Ουμπέρτο Έκο

Ο συγγραφέας Ουμπέρτο Έκο, ο δημιουργός του πασίγνωστου μυθιστορήματος «Το όνομα του ρόδου», απεβίωσε στην Ιταλία σε ηλικία 84 ετών, μετέδωσαν ιταλικά μέσα ενημέρωσης, χθες 19 Φεβρουαρίου 2016.

Εκτός από συγγραφέας, ο Ουμπέρτο Έκο ήταν σημειωτιστής, φιλόσοφος και κριτικός λογοτεχνίας.
Γεννήθηκε στην Αλεσσάντρια του Πιεμόντε το 1932.
Με πιέσεις του πατέρα του, ακολούθησε αρχικά σπουδές Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο, αλλά τις εγκατέλειψε για να παρακολουθήσει μαθήματα στο τμήμα Μεσαιωνικής Φιλοσοφίας και Λογοτεχνίας, ενώ στη συνέχεια έκανε το διδακτορικό του στη Φιλοσοφία. Στη διάρκεια των σπουδών του έπαψε να πιστεύει στο Θεό και εγκατέλειψε την Καθολική εκκλησία.
Κατείχε την έδρα του καθηγητή Σημειωτικής στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια και ήταν ιδρυτής του Τμήματος Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου του Σαν Μαρίνο.
Στην επαγγελματική του ζωή αρχικά ακολούθησε τη δημοσιογραφία και ανέλαβε τη θέση του διευθυντή Πολιτιστικού Προγράμματος στην Κρατική Ιταλική Τηλεόραση (RAI). Έμεινε στη RAI μέχρι το 1959 και όταν έχασε τη δουλειά του άρχισε να ασχολείται περισσότερο με τη συγγραφή και τις διαλέξεις.
Έργα του είναι μεταξύ άλλων: Το όνομα του Ρόδου (1980), Το Εκκρεμές του Φουκώ (1988), Το νησί της προηγούμενης μέρας (1994), Μπαουντολίνο (2001), Η μυστηριώδης φλόγα της βασίλισσας Λοάνα (2006), Το κοιμητήριο της Πράγας (2010), Το φύλλο μηδέν (2015).
Το πρώτο του μυθιστόρημα «Το όνομα του Ρόδου» πώλησε 9.000.000 αντίτυπα και τον έκανε γνωστό ανά τον κόσμο.
Ο Έκο γνώριζε πέντε γλώσσες, μεταξύ των οποίων αρχαία ελληνικά και λατινικά. Απέσπασε πολλές τιμητικές διακρίσεις.
Ζούσε σε ένα δαιδαλώδες διαμέρισμα στο Μιλάνο, όπου είχε μια βιβλιοθήκη 30.000 τόμων, και στο εξοχικό του στο Ρίμινι, ένα μεγάλο ιστορικό κτήμα στο οποίο παλιά στεγαζόταν σχολείο Ιησουιτών.

Εμμανουήλ Κριαράς

Σε ηλικία 108 ετών εγκατέλειψε τα εγκόσμια την Παρασκευή ο Εμμανουήλ Κριαράς, φιλόλογος Καθηγητής, μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες των γραμμάτων στη χώρα μας.

Ο εκλιπών γεννήθηκε στις 28 Νοεμβρίου του 1906 στον Πειραιά από οικογένεια κρητικής καταγωγής, ενώ τα πρώτα παιδικά του χρόνια έζησε στη Μήλο. Το 1914 με την οικογένειά του εγκαταστάθηκε στα Χανιά της Κρήτης, όπου και τελείωσε τις γυμνασιακές του σπουδές. Το 1924 ξεκίνησε τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από την οποία αποφοίτησε το 1929. Από το 1930 έως το 1950 εργάστηκε στο Μεσαιωνικό Αρχείο της Ακαδημίας Αθηνών, αρχικά ως συνεργάτης και από το 1939 ως διευθυντής. Παράλληλα με την εργασία του στο Μεσαιωνικό Αρχείο συνέχισε τις σπουδές του· το 1930 μετέβη στο Μόναχο με υποτροφία της Ακαδημίας Αθηνών για να ενημερωθεί σε θεωρητικά και τεχνικά ζητήματα της λεξικογραφίας στο περιβάλλον του Thesaurus Linguae Latinae, το 1938-1939 και το 1945-1948, ως διδάκτορας πλέον, για μετεκπαίδευση στο Παρίσι, την πρώτη φορά στη βυζαντινολογία και τη δεύτερη στη συγκριτική γραμματολογία. Πήρε το διδακτορικό του δίπλωμα το 1938 από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τη διατριβή Μελετήματα περί τας πηγάς του Ερωτοκρίτου. .

Το 1948 ήταν υποψήφιος για την έδρα της νέας ελληνικής φιλολογίας στην Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, την οποία όμως κατέλαβε ο Λίνος Πολίτης. Δύο χρόνια αργότερα, εκλέχτηκε στην θέση του τακτικού καθηγητή της μεσαιωνικής ελληνικής φιλολογίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο. Στην Θεσσαλονίκη δίδαξε κυρίως μεσαιωνική φιλολογία, εκτάκτως μεσαιωνική ελληνική ιστορία, νεοελληνική φιλολογία, αλλά και γενική και συγκριτική γραμματολογία, αφού χάρη στις δικές του ενέργειες ιδρύθηκε (το 1965) η πρώτη -και για πολλά χρόνια μοναδική στην Ελλάδα- έκτακτη αυτοτελής έδρα της Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας. Το διδακτικό έργο του Εμμανουήλ Κριαρά διακόπηκε βίαια τον Ιανουάριο του 1968, όταν η Χούντα των Συνταγματαρχών αποφάσισε να τον απολύσει για τα δημοκρατικά του φρονήματα . Η απόλυσή του από το Πανεπιστήμιο τον έστρεψε με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στη σύνταξη του ''Λεξικού της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας (1100-1669)'' (την απόφαση για τη συγκρότησή του είχε ήδη πάρει το 1956), ενώ από τότε μέχρι το θάνατό του συνέχισε το ερευνητικό και συγγραφικό του έργο. Η σύζυγός του, καθηγήτρια της ψυχοτεχνικής στη Βιομηχανική Σχολή της Θεσσαλονίκης (σημερινό Πανεπιστήμιο Μακεδονίας), Αικατερίνη Στριφτού-Κριαρά, με την οποία είχε παντρευτεί το 1936, απεβίωσε την 1η Μαΐου του 2000.

Υπήρξε πολυγραφότατος: τα Λεξικογραφικά που υπερβαίνουν τις οκτώμισι χιλιάδες σελίδες, τα Γραμματολογικά του περίπου έξι χιλιάδες, τα Σύμμικτα υπερβαίνουν τις τρεις χιλιάδες, έπονται τα Επιστολογραφικά με περίπου χίλιες πεντακόσιες σελίδες, με τελευταία τα καθαρά Γλωσσικά που εγγίζουν τις εννιακόσιες σελίδες.

Έγραψε περισσότερα από 1.000 άρθρα και περίπου 60 βιβλία. Ξεχωρίζουν οι μονογραφίες του για τον Ψυχάρη, τον Σολωμό και τον Παλαμά, οι εκδόσεις των παλαιότερων κειμένων της νεοελληνικής λογοτεχνίας (Πανώριας του Χορτάτση, των θεατρικών του Πέτρου Κατσαΐτη, κ.ά), οι ποικίλες μελέτες του για τον δημοτικισμό και κυρίως οι 14 πρώτοι τόμοι του Λεξικού της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας (1100-1669) που έχει καθιερωθεί διεθνώς ως Λεξικό Κριαρά. Ήταν ίσως η επιτομή του έργου του. Το 1997, για προσωπικούς λόγους, ο Ε. Κριαράς εγκατέλειψε το μεσαιωνικό λεξικό του, παραδίδοντας το σχετικό λεξικογραφικό του αρχείο στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας της Θεσσαλονίκης. Το Κέντρο συνεχίζει την επεξεργασία του αρχείου και έχει εκδώσει τον 15ο (2006), 16ο (2008) και 17ο (2011) τόμο του Λεξικού, καθώς και δίτομη επιτομή των πρώτων 14 τόμων (με την επιμέλεια Ι. Ν. Καζάζη και Τ. Α. Καραναστάση), η οποία είναι διαθέσιμη στο διαδίκτυο. Στο λεξικογραφικό χώρο ανήκει και η σύνταξη από τον Ε. Κριαρά του Λεξικού της σύγχρονης ελληνικής δημοτικής γλώσσας, γραπτής και προφορικής το 1995 που εξέδωσε η Εκδοτική Αθηνών.

Παρά το πολυσχιδές επιστημονικό του έργο ο Κριαράς δεν υπήρξε «επιστήμονας του εργαστηρίου». Όπως δήλωνε σε συνέντευξή του στην Ο. Αντωνοπούλου το 2002: «Ο επιστήμονας δεν πρέπει να μένει μόνο στο εργαστήριο. Βέβαια το εργαστήριο χρειάζεται, διότι αλλιώς εργασία δε θα υπάρξει. Αλλά δε φτάνει αυτό. Εκείνος που έχει συνείδηση των καθηκόντων του των πνευματικών, πρέπει όσο γίνεται να εκλαϊκεύει την επιστήμη του. Αυτό επιδίωξα γενικότερα στη ζωή μου, αλλά κυρίως μετά το '74, όταν αποκαταστάθηκε η Δημοκρατία στον τόπο μας. Ο επιστήμονας πρέπει να είναι και ερευνητής και δάσκαλος, εκλαϊκευτής». 

Ο Κριαράς υπήρξε πιστός της δημοτικιστικής ιδεολογίας από τα μαθητικά του χρόνια, συγκεκριμένα από το 1923, και αγωνίστηκε με όλα τα μέσα που διέθετε για τα γλωσσικά του πιστεύω. Σημαντική ήταν η συνεισφορά του τόσο στην αναγνώριση της δημοτικής ως επίσημης γλώσσας του ελληνικού κράτους όσο και στην καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος γραφής. Είναι γνωστό ότι με το νόμο 309/23.1.76 η κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή με υπουργό παιδείας το Γεώργιο Ράλλη αποφάσισε την αναγνώριση της δημοτικής στο χώρο της παιδείας και της δημόσιας διοίκησης. Τότε δόθηκε στη σχολική χρήση ανασυγκροτημένη γραμματική της δημοτικής γλώσσας με βάση τη Νεοελληνική Γραμματική του Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Η Γραμματική του Τριανταφυλλίδη, τυπωμένη το 1941, για να χρησιμεύσει στην εκπαίδευση χρειαζόταν συντόμευση και κάποια προσαρμογή στην εκπαιδευτική και γλωσσική πραγματικότητα. Το έργο αυτό ανέλαβε ειδική επιτροπή της οποίας μέλος υπήρξε και ο Κριαράς. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1981-1982, η κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου πήρε δύο συμπληρωματικές αποφάσεις: πρώτον, να συντάσσονται οι νόμοι στη δημοτική γλώσσα και να μεταγραφούν οι σημαντικότεροι δικαστικοί κώδικες στη δημοτική και, δεύτερον, να καθιερωθεί το μονοτονικό σύστημα γραφής. Ο Κριαράς ήταν ο πρόεδρος της εικοσαμελούς επιτροπής που ανέλαβε και έφερε εις πέρας το δύσκολο έργο της μεταγραφής των δικαστικών κωδίκων και επίσης πρόεδρος της επιτροπής που εισηγήθηκε το είδος του μονοτονικού που επρόκειτο να εφαρμοστεί. Στα χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από την καθιέρωση της δημοτικής μέχρι το θάνατό του, ο Κριαράς συνέχιζε να υπερασπίζεται τη δημοτική γλώσσα. Αρθρογραφούσε συχνά, προσπαθώντας να αντιμετωπίσει επιμέρους δυσκολίες στη χρήση της γλώσσας και προτείνοντας λύσεις. Παράλληλα, προσπαθούσε να διαφωτίσει και το πλατύ κοινό για επιμέρους γλωσσικά ζητήματα μέσα από τηλεοπτικές εκπομπές (Τα πεντάλεπτα στην ΕΡΤ από το 1985 έως το 1987).

Η πολύπλευρη προσφορά του καθηγητή Κριαρά τόσο στην επιστήμη όσο και ευρύτερα στο ελληνικό έθνος είναι από καιρό αναγνωρισμένη και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Η Ελληνική Δημοκρατία του είχε απονείμει κατά καιρούς τα παράσημα του Σταυρού των Ταξιαρχών του Τάγματος του Φοίνικος (δις), του Σταυρού των Ταξιαρχών του Τάγματος Γεωργίου Α΄ και του Ταξιάρχη του Τάγματος Τιμής. Η Γαλλία του απένειμε το παράσημο του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής και η Ιταλία το παράσημο του Ταξιάρχη επί τιμή της Ιταλικής Δημοκρατίας. Το 1977 για το συνολικό επιστημονικό του έργο του απονεμήθηκε στη Βιέννη από το γερμανικό Alfred Toepfler Stiftung το σημαντικό Βραβείο Herder, ενώ έργα του έχουν κατά καιρούς τιμηθεί με τα βραβεία Zappas της Γαλλίας (το διδακτορικό του), Γουλανδρή (η μονογραφία του για το Σολωμό), Γεωργίου Φωτεινού της Ακαδημίας Αθηνών (η έκδοση της Πανώριας), κ.ά. 

Ο Κριαράς ήταν, μεταξύ πολλών άλλων, επίτιμος πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας, της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων, επίτιμο μέλος του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας και του Σικελικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών. Παράλληλα, ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και ξένος εταίρος της Ακαδημίας Arcadia της Ρώμης και της Ακαδημίας του Παλέρμου. Το 2006, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του, τιμήθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με την ανώτατη τιμητική του διάκριση, το Χρυσό Αριστοτέλη, ενώ την ίδια χρονιά αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Σταμάτης Αποστολάκης

Σε πανηγυρική συνεδρίαση, σήμερα το απόγευμα, ανακοινώθηκαν τα φετινά βραβεία της Ακαδημίας Αθηνών.

Μεταξύ των βραβευθέντων και ο δάσκαλος κ. Σταμάτης Αποστολάκης από τα Χανιά «για την πεντηκονταετή προσήλωσή του στην ανίχνευση, διάσωση, καταγραφή και παράδοση στις επόμενες γενιές της κρητικής λαϊκής κληρονομιάς».

Στο τεύχος της «Αμάλθειας» που θα κυκλοφορήσει παρουσιάζουμε το εξαιρετικό βιβλίο του για τα Ριζίτικα.

Ο κ Σταμάτης Αποστολάκης, δάσκαλος, συγγραφέας, λαογράφος γεννήθηκε στην Αγία Ειρήνη Χανίων το 1932. Υπηρέτησε ως εκπαιδευτικός στα σχολεία της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης και σήμερα είναι συνταξιούχος. Από το 1959 ασχολείται με την συλλογή επεξεργασία και δημοσίευση στοιχείων από την ιστορία, τη λαογραφία και της δημοτικές μας παραδόσεις. Έχει δημοσιεύσει περισσότερες από 150 μελέτες και πολλά βιβλία. Έχει εργαστεί ως ραδιοφωνικός παραγωγός και διατηρεί μόνιμη σελίδα από το 1966 στην εφημερίδα «Χανιώτικα Νέα».

Ενδεικτικά, μερικά έργα του: «Λαογραφικά μελετήματα στον Ελευθέριο Βενιζέλο», «Η Μάχη της Κρήτης στη Νεοελληνική Ποίηση», «Η Χριστιανική Διδασκαλία στη Δημοτική Ποίηση της Κρήτης», «Λαογραφικά του Δωδεκαημέρου», «Τα Λαογραφικά του χορού στη Δυτική Κρήτη» κ.α. Για το έργο του έχει βραβευθεί άλλες δυο φορές από την Ακαδημία Αθηνών.

Το παλιό μου στιλό

Στην εποχή της δραχμής το αφήσαμε να κοστίζει δυο δραχμές, Σήμερα με το ευρώ αποκλείεται να κάνει μισό λεπτό.

Ο Έκο θεωρεί το Bic μια από τις πιο επαναστατικές εφευρέσεις. Πράγματι το στυλό διαρκείας άλλαξε τον τρόπο γραφής αφού μέχρι τότε έπρεπε κανείς να κουβαλά μαζί του μελάνια πένες, φτερά και όλα τα συμπαρομαρτούντα. Η γραφή δεν είχε την άνεση που ξέρουμε. Ήταν ιεροτελεστία. Το Bic έδωσε την ευκαιρία στον καθένα να γράφει με άνεση όπου και αν βρισκόταν. Συνέβαλε πάρα πολύ στην διάδοση των ιδεών, της πληροφορίας και της γνώσης.

Τι μπορεί να κάνει κανείς με ένα Bic; Να γράψει κείμενα που θα διατηρήσει ο χρόνος ή ανοησίες. Να γράψεις ραβασάκια στον Εφραίμ ή σε μια όμορφη, ξανθιά ή μη. Να δημιουργήσεις συναισθήματα έρωτα, αγάπης, χαράς, ευφορίας αλλά και μίσους, αποστροφής, πίκρας, απελπισίας…

Μπορείς να γράψεις ποίηση, λογοτεχνία, να λύσεις προβλήματα να χαράξεις πορείες. Μπορείς να σταυρώσεις ψηφοδέλτια, να κρατήσεις σημειώσεις, να γράψεις το ημερολόγιό σου αν δεν έχεις εξασκηθεί αρκετά στον υπολογιστή σου.

Μπορεί να περιγράψει πράγματα, καταστάσεις ή να γράψεις οδηγίες.

Μπορείς να γράψεις βερεσέδια. Μπορείς και να ξεγράψεις διαγράφοντας παλιούς «φίλους» που ο καιρός ή η συμπεριφορές τους απέδειξαν ότι αδίκως τους θεωρούσες τέτοιους. Να διαγράψεις ανθρώπους που πίστεψες και βγήκαν λειψοί.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιήσεις διορθωτικό. Η διαγραφή πρέπει να θυμίζει τι και γιατί.

Το κακό σου παρελθόν όμως δεν μπορεί να στο διαγράψει ένας Bic. Όσο και να θες πίσω από το ομοιόμορφο μπλε πάνω απ’ αυτό κάτι θα μένει που θα σου το θυμίζει συνειρμικά.

Ρέκβιεμ για ζωντανούς και πεθαμένους

Ο Γιάννης Μανουσάκης είναι καθηγητής πανεπιστημίου στο Παρίσι. Σε άρθρο του με τίτλο: «Εγώ, το σχολείο, πεθαίνω» στη σημερινή Ελευθεροτυπία επισημαίνει πικρές αλήθειες για τη σημερινή ελληνική πραγματικότητα. Όποιος έχει τα’ αυτιά του ανοιχτά και τα μάτια αλλά κυρίως το μυαλό ας διαβάσει προσεκτικά.

«Τέσσερις σχολικοί τοίχοι που περικλείουν το τρυφερότερο των γήινων εκείνων όντων που έχουν ήδη μετακομίσει σ' ένα νέο πλανήτη, αυτόν του καταναλωτισμού, του ατομικισμού, της γενικευμένης αδιαφορίας, της τιποτένιας καθημερινότητας.
Ο άνθρωπος δεν θέλει πια τα δένδρα, τα βουνά, την ελευθερία, την ηρεμία... Προτιμά τη σχιζοφρένεια του χρήματος, που έγινε αυτοσκοπός. Το σχολείο, όπως όλα, παραδόθηκε σ' αυτή τη λογική. Τα διπλώματα απονέμονται με μοναδικό σκοπό να γίνει το άτομο πιο κερδοφόρο. Η παρεχόμενη γνώση περιορίζεται στο ελάχιστο που χρειάζεται για την άσκηση επαγγέλματος. Οι παιδαγωγικές δραστηριότες επαναλαμβάνονται μηχανικά και ανέκφραστα. Ενα σχολείο χωρίς βάθος, πάθος και όραμα. Η εικόνα της ίδιας της κοινωνίας. Μέσα σε όλα αυτά πού είναι «η παιδεία» όπως την όρισαν οι αρχαίοι; Χάθηκε. Πού είναι ο άνθρωπος; Χάθηκε. Ο σκοταδισμός επανήλθε δριμύτερος με νέο πρόσωπο. Αυτό της σύγχρονης ημιμάθειας. Προκλητικός και ύπουλος. Σωκράτης, Αριστοτέλης, Ευκλείδης, Θαλής... Τα πνευματικά τους ιμάτια διαμελίστηκαν και παίχτηκαν στα χρηματιστήρια του κόσμου. Τέσσερις αιώνες Τουρκοκρατίας δεν μπόρεσαν να σβήσουν το κερί του Κρυφού Σχολειού. Μερικά χρόνια διεφθαρμένης ελληνοκρατίας ήταν αρκετά να γυρίσουν ανάποδα τις πιο καλοκρεμασμένες λάμπες. Να φτάσουν μια ένδοξη χώρα να έχει τον ήλιο χωρίς το φως.
Ομως δεν είναι μονάχα η λογική των αγορών που ροκανίζει τα σωθικά της παιδείας. Οι παιδαγωγικές μέθοδοι, επιφανειακές και απάνθρωπες, θυμίζουν τον Pavlov στα πειράματα με τα σκυλιά. Ζάχαρη για τη σωστή απάντηση, ηλεκτροσόκ για την κακή. Προσθέστε την αποπροβάτωση της πολιτείας, τα κακογραμμένα βιβλία, τους βαριεστημένους καθηγητές. Και το μείγμα γίνεται εκρηκτικό. Υπάρχουν και τα υπόλοιπα. Θέλετε να διαπιστώσετε πώς ο νέος μαθαίνει να σέβεται τη δημόσια περουσία; Δείτε τα πεταμένα βιβλία στους δρόμους όταν κλείνουν τα σχολεία. Γιατί αυτά τα βιβλία δεν επιστρέφονται, όπως γίνεται στην υπόλοιπη Ευρώπη; Ρωτήστε τα κυκλώματα που τα εμπορεύονται. Πώς οι μαθητές ευαισθητοποιούνται στην οικολογία; Μετρήστε τα δένδρα στα σχολικά προαύλια. Γιατί δεν σέβονται τα σχολικά κτίρια; Πρόκειται για κακόγουστες κατασκευές που προκαλούν. Γιατί οι νέοι είναι βίαιοι, χρειάζονται ψυχολόγο; Ανία και πίεση μέσα σ' ένα παιδαγωγικό τούνελ, που βγάζει σε μια κοινωνία που κανείς δεν ανέχεται πια.
Συμπληρώστε το όλο θλιβερό θέαμα με τα φαρμακερά βέλη της σχολικής αυλής: επιμελής, αμελής, ανίκανος, έξυπνος, καθυστερημένος, αλήτης, βίαιος... Χαρακτηρισμοί που κολλάνε, σαν τσίχλα στο παπούτσι, στο κάθε παιδί, πριν καν μάθει να γράφει τ' όνομά του. Δημιουργώντας κόμπλεξ, αντιζηλίες, ενοχές. Παρ' όλο που είναι δουλειά του παιδαγωγού να απελευθερώσει τις κρυφές δυνάμεις του νέου. Να τον μετατρέψει από αμελή σε επιμελή, από χαζό σε έξυπνο, από αλήτη σε καλό.
- Κλάψε, μικρέ Ορέστη, κλάψε, κλάψε. Το μαγικό ραβδί του σχολείου δεν μεταμόρφωσε τον δράκο της παιδικής σου άγνοιας στον πρίγκιπα της γνώσης, της επιστημονικής περιέργειας, της δημιουργικής φαντασίας. Δεν απάντησε στα χιλιάδες ερωτήματα του αθώου μυαλού σου: Γιατί δεν μπορείς να μετρήσεις τ' άστρα; Γιατί παίρνει η αδελφή σου τα παιχνίδια σου; Δεν σου έδωσε το φιλί που θα σε ορθώσει σε ζωντανό, προβληματισμένο πολίτη. Αλλά σε εξαπάτησε με το δηλητηριασμένο μήλο, που σε μετέτρεψε σε θύμα των αγορών, του καταναλωτισμού. Μην εμπιστεύσαι λοιπόν κι εσύ τους μεγάλους. Επιβιώνουν μέσα σε μια ατμόσφαιρα όλο συμβατικότητες, προλήψεις και πλάνες. Οι ασχολίες τους είναι κακομοίρικες, τα επαγγέλματά τους κοκαλωμένα. Προφυλάξου ιδιαίτερα από τους δήθεν σωτήρες και φωστήρες. Τους αδιάφορους πολιτικούς, που μέλημά τους είναι η δική τους κλονίζουσα θέση. Εκείνους τους πανεπιστημιακούς που μοναδική ασχολία τους είναι πώς να μαζέψουν μερικά άθλια χρήματα από εξωπανεπιστημιακές δραστηριότητες. Τους καθηγητές αυτούς που είναι χείριστοι παιδαγωγοί το πρωί και άριστοι φροντιστές το απόγευμα. Τα διάφορα άλλα παράσιτα του χώρου, που παριστάνοντας τους σπουδαίους, τους αδαείς, προσπαθούν να κρύψουν την τιποτένια ύπαρξή τους πίσω από τα ραδιόφωνα, τις τηλεοράσεις.
Δηλαδή δεν υπάρχει πια ελπίδα; Οχι, Ορέστη, τίποτε δεν χάθηκε. Γιατί υπάρχει και ο πανεπιστημιακός, που μέσα από το σπουδαίο του έργο προετοιμάζει το μέλλον. Ο καθηγητής, ο δάσκαλος, ο πνευματικός άνδρας που ψάχνει με αγωνία να βρει το χέρι σου μέσα στο σκοτάδι. Σ' όλους αυτούς ανήκει η ευθύνη να αποδώσουν το σχολείο στη γενναιοδωρία των ανθρώπων. Αυτοί κρατάνε το κλειδί του ονείρου σ' έναν κόσμο γεμάτο εφιάλτες. Εξω από συντεχνίες, συμφέροντα, ιδεολογίες. Μαζί θα θεμελιώσετε τη νέα κοινωνία. Που ανατέλλει εκεί ακριβώς που αρχίζει η μάθηση μιας ζωής όλο παρουσία. Μια ζωή στηριγμένη στη δημιουργία και όχι στην υπερπαραγωγή. Στο αυθεντικό και όχι στη βιτρίνα. Στον σεβασμό των επιθυμιών του καθένα και όχι στους μηχανισμούς της ψευτο-ικανοποίησης. Μια ζωή χωρίς τον φόβο, τον περιορισμό, τις τύψεις, τη συναλλαγή, την εξάρτηση. Μην κλαις, αλλά να είσαι χαρούμενος, υπομονετικός και μακρόθυμος. Οι όποιες αντιστάσεις υπάρχουν, δεν είναι περισσότερες από όσες προβάλλει η φύση στην άνοιξη που έρχεται».

Πάει κι ο Καρκαγιάννης

Πέθανε την Τετάρτη σε ηλικία 78 ετών ο δημοσιογράφος και εκδότης της Καθημερινής Αντώνης Καρκαγιάννης.

Ο Αντώνης Καρκαγιάννης γεννήθηκε το 1932 στην Λάρισα.

Η συνάντηση δυο γιγάντων

Παρά το ότι πιστεύουμε πως η αναφορά στο άλλο μισό του Ουρανού μια φορά το χρόνο είναι έκφραση ενοχής, η παράλειψη θα έδειχνε αχαριστία. Αγαπητές κυρίες σας παρακαλούμε να δεχθείτε τις ευχαριστίες μας για τα όσα όμορφα μας προσφέρετε ως μητέρες, σύντροφοι, αδελφές, γιαγιάδες, θυγατέρες και συνεργάτες. Κάθε μέρα θα πρέπει να είναι 8 Μαρτίου.

Ο Ν. Καζαντζάκης είδε το φως του ηλίου στην τουρκοκρατούμενη Κρήτη τον Φλεβάρη του 1883. Χρόνια σκλαβιάς, υποταγής, ατιμώσεων, σκληρότητας, με το όραμα της ελευθερίας ζωντανό, καθημερινή ανάγκη και στόχος ιερός.

Μεγάλωσε σε οικογενειακό περιβάλλον αυστηρά θρησκευτικό, πατριωτικό και γαλουχήθηκε απ’ αυτό στον ιδεαλισμό, την αναζήτηση της αλήθειας, με το όραμα της απελευθέρωσης «του θεριού που κείτουνταν στη θάλασσα», του γενέθλιου τόπου του που ύμνησε όσο τίποτα άλλο στη ζωή του.

Στο Παρίσι, όπου συνέχισε τις μεταπτυχιακές σπουδές του, γνώρισε τον Τζαίημς, τον Μπερξόν και τον Νίτσε. Από τον πρώτο έμαθε να απορρίπτει την ύπαρξη του δεδομένου και του τελεσίδικου στην καθημερινή του ζωή, από τον δεύτερο εμπνεύστηκε το όραμα του αγωνιζόμενου για την προσωπική του τελειότητα ανθρώπου. Ο Μπερξόν υπήρξε, ίσως, ο πιο σημαντικός του δάσκαλος. Στον μεγάλο γερμανό στοχαστή είναι αφιερωμένη η διδακτορική του διατριβή: «Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη φιλοσοφία του δικαίου και της πολιτείας».

Όπως θα περίμενε κανείς ο Νίτσε επέδρασε πάρα πολύ στον Καζαντζάκη με την κοσμοθεωρία του. Ο ίδιος έγραψε για τις επιδράσεις που δέχθηκε: «Ο Νίτσε με δίδαξε (...) πως δεν πρέπει ποτέ να ’χεις μια αντίληψη για τη ζωή που να σου επιτρέπει ελπίδες και ανταμοιβές. Είσαι ελεύθερος άνθρωπος, όχι μισθοφόρος (...). Να παλεύεις χωρίς να καταδέχεσαι να ζητάς ανταμοιβή, [αυτή] είναι η αληθινή ελευθερία».

Τι αποδέχεται, τι αμφισβητεί, τι απορρίπτει ο Καζαντζάκης από τη νιτσεϊκή φιλοσοφία; Ποια τα σημεία σύγκλισης και πού είναι εμφανής η αποστασιοποίηση; Τι είδους υπαρξιακά ερωτήματα αναδύονται από το έργο των δυο μεγάλων στοχαστών και πόσο επίκαιρα είναι σήμερα; Πώς μπορούμε να σταθούμε κριτικά στις σκέψεις τους;

Στην έκτη διάλεξη της σειράς «Πατριδογνωσία», τις οποίες διοργανώνει η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου η φιλόλογος Έφη Μπουκουβάλα-Κλώντζα θα αναπτύξει το θέμα «Φρειδερίκος Νίτσε - Νίκος Καζαντζάκης: Η συνάντηση δυο γιγάντων», επιδιώκοντας μια προσέγγιση στη σκέψη των δυο αυτών μεγάλων στοχαστών.

Η Έφη Μπουκουβάλα-Κλώντζα γεννήθηκε στην Αθήνα, σπούδασε Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Ψυχολογία στο Πάντειο. Διδάσκει στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση του Νομού Λασιθίου, είναι έγγαμη, και μένει μόνιμα στον Άγιο Νικόλαο.

Μεταπτυχιακά με προοπτική

Ο κόσμος αλλάζει συνεχώς, και πάντως πολύ πιο πριν από την διαπίστωση του Ηράκλειτου ότι «τα πάντα ρει». Στις μέρες μας αυτό που χαρακτηρίζει τις αλλαγές είναι οι μεγάλες ταχύτητες με τις οποίες συντελούνται αυτές. Σίγουρα αυτό, εκτός των άλλων, δημιουργεί και μια σχετική αδυναμία όχι μόνο στην συνειδητοποίηση των αλλαγών αλλά ακόμα και στην απλή παρακολούθησή τους.

Για να μην αναφερθούμε στις τεχνολογικές αλλαγές, στους υπολογιστές και στις επικοινωνίες, όπου έχουμε χάσει κυριολεκτικά τον μπούσουλα, στο χώρο των Μαθηματικών από τη δεκαετία του ’60 και μέχρι σήμερα έχουν δεκαπλασιαστεί οι θεωρίες που είχαν διατυπωθεί μέχρι τότε.

Θυμάμαι κάπου στα τέλη της δεκαετίας του ’70 μια μεγάλη απεργία στις εφημερίδες που είχε ως αφορμή το πέρασμα από τα τυπογραφικά στοιχεία και το αντιμόνιο στη φωτοσύνθεση. Ποιος θα το ’λεγε ότι σήμερα οι εφημερίδες με τη μορφή που ξέρουμε οδεύουν προς το τέλος τους, αφού οι ηλεκτρονικές εκδόσεις τείνουν να πάρουν τη θέση τους;

Στο πλαίσιο των καθημερινών, σχεδόν, αλλαγών πολλές είναι οι σχολές που τροποποιούν τα προγράμματα σπουδών τους, προσφέροντας πακέτα προσαρμοσμένα στις νέες ανάγκες των κοινωνιών, επισημαίνεται σε άρθρο των «Νew Υork Τimes» («Τα μεταπτυχιακά του μέλλοντος», Τα ΝΕΑ 23-1-10, επιμέλεια Π. Δημητρολόπουλος).

Σε μια εποχή που κανείς δεν ξέρει τι πρέπει να σπουδάσει, για να έχουν μια προοπτική οι σπουδές του, το πανεπιστήμιο Τhomas College στο Μέιν των Ηνωμένων Πολιτειών προβάλλει με αυτοπεποίθηση τις υπηρεσίες του: Αν με το πτυχίο μας δεν βρείτε δουλειά σε έξι μήνες ελάτε να κάνετε μεταπτυχιακό δωρεάν, λέει. Θα πρέπει εδώ να υπενθυμίσουμε ότι τα μεταπτυχιακά και στην Ελλάδα έχουν δίδακτρα και δεν προσφέρονται δωρεάν.

Το άρθρο αναφέρεται στην σιωπηρή, όπως την χαρακτηρίζει, επανάσταση που συντελείται αυτή την περίοδο στις ΗΠΑ και επισημαίνει, επίσης, την περίπτωση του πανεπιστημίου του Όστιν στο Τέξας, το οποίο προσάρμοσε ακόμα και τα προγράμματα των φιλολογικών τμημάτων του ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς.

Οι αλλαγές που συντελούνται στο χώρο της εκπαίδευσης δεν αφορούν μόνο την Εσπερία. Είναι κοινό μυστικό αυτό που γίνεται με τα μεταπτυχιακά και στην Ελλάδα. Ελάχιστοι πλέον είναι αυτοί που περιορίζονται στην απόκτηση μόνο του βασικού πτυχίου. Μπορεί όμως να διαβεβαιώσει κανείς ότι όλα τα μεταπτυχιακά δημιουργούν προϋποθέσεις για την εξασφάλιση μιας κάποιας θέσης στην αγορά εργασίας; Οι προοπτικές που διαφημίζονται στα φυλλάδια των πανεπιστημίων πόσο βάσιμες είναι;

Το άρθρο των «New York Times» είναι αφιερωμένο στα «Δέκα μεταπτυχιακά του μέλλοντος», που κατά το άρθρο είναι:

«Η αφηγηματική Ιατρική», «η εσωτερική ασφάλεια», «η Πληροφορική ασφάλεια» (σχετίζεται με την ασφαλή διακίνηση πληροφοριών μέσω δικτύων και Διαδικτύου), «η αστική αειφορία» (αρμονική σύζευξη αστικού περιβάλλοντος και οικολογίας).

Τα μάστερ εξειδίκευσης στη διοίκηση επιχειρήσεων, πάνω κάτω, αντιλαμβανόμαστε ότι σε ένα καθεστώς ελεύθερης οικονομίας και ανταγωνισμού που ζούμε θα πρέπει να έχουν σημαντική ζήτηση. Εκεί όμως που φαίνεται ότι ανοίγονται νέες προοπτικές είναι στα μάστερ διοίκησης εκπαιδευτικών μονάδων. Μα ποιών εκπαιδευτικών μονάδων, θα πείτε. Εδώ τα κυρίαρχα κριτήρια στην επιλογή των στελεχών είναι η αρχαιότητα και η πολυσυζητημένη συνέντευξη. Ναι αλλά δεν αναφερόμαστε στην Ελλάδα. Η περιγραφή του τίτλου αναφέρεται στις προοπτικές των σπουδών σύμφωνα με τις οποίες ο διευθυντής θα είναι ικανός να μετατρέψει τη σχολική μονάδα, ακόμα κι αν αυτή βρίσκεται σε παρακμιακή κατάσταση, και να την κάνει δυναμικό εργαστήριο νέων εκπαιδευτικών μεθόδων. Αναφέρεται, βέβαια, το άρθρο και στις ικανότητες του στελέχους να δραστηριοποιεί μαθητές και καθηγητές ώστε να δημιουργούνται κλίμα και εκδηλώσεις ζωντανού εκπαιδευτικού οργανισμού. Στις ΗΠΑ και στις άλλες χώρες των πολλών αυτοδιοικούμενων σχολείων οι τεχνικές του καλού μάνατζμεντ στον χώρο της εκπαίδευσης θεωρούνται πλέον ένα απαραίτητο εφόδιο και οι διευθυντές με τα ανάλογα προσόντα εκτός του ότι είναι καλά αμειβόμενοι είναι και περιζήτητοι.

Άλλα περιζήτητα μάστερ αφορούν τις «Πράσινες κατασκευές», τη «Μηχανική του ‘καθαρού’ αυτοκινήτου» και την «Πολιτιστική βιωσιμότητα». Και βέβαια, όπως θα περιμέναμε, τα νέα διαδραστικά μέσα είναι, ακόμα, ένας τομέας με μεγάλη ζήτηση. Στην εποχή των πολυμέσων, του Διαδικτύου, των μπλογκς της κοινωνικής δικτύωσης είναι φανερό, σε όσους έχουν ακόμα και μικρή εμπειρία χρήσης μ’ αυτές τις τεχνολογίες, ότι η ενημέρωση περνάει σε άλλη φάση και γι’ αυτό και οι προοπτικές που ανοίγονται σ’ αυτόν τον τομέα μεγάλες.

O Τύπος στο νομό Λασιθίου

Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει τον σημαντικό ρόλο των γραπτών πηγών στη διαμόρφωση της ιστορικής συνείδησης και γενικότερα της εξέλιξης ενός τόπου; Ποιος ακόμα διαφωνεί για τη συνεισφορά ότι σ’ αυτό και του Τύπου; Ο τοπικός μάλιστα παλαιότερα, όταν δεν υπήρχε ραδιόφωνο, τηλεόραση και Διαδίκτυο ήταν ακόμα πιο σημαντικός. Δεν συνέβαλε μόνο στην ενημέρωση και στην διαμόρφωση κοινωνικής συνείδησης αλλά αποτέλεσε και χώρο για να αναδειχθούν μεγάλες μορφές των Γραμμάτων. Ο Τύπος παλαιότερα, δυστυχώς όχι στον ίδιο βαθμό και σήμερα, διαπαιδαγωγούσε. Η εφημερίδα αποτελούσε ένα σπουδαίο παιδαγωγικό μέσο για τους αναγνώστες της.

Την πολυφωνική διάστασή που είχε ανέκαθεν ο Τύπος στην Κρήτη και ειδικότερα στο Λασίθι, με έμφαση στην παρουσίαση απόψεων, τη διεκδίκηση τοπικών αιτημάτων, την προβολή επιτευγμάτων, μπορούμε να ανιχνεύσουμε μέσα από τα σωζόμενα έντυπα των τελευταίων 130 χρόνων. Τα Γενικά Αρχεία του Κράτους στο νομό μας επιτρέπουν στον ερευνητη, σχετικά, να προσεγγίσει τα ιστορικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν στην Κρήτη και τα οποία σε κάποιες περιπτώσεις, χωρίς υπερβολή, επηρέασαν την πολιτική σχεδόν ολόκληρης της Ευρώπης.

Στη διάλεξη με θέμα "Η σημασία του τοπικού Τύπου στο Νομό Λασιθίου, ως διαχρονική και διαρκής πηγή πληροφόρησης" που διοργανώνει η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου την Δευτέρα 14 Δεκεμβρίου, με οδηγό τις εφημερίδες και τα περιοδικά του τόπου μας θα επιχειρήσουμε ένα ταξίδι στο χρόνο. Ελπίζουμε να καταφέρουμε να βοηθήσουμε όσους παραβρεθούν στη δημιουργία μιας πληρέστερης εικόνας για τα σημαντικότερα γεγονότα που επηρέασαν τον τόπο μας.

Ο Τύπος σήμερα, από έντυπος που ήταν λίγο πριν, γίνεται ηλεκτρονικός και σε πολλές περιπτώσεις από μέσο διαφωτισμού και όργανο ελέγχου της εξουσίας έχει γίνει μέρος της. Η τέταρτη εξουσία ολοένα και περισσότερο στις μέρες μας κατηγορείται ότι διαπλέκεται με τις υπόλοιπες.

Τις διαστάσεις του Τύπου διαχρονικά και το ρόλο του στον τόπο μας θα παρουσιάσει την Δευτέρα, η Προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους για το Νομό Λασιθίου κα Μαρία Σεργάκη στην αίθουσα διαλέξεων του Επιμελητηρίου Λασιθίου, στον Άγιο Νικόλαο.

Η εκδήλωση της Δευτέρας είναι η τρίτη από μια σειρά διαλέξεων του κύκλου «Πατριδογνωσία», οι οποίες διοργανώνονται από την Ιστορική-Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου. Για την παρακολούθηση δεν απαιτούνται ιδιαίτερες γνώσεις και μπορούν να την παρακολουθήσουν και μαθητές κάθε ηλικίας. Χορηγοί είναι η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Νομού Λασιθίου και το Επιμελητήριο Λασιθίου. Η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Βιτσέντζος ειν΄ο ποιητής και στη γενιά Κορνάρος

Πολύ ωραία η πρωτοβουλία του Δήμου Σητείας για τη διοργάνωση ενός "Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου", όπως δηλώνεται στη σχετική ιστοσελίδα που έχει αναρτήσει στο διαδίκτυο ο δήμος, για μια από τις μεγαλύτερες μορφές των Κρητικών Γραμμάτων όλων των εποχών, το Βιτσέντζο Κορνάρο.

Φέτος συμπληρώνονται 456 χρόνια από τη γέννησή του και 386 από το θάνατο του ποιητή του Ερωτόκριτου. Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στη Σητεία από 31 Ιουλίου μέχρι και 2 Αυγούστου με προσκεκλημένους ομιλητές πανεπιστημιακούς και παράλληλες εκδηλώσεις αρκετά σημαντικές.

Αυτό που δεν μπορώ να καταλάβω, κι ας με συγχωρήσουν οι αγαπητοί διοργανωτές, εκτός από τους θρησκευτικούς άρχοντες, το νομάρχη, τους βουλευτές και δημάρχους τέως και νυν δεν υπάρχουν άλλοι π.χ. πνευματικοί άνθρωποι στην περιοχή για να τους εντάξουν στην τιμητική επιτροπή; Ή μήπως αυτοί βλέποντας τον κατάλογο των προσώπων αρνήθηκαν να ενταχθούν; Είναι πάντως οξύμωρο να τιμάται ο κορυφαίος κατά την άποψή μας πνευματικός άνθρωπος της Κρήτης από τιμητική επιτροπή που δεν περιέχει πνευματικούς ανθρώπους, εκτός του προέδρου, ο οποίος δέχτηκε να είναι επικεφαλής δημάρχων κ.α. της επιτροπής αυτής.

Παραθέτουμε τιμητικά, ακριβώς όπως έχει αναρτηθεί, την τιμητική επιτροπή:

Αλεξίου Στυλιανός,Πρόεδρος, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης

Επίτιμος Δημότης Σητείας

Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ιεραπύτνης και Σητείας κ.κ. Ευγένιος

Πανοσιολογιότατος Ηγούμενος Ι. Μονής Τοπλού κ. Φιλόθεος

Πλακιωτάκης Ιωάννης, Υφυπουργός Εθνικής Αμύνης

Καρχιμάκης Μιχάλης, Βουλευτής Λασιθίου

Αναστασάκης Σήφης, Νομάρχης Λασιθίου

Κουρουπάκης Νίκος, Δήμαρχος Σητείας

Χατζηνάκης Μανώλης, πρ. Υφυπουργός Νέας Γενιάς

Ιωαννίδης Φοίβος, πρ. Υφυπουργός Κοινωνικών Ασφαλίσεων

Δρακάκης Γιάννης, Δήμαρχος Λεύκης

Χατζηνάκης Γιάννης, Δήμαρχος Ιτάνου

Καλαντζάκης Θεοδόσης, Δήμαρχος Μακρύ Γιαλού

Πετράκης Νίκος, Πρόεδρος ΟΑΣ, πρ. Δήμαρχος Σητείας

Τσικαλάκης Νίκος, πρ. Δήμαρχος Σητείας

Ασπραδάκης Ελπιδοφόρος, πρ. Δήμαρχος Σητείας

Καταπότης Γεώργιος, πρ. Δήμαρχος Σητείας

Περράκης Γιάννης, πρ. Δήμαρχος Ιτάνου

Χατζάκης Γιώργος, πρ. Δήμαρχος Μακρύ Γιαλού

ΑΜΑΛΘΕΙΑ

Ονομάζεται το μοναδικό περιοδικό του νομού Λασιθίου που εκδίδει από το 1970 η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου.

Είναι συνδρομητικό (15€ για δυο διπλά τεύχη το χρόνο) και περιλαμβάνει άρθρα που αφορούν την επιστήμη και την τέχνη από το νομό Λασιθίου, την Κρήτη και την Ελλάδα.

Επικοινωνία
stamelosioa@gmail.com
κιν.: 6977192004

Λόλα να ένα μήλο

Το θυμάσθε το παλιό αναγωστικό;

-Λόλα να ένα μήλο.

-Μίμη πέτα το τόπι.

Αν κάποιος χειρούργος του 19ου αιώνα μεταφέρονταν σε ένα σύγχρονο χειρουργείο σίγουρα θα έψαχνε να βρει που βρίσκεται, το ίδιο ισχύει και για πάρα πολλούς άλλους επαγγελματίες που θα έμπαιναν στους χώρους όπου σήμερα πλέον ασκούνται τα επαγγέλματά τους.

Μόνο ο δάσκαλος θα αναγνώριζε την αίθουσα διδασκαλίας και κοιτώντας τον πίνακα θα μπορούσε να συνεχίσει το μάθημα από 'κει που είχε σταματήσει ο συνάδελφός του σήμερα.

Ο κόσμος αλλάζει με τρομερές ταχύτητες και μόνο η εκπαίδευση, τουλάχιστον η υποχρεωτική, αλλάζει με ρυθμούς χελώνας.

Η τάξη του Μίμη και της Λόλας. Από το παράθυρο φαίνονται οι ουρανοξύστες ενός άλλου κόσμου, που θα συναντήσουν τα παιδιά βγαίνοντας από τον ανύπαρκτο, φανταστικό κόσμο, που τα εκπαιδεύουμε στην τάξη. Η δασκάλα στην έδρα. Οι μαθητές στην από αρχαιοτάτων χρόνων διάταξη της τάξης. Και μόνο το "ατ" (παπάκι) στην εικόνα στο πλαίσιο αντί του "λα"του παλιού αναγνωστικού.

.

Μια εικόνα χίλια άρθρα. Οι γελοιογράφοι είναι από τους πιο ευφυείς ανθρώπους: η ίδια τάξη της Λόλας στην επανάσταση του διαδυκτίου και της πληροφορικής, με μόνες αλλαγές στο παράθυρο και στα πλαίσια: αντί "λα" το "@" και τα 'παν όλα. Ειλικρινά ζηλεύω τον Κ. Μητρόπουλο, τον ΚΥΡ, τον Στάθη, τον Μακρή, τον Καλαϊτζή, τον ΛΟΓΟ, ... Πολύ θα ήθελα να ήμουν ένας σαν κι αυτούς.

Μάθε παιδί μου γράμματα

Δημοσιεύτηκε στο ΕΘΝΟΣ της 15/4/2009

του Γιάννη Κωνσταντινίδη

Tουλάχιστον, στις μέρες μας, φαίνεται να είναι κάπως πιο βατό το θεμελιώδες δίλημμα μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού σχολείου. Κι αυτό γιατί οι περισσότεροι απαξιώνουν οριστικά το δημόσιο σχολείο.
Οι πληγές του δημοσίου κατά κοινή ομολογία (εκπαιδευτικών και γονέων) το επίπεδο των δημόσιων σχολείων έχει πέσει δραματικά. Και γι’ αυτό δεν ευθύνεται μόνο η εποχή πνευματικής παρακμής που ζούμε, αλλά επίσης, οι χαμένες ώρες διδασκαλίας. Στα γυμνάσια και στα λύκεια, αν τα παιδιά κάνουν π.χ. μια συνέλευση, η ώρα μαθήματος χάνεται οριστικά. Το ίδιο συμβαίνει και στις περιπτώσεις που λείψει κάποιος καθηγητής με άδεια. Οι μόνες ώρες που επιβάλλεται να αναπληρώνονται είναι εκείνες των σχολικών καταλήψεων. Αλλά και πάλι, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί το «έθιμο» των ετήσιων καταλήψεων, η διάρκειά τους μπορεί να φτάσει ακόμα και τις 4 εβδομάδες. Οι περικοπές εκδρομών και λοιπών δραστηριοτήτων, καθώς και η επιμήκυνση του διδακτικού έτους, συνήθως δεν αρκούν. Eτσι, -και επί του πρακτέου-, η αναπλήρωση αυτών των ωρών είναι μόνο θεωρητική. Αυτό σημαίνει ότι σε σχέση με τα παιδιά που πηγαίνουν σε ιδιωτικό σχολείο και δεν χάνουν ούτε διδακτικό πεντάλεπτο, εκείνα που φοιτούν σε δημόσιο εξαναγκάζονται να καλύψουν την διδακτέα ύλη στα φροντιστήρια. Αυτό είναι πια κάτι τόσο κλισέ, που οι γονείς τους δεν είναι απλά συμβιβασμένοι, αλλά ανακουφισμένοι με την «παρα-λογική» ότι το φροντιστήριο θα κάνει τη δουλειά που δεν καταφέρνει να κάνει το σχολείο. Αντίστοιχα ένα παιδί μπορεί να χάνει διδακτικές ώρες, επειδή κάνει κοπάνες, επί ένα μήνα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο καθηγητής οφείλει κανονικά να ειδοποιήσει το σπίτι του. Αλλά αυτό θα συμβεί μόνον αν το θέλει ο ίδιος. Κανείς δεν θα τον ελέγξει αν έκανε το χρέος του, ή όχι. Είναι ένα ζήτημα που - στην πράξη- αφήνεται ολοκληρωτικά στη «διακριτική ευχέρεια» του καθηγητή. Oπως επίσης επαφίεται σ’ αυτήν και το τι θα κάνει μέσα στην τάξη. Ο έλεγχος του διδακτικού του έργου είναι μόνο θεωρητικός. Tο σύστημα έχει «ανατεθεί» στο φημισμένο ελληνικό φιλότιμο και χάρη σ’ αυτό λειτουργεί ό,τι και όσο λειτουργεί. Μετανάστες στα θρανία κατά κανόνα, ο Eλληνας γονιός που στέλνει το παιδί του σε δημόσιο σχολείο ζει υπό το κράτος ενός αόριστου και διάχυτου τρόμου, ότι το «καλό» του θα πάθει κάτι από τη συναναστροφή του με τα παιδιά των μεταναστών. Αυτό δεν είναι ακριβώς ρατσισμός, αλλά μια απλοϊκότερη μορφή κουταμάρας, που έχει ωθήσει πολύ κόσμο να μετακινήσει τα παιδιά του σε ιδιωτικά σχολεία (και εξαιτίας του υψηλού τους κόστους να υποβιβάσει το βιοτικό επίπεδο της οικογένειας σ’ εκείνο του μέσου μετανάστη). Ο τρόμος αυτός είναι εντελώς αδικαιολόγητος δεδομένου ότι τα παιδιά των μεταναστών που ξεκίνησαν να πηγαίνουν σε ελληνικό σχολείο από την πρώτη δημοτικού, δεν έχουν καμία διαφορά από τους Eλληνες συμμαθητές τους, σε ότι αφορά την προφορά τους στα ελληνικά, το γνωσιακό υπόβαθρο και τη συμπεριφορά.Στην πραγματικότητα εκείνος που έχει λόγους να ανησυχεί είναι ο μετανάστης και ειδικότερα ο νεοαφιχθείς. Τα λεγόμενα διαπολιτισμικά σχολεία είναι ελάχιστα για να καλύψουν τις ανάγκες (μόνο 13 Δημοτικά, 9 Γυμνάσια και 4 Λύκεια). Eτσι είναι συχνό φαινόμενο, μαθητές, π.χ. με δύο μόνο μήνες στην Ελλάδα, να κάνουν μαθήματα της Β’ Γυμνασίου χωρίς να ξέρουν γρι ελληνικά. Το σύστημα του δημόσιου σχολείου αδυνατεί να τους αφομοιώσει, γιατί είναι αναχρονιστικό, άκαμπτο και «βραδείας ανάφλεξης», μπροστά στις κοινωνικές αλλαγές που συμβαίνουν στον τόπο μας.Η αυτοκρατορία αντεπιτίθεται παρ’ όλ’ αυτά, το ΥΠΕΠΘ έχει κάνει διάφορα βήματα στην κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού του προγράμματος σπουδών και της διάρθρωσης όλων των βαθμίδων της δημόσιας εκπαίδευσης. Για παράδειγμα, στα δημόσια σχολεία, η εκμάθηση της αγγλικής γλώσσας αρχίζει πια από τη Δ’ Δημοτικού, ενώ οι μαθητές των Γυμνασίων μπορούν να επιλέξουν να διδαχθούν και μια δεύτερη ξένη γλώσσα (γαλλικά ή γερμανικά). Δηλαδή, θεωρητικά, το δημόσιο σχολείο σε μαθαίνει δύο ξένες γλώσσες και δεν χρειάζεται να καταφεύγεις σε ιδιωτικό φροντιστήριο ξένων γλωσσών.Τα μουσικά σχολεία φιλοξενούν μαθητές, για τους οποίους το υπουργείο έχει διαγνώσει κάποια ιδιαίτερη δεξιότητα σε ό,τι περιστρέφεται γύρω από τη μουσική παιδεία. Αντίστοιχα τα αθλητικά σχολεία επιλέγουν μαθητές που φιλοδοξούν επιδόσεις στα σπορ. Επίσης, υπάρχουν αρκετά σχολεία Ειδικής Αγωγής, για παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Μπορεί δηλαδή, να νιώθει κανείς ευχαριστημένος σήμερα, αφού την τελευταία δωδεκαετία το ΥΠΕΠΘ παρέχει αυτό που στην Ευρώπη θεωρείται αυτονόητο.Ο πιο ενδιαφέρον «νέος» θεσμός στη βασική εκπαίδευση ήταν τα Ολοήμερα Δημοτικά και Νηπιαγωγεία, όπου τα παιδάκια μένουν στο σχολείο από τις 07:45 μέχρι τις 16:00 περίπου, και προωθούν τη δημιουργική απασχόληση ή βάζουν τα παιδιά να διαβάζουν τα μαθήματά τους στο σχολείο. Επίσης, οι μαθητές τρώνε εκεί το μεσημεριανό που έχουν φέρει από το σπίτι (δεδομένου ότι δεν υπάρχουν υποδομές εστίασης).

Αλλος ενδιαφέρον θεσμός είναι τα Πειραματικά Γυμνάσια και Λύκεια. Σ’ αυτά εντάχθηκαν αρχικά τα λεγόμενα πρότυπα (Ανάβρυτα, Ιωνίδειος, Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης κ.ά.) καθώς και μερικά κατά παράδοση καλά σχολεία (όπως π.χ. το Α’ Γυμνάσιο και Λύκειο της Πλάκας). Αργότερα δημιουργήθηκαν κι άλλα. Εξακολουθούν όμως να είναι λίγα (μόλις 18 στη χώρα τη στιγμή που τα Γενικά υπερβαίνουν τα 1.000). Θεωρητικά (αλλά και πρακτικά ως ένα μεγάλο βαθμό), στα πειραματικά σχολεία τρέχουν εβδομαδιαία «εξωσχολικά προγράμματα» που προωθούν τον αθλητισμό, τη λογοτεχνία, τα μαθηματικά κ.ά. και ο μαθητής τα επιλέγει ανάλογα με τη διάθεση και το ενδιαφέρον του. Αλλο βασικό χαρακτηριστικό των πειραματικών σχολείων είναι το υψηλό επίπεδο των καθηγητών, οι οποίοι διαθέτουν τουλάχιστον μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών. Οι μαθητές εγγράφονται στα πειραματικά κατόπιν κλήρωσης. Εν κατακλείδι, και σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα και την ποιότητα εκπαίδευσης, τα δημόσια Πειραματικά σχολεία υπόσχονται ό,τι πλησιέστερο σε αυτό που προσφέρουν τα ευρέως αναγνωρισμένα ως καλά ιδιωτικά σχολεία. Εναλλακτικά συστήματα στο εξωτερικό, έχουν εμφανιστεί εδώ και καιρό διάφορες εναλλακτικές προτά σεις για το σχολείο. Ενα παράδειγμα είναι το αμερικανικό co-op school.Το σύστημα αυτό βασίζεται σε κοινοπραξίες γονέων που παίρνουν ενεργά μέρος στη διδασκαλία και τις λειτουργικές δραστηριότητες του σχολείου. Οι γονείς αφιερώνουν στην εκπαίδευση των παιδιών τους ό,τι πολυτιμότερο διαθέτουν, δηλαδή χρόνο.Ενα άλλο σύστημα, που δεν διεκδικεί πια τον τίτλο της πρωτοπορίας, αλλά μπορεί να περηφανεύεται για ουσιαστικά αποτελέσματα, επειδή έχει δοκιμαστεί στο χρόνο, είναι το Μοντεσοριανό. Ο στόχος δεν είναι η ξερή εκμάθηση, αλλά η ανάπτυξη του παιδιού μέσα σε ένα περιβάλλον, από υλικά και βοηθήματα ειδικών προδιαγραφών, πάντα στη βιομετρική κλίμακα του παιδιού-, τα οποία παίζουν το ρόλο των «κλειδιών», χάρη στα οποία εκείνο αποκτά ορισμένες αρχές και βάσει αυτών αρχίζει τη δική του εξερεύνηση. Ο στόχος είναι το παιδί να βρει μια αρμονική λειτουργία μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον και να αναπτύξει μια αυτοπειθαρχία που θα το καθοδηγεί σε ό,τι κι αν κάνει. Ο ρόλος της δασκάλας είναι να συντηρεί το περιβάλλον, να φέρνει το παιδί σε επαφή με τις δραστηριότητες που του παρέχει το περιβάλλον και να παρατηρεί το πώς αυτό συμμετέχει σε αυτές. Η δουλειά μεταξύ δασκάλας και παιδιού γίνεται σε ατομικό επίπεδο, καθώς εκείνο κάνει ελεύθερα την επιλογή της δραστηριότητας στην οποία θα επιδοθεί. Η μοντεσοριανή αγωγή δεν είναι μόνο ένα σύστημα εκπαίδευσης, αλλά κυρίως ένας τρόπος προσέγγισης της ζωής. Γι’ αυτό και πρέπει να είναι κανείς πολύ προσεκτικός με τα σχολεία και τους παιδικούς σταθμούς που διαφημίζουν «μοντεσοριανό πρόγραμμα μία ώρα την ημέρα», σαν να πρόκειται για κάποιο μάθημα ζωγραφικής. Το σύστημα απαιτεί μοντεσοριανή αντιμετώπιση του παιδιού και στο σπίτι γι’ αυτό προτείνει σχολεία γονέων (ακόμα και γιαγιάδων). Οι πληγές του ιδιωτικού το ιδιωτικό σχολείο υπήρξε πάντα, αλλά πολύ περισσότερο είναι σήμερα, ένα σύμβολο status. Ο κόσμος διαγκωνίζεται «για μια θέση στον ήλιο» ενός καλού ιδιωτικού σχολείου, όχι τόσο επειδή το παιδί του θα αποκτήσει εκεί καλύτερη παιδεία, αλλά επειδή όλη η οικογένεια θα νιώσει τη χαρά και την υπερηφάνεια του «ήμουν κι εγώ εκεί». Και πραγματικά θα δώσει μάχη ο γονιός, χωρίς να υπολογίσει το κόστος, προκειμένου να ζήσει την ψευδαίσθηση ότι ανήκει σε μια άτυπη «ολιγαρχία». Αυτό οδήγησε στη μόδα της «κράτησης θέσεων» σε ορισμένα σχολεία, ήδη από την ημερομηνία γέννησης ενός παιδιού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τάσης είναι η «λιγούρα» για μια θέση στο Αμερικάνικο Κολέγιο, το οποίο είναι ένα από τα πιο περιζήτητα ιδιωτικά σχολεία της χώρας, αν όχι το πιο περιζήτητο. Η κατανομή των θέσεων γίνεται ως εξής: πρώτα γίνονται δεκτά τα παιδιά των αποφοίτων του κολεγίου. Στη συνέχεια, εκείνα που τυχαίνει να έχουν αδελφάκι σε κάποια μεγαλύτερη τάξη του σχολείου. Για τις θέσεις που περισσεύουν γίνεται κλήρωση. Υπάρχουν όμως και οι περιπτώσεις που περιγράφονται ως «policy cases», δηλαδή εκείνες που αντιμετωπίζονται κατ’ εξαίρεσιν από τη διοίκηση του σχολείου, και χάρη στις οποίες μερικά παιδιά γίνονται δεκτά, χωρίς κλήρωση. Οι περιπτώσεις αυτές αφορούν κυρίως σε δωρεές των γονέων προς το σχολείο. Το ποιος, πού, γιατί και κυρίως πόσο πλήρωσε δεν αναφέρονται πουθενά. Σε διάφορα πηγαδάκια γονέων κυκλοφορεί ότι το ύψος μιας τέτοιας δωρεάς μπορεί να φτάνει και τις 150.000 ευρώ (τον τελευταίο καιρό οι «policy cases» πληθαίνουν μπορεί να φτάνουν και τις 50 ετησίως).

Τα δημοφιλέστερα ιδιωτικά σχολείαΕλληνοαμερικανικόν Εκπαιδευτικόν Ιδρυμα http://www.haef.gr/. Η σπουδαία φήμη του σχολείου βασίζεται στην παράδοσή του και στο γεγονός ότι διατηρεί έναν υποστηρικτικό ρόλο προς τους μαθητές του στις μετέπειτα σπουδές και δουλειές τους.Σχολή Μωραΐτη http://www.moraitis-school.com/. Αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εκπαιδευτικούς οργανισμούς της χώρας, με πάνω από 2.000 παιδιά και 240 δασκάλους και καθηγητές. Θεωρείται ένα από τα πιο φιλελεύθερα και καλά ιδιωτικά σχολεία. Χαρακτηριστικό του επιπέδου των συνεργατών της Σχολής Mωραΐτη είναι ότι πολλά από τα σημερινά ή πρώην στελέχη της κατέχουν εξέχουσες θέσεις στα γράμματα, τις τέχνες και τις επιστήμες. Lycee franco-hellenique Eugene Delacroix http://www.lfh.gr/. Είναι το σχολείο όπου φοιτούν οι Γάλλοι που διαμένουν στη Αθήνα. Εχει Γάλλο λυκειάρχη και λειτουργεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εξωτερικών της Γαλλίας. Ενα κλου είναι η ενθάρρυνση της συνύπαρξης Ελλήνων και γάλλων μαθητών.Λεόντειο Λύκειο Νέας Σμύρνης http://www.leonteios.gr/ Διοικείται από την κοινότητα των Μαριανών Αδελφών, μοναχών εκπαιδευτικών και ανήκει στην Καθολική Εκκλησία. Λειτουργεί από το 1838 και ακολουθεί ένα κλασικό «καρτεσιανό» σύστημα εκπαίδευσης. Εκπαιδευτήρια Διονύσιος Σολωμός http://www.dsolomos.gr/ Μικρό, προοδευτικό σχολείο που δηλώνει ότι προσπαθεί να προσφέρει παιδεία και όχι μόνον εκπαίδευση. Εκπαιδευτήρια Δούκα http://www.doukas.gr/ Διαθέτει τμήματα International Baccalaureate και G.C.E., ενώ με τα χρόνια έκτισε μια παράδοση στην προετοιμασία των μαθητών, του κυρίως για σχολές Καλών Τεχνών και Αρχιτεκτονικής στην Αγγλία.Μοντεσοριανό Σπίτι Αλίμου Γρ. Αυξεντίου 14, Αλιμος, 210 9885838Μια Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία γονέων ιδρύει ένα πρότυπο μοντεσοριανό νηπιαγωγείο σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές της Association Montessori International. Πληροφορίες σχετικά με την εκπαίδευση ενηλίκων στο τηλ. 210 3314491.Μοντεσοριανή Σχολή Αθηνών Μαρία Γουδέλη Χατζοπούλου 2, Ν. Φιλοθέη, 210 6925100 Ιδρύθηκε το 1950 από την Μαρία Γουδέλη, η οποία υπήρξε μαθήτρια της ίδιας της Μαρίας Μοντεσόρι. Η μόνη που διαθέτει και δημοτικό.