Στίχοι
από ελληνικά ποιήματα της Σαπφούς, του Καβάφη και του Γκάτσου θα κοσμούν τα
βαγόνια του μετρό του Λονδίνου από τις 24 Φεβρουαρίου και για 6 εβδομάδες.
Οι συρμοί θα «στολιστούν» με τους ελληνικούς στίχους και
εκατομμύρια επιβάτες θα έχουν τη δυνατότητα να τους διαβάσουν στα αγγλικά.
Η κίνηση είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας ελληνικής πρεσβείας
- οργάνωσης Poems on the Underground.
Έτσι, οι στίχοι από την Σαπφώ, τον Καβάφη και τον Γκάτσο αλλά
και ξένοι ποιητές που με τα ποιήματά τους υμνούν την Ελλάδα, μεταξύ τους και ο
λόρδος Βύρων, θα δώσουν την ευκαρία στους επιβάτες του βρετανικού μετρού να
ταξιδέψουν νοερά στη χώρα μας.
Οι αφίσες με ποιήματα παρουσιάστηκαν χθες σε μια μεγαλοπρεπή
τελετή στο Keats House στο Χάμστετ του Λονδίνου. Κεντρικός καλεσμένος και
τιμώμενος ποιητής ήταν ο Theo Dorgan, ενώ η συμμετοχή του κοινού ήταν
θεαματική. Είναι ενδεικτικό, ότι παρά το γεγονός ότι η είσοδος δεν ήταν ελεύθερη,
όλα τα εισιτήρια είχαν προπωληθεί.
Μην γράφεις άνευ λόγου. Μην εργάζεσαι περισσότερο από ό,τι χρειάζεσαι για να κερδίσεις τα απαραίτητα. Μη χαιρετάς ανθρώπους που δεν έχουν να σου πούνε τίποτα. Μην σπαταλάς τις κινήσεις σου. Να σκέφτεσαι αδιάκοπα και να κοιμάσαι κουρασμένος.
Φέτος συμπληρώνονται εκατό χρόνια από τη γέννησή του. Οι παραπάνω αφορισμοί είναι από την ομιλία του Μάνου Χατζιδάκι στην τελετή βράβευσης του ποιητή από το Δήμο Αθηναίων.
Λίγη λεβεντιά, λίγη μαγκιά και τσαμπουκάς άφθονος, δημαγωγία του κερατά, γαρνιρισμένα με άφθονο ψιλοκομμένο μνημόνιο και το έδεσμα στο πιάτο. Το όνομα αυτού: σύγχρονη ελληνική εκδοχή της πολιτικής.
Μπορεί να τα έχουμε κάνει θάλασσα παντού, αλλά, όλα κι όλα «δεν μπορούμε να ανεχθούμε σε καμιά περίπτωση ότι κάποιοι άλλοι και δη ξένοι έχουν την ικανότητα, την τεχνογνωσία να μας επιβάλλουν ένα μοντέλο σωτηρίας που δεν ταιριάζει στις παγιωμένες... παραδόσεις μας».
Αλλοίμονο. Τι θα ψηφίσουμε στις επερχόμενες εκλογές; Πρόσωπα που θα μπορέσουν να δώσουν λύσεις στην καθαριότητα, να διαχειριστούν αποτελεσματικά υπέρ όλων των πολιτών τους δημόσιους χώρους, να δημιουργήσουν συνθήκες ασφάλειας στην περιοχή τους, να φροντίσουν να αναβαθμίσουν το περιβάλλον (πολιτιστικό, φυσικό και ανθρωπογενές), να βρουν λύσεις για τα σχολεία της περιοχής τους, τις μονάδες κοινωνικής φροντίδας… ή «άρχοντες της καρδιάς»; Λεβεντόβλαχους τύπου Ψωμιάδη που υποβάλλουν τους ψηφοφόρους σε διλήμματα του τύπου: Θα ψηφίσετε «έναν περιφερειάρχη της καρδιάς ή έναν περιφερειάρχη του μνημονίου»;... Αμέ!
Και αν νομίζετε ότι σταματάει το πράγμα στον «Ζορό» κάνετε λάθος. Διαβάζουμε σε τοπική εφημερίδα από την ομιλία άλλου υποψήφιου περιφερειάρχη και τέως υπουργού: «να καταψηφίσετε τους υποψηφίους που θα κατέβουν στις εκλογές τις Περιφερειακές και στις Δημοτικές Εκλογές υποστηριζόμενοι από το κυβερνών κόμμα και τους άλλους πολιτικούς παράγοντες που ψήφισαν το Μνημόνιο και στηρίζουν τις πολιτικές αποφάσεις που το υλοποιούν καταδικάζοντας τον ελληνικό λαό σε μια απερίγραπτη οικονομική ανέχεια και τη χώρα σε μια ανεξέλεκτη ύφεση και υπανάπτυξη» κλπ κλπ. Ξέχασε (;), όμως, ο μάγκας να μας πει δυο πράγματα πώς φτάσαμε εκεί και τι προτείνει για να βγουν από τις διαδικασίες του μνημονίου;
Δυστυχώς «ολόκληρη η αξιωματική αντιπολίτευση έχει υιοθετήσει ως στρατηγική της την ακραία αντιμνημονιακή δημαγωγία, θεωρώντας ότι έτσι θα αποκομίσει κάποια πρόσκαιρα οφέλη από τη λαϊκή δυσαρέσκεια, γιατί να περιμένεις κάτι διαφορετικό από τον οποιονδήποτε υποψήφιο δήμαρχο ή περιφερειάρχη... Οταν μια παράταξη που οδήγησε τη χώρα στο χείλος της χρεοκοπίας, γιατί είχε ταυτίσει την πολιτική παρέμβαση με τα επικοινωνιακά τερτίπια και την άλωση του κράτους, συνεχίζει να πολιτεύεται λες και δεν έχει αλλάξει τίποτε, είναι απολύτως φυσιολογικό να φουσκώνουν τα πανιά των... καρδιοκατακτητών υποψηφίων» γράφει ο Σ. Πολυμίλης στο σημερινό ΒΗΜΑ.
Και ψάχνουμε να βρούμε διέξοδο στα αδιέξοδά μας…
Το είχε γράψει ο Γκάτσος για άλλες εποχές: «Μα για να σωθεί η Ελλάδα στους καιρούς τους ύστατους / βρείτε κάπου έναν Καιάδα και γκρεμοτσακίστε τους».
Η υπέροχη μελωδία του Ξαρχάκου υπήρχε στο "Ρεμπέτικο" του Φέρρη.
Στον δίσκο του Νταλάρα έβαλε τους επίσης θαυμάσιους στίχους (ανέκδοτους) του Γκάτσου ο Ξαρχάκος. Ο Νταλάρας ερμηνεύει, όπως θα έπρεπε.
Σαν σήμερα 12 Μαΐου 1992 επέστρεψε για πάντα στην Ασέα της Αρκαδίας, όπου γεννήθηκε ο Κύριος Νίκος του νεώτερου έντεχνου ελληνικού τραγουδιού. Ήταν 77 χρονών παλικάρι. Ο ποιητής, όπως τον αποκαλούσε ο Ξαρχάκος.
Αυστηρός και βλοσυρός, σπούδασε φιλολογία στο πανεπιστήμιο Αθηνών και έμαθε ξένες γλώσσες μόνος του.
Πρωτοδημοσίευσε ποιήματά του, μικρά σε έκταση και με κλασικό ύφος, στα περιοδικά Νέα Εστία το 1931 και Ρυθμός το 1933. Την ίδια περίοδο έγραψε κριτικά σημειώματα στα περιοδικά Μακεδονικές Ημέρες, Ρυθμός και Τα Νέα Γράμματα (για τον ποιητή Κωστή Μπαστιά, την ποιήτρια Μυρτιώτισσα και τον Θράσο Καστανάκη αντίστοιχα). Συνδέθηκε με το ρεύμα του ελληνικού υπερρεαλισμού.
Βιβλίο ορόσημο για την μεταπολεμική ποίηση η «Αμοργός» του (1943). Δημοσίευσε τρία ακόμη ποιήματα: το Ελεγείο (1946, Φιλολογικά Χρονικά), το Ο Ιππότης και ο Θάνατος (1947, Μικρό Τετράδιο) και το Τραγούδι του παλιού καιρού (1936, Ο Ταχυδρόμος), αφιερωμένο στον Σεφέρη. Έγραψε επίσης μελέτες και σχόλια πάνω στην ποίηση.
Ο Γκάτσος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη μετάφραση θεατρικών έργων. Το 1944 μετέφρασε στα Φιλολογικά Χρονικά το ποίημα Νυχτερινό Τραγούδι του Λόρκα. Μετέφρασε επίσης τα εξής έργα: Ματωμένος Γάμος (1948), Το σπίτι της Μπερνάντα Άλμπα (1945) του Λόρκα, Ο πατέρας του Στρίνμπεργκ (1962) και Ταξίδι μακριάς ημέρας μέσα στη νύχτα του Ο Νηλ (1965). Όλα τα έργα αυτά ανέβηκαν από το Εθνικό Θέατρο και το Θέατρο Τέχνης. Συνεργάστηκε επίσης με τα περιοδικά Νέα Εστία, Τράμ, Μακεδονικές Ημέρες, Μικρό Τετράδιο, Τα Νέα Γράμματα, Φιλολογικά Χρονικά, Ρυθμός και Καλλιτεχνικά Νέα. Επίσης, σε συνεργασία του με την ελληνική ραδιοφωνία, σκηνοθέτησε διάφορα θεατρικά έργα.
Πάρα πολλά τραγούδια, απ’ αυτά που όλοι τραγουδάμε, είναι συνεργασίες του με τους Θεοδωράκη, Μούτση, Κηλαηδόνη και κυρίως με τους Χατζιδάκι και Ξαρχάκο.
Ο Γκάτσος συνθέτει χρησιμοποιώντας υλικά από το δημοτικό μας τραγούδι, τον Ερωτόκριτο, τη σύγχρονη ποίηση. Περιγράφει ένα κόσμο τρυφερό απ’ τη μια, ανθρώπινο, με καημούς βάσανα και μικροχαρές αλλά και με άδικο πολλή.
Θα αλλάξει κάποτε ο κόσμος αυτός;
Ο κόσμος αυτός δεν θα αλλάξει ποτέ, έβαζε τον Κεμάλ να λέει ο Γκάτσος, στο ομώνυμο τραγούδι του. Ο κόσμος αυτός πρέπει να αλλάξει Κύριε Νίκο.
Του Νίκου Γκάτσου, μελοποιημένο από τον Σταύρο Ξαρχάκο
* * *
Κάθε φορά που ανοίγεις δρόμο στη ζωή μην περιμένεις να σε βρει το μεσονύχτι Έχε τα μάτια σου ανοιχτά βράδυ-πρωί Γιατί μπροστά σου πάντα απλώνεται ένα δίχτυ
Αν κάποτε στα βρόχια του πιαστείς κανείς δεν θα μπορέσει να σε βγάλει Μονάχος βρες την άκρη της κλωστής κι αν είσαι τυχερός, ξεκίνα πάλι
Αυτό το δίχτυ έχει ονόματα βαριά που είναι γραμμένα σ’ εφτασφράγιστο κιτάπι Άλλοι το λεν του κάτω κόσμου πονηριά κι άλλοι το λεν της πρώτης άνοιξης αγάπη
Δεκαπέντε χρόνια σήμερα από το θάνατό του (15-6-94). Οι μουσικές του ακούγονται περισσότερο σήμερα απ' ότι όταν ζούσε σηματοδοτώντας την απουσία επιγόνων του διαμετρήματός του. Ο Θεοδωράκης σε βαθύ γήρας, ο Ξαρχάκος έχει σταματήσει να γράφει τραγούδια (γράφει όπερες τελευταία), ο Μούτσης τα ίδια. Ο Χατζιδάκις ήταν ιδιοφυής μουσικά. Είχε δυνατό ένστικτο. Είχε το Γκάτσο. Είχε τον Κουν. Φόραγε και παντελόνια.΄ Με ότι ασχολήθηκε έβαλε έντονα τη σφραγίδα του. Τρίτο πρόγραμμα, δεύτερο, περιοδικό τέταρτο, ορχήστρα χρωμάτων, μουσική για τον κινηματογράφο, το θέατρο, για μπαλέτο Η αναγέννηση του ρεμπέτικου είναι δικό του έργο. Το ότι ο Θεοδωράκης στράφηκε στη λαϊκή μουσική το οφείλει, όπως ο ίδιος έχει δηλώσει, στον Χατζιδάκι. Παρά το ότι ζει μέσα από το έργο του, η απουσία του είναι εμφανής (όπως του Κουν, του Τσαρούχη, του Σακελλάριου, του Τζαβέλα κ.α.)
Ο ίδιος είχε γράψει σχετικα: «Πρέπει να πω ότι δε μ’ αρέσει η αναμνησιολογία, την απεχθάνομαι. Είναι χειρότερη κι από μνημόσυνο. Τι πάει να πει μνημόσυνο; Κάποιον που δε θυμάμαι και μια δεδομένη στιγμή, καθορισμένη, οφείλω να τον θυμηθώ; Τους ανθρώπους που έχουν φύγει, αλλά παραμένουν ζωντανοί, τους έχουμε καθημερινά τοποθετημένους μέσα μας και τους κουβαλάμε σ’ ολόκληρη τη ζωή μας».
