Τετάρτη 19 Ιουνίου 2019 - Ώρα 20.00

ΕΚΔΗΛΩΣΗ Ι.Λ.Ε.Ν. ΛΑΣΙΘΙΟΥ με ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΕΤΟΣ ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΥ

Όπως είναι γνωστό το 2019 έχει ανακηρυχθεί ως «Έτος Ερωτόκριτου» από το Υπουργείο Πολιτισμού μετά από σχετική πρόταση της Περιφέρειας Κρήτης. Ο σκοπός σύμφωνα με την απόφαση είναι η διεθνοποίηση των μηνυμάτων του μεγάλου αυτού έργου της Κρητικής Αναγέννησης και του συγγραφέα του Βιτσέντζου Κορνάρου.

Ενδεικτικά αναφέρονται οι τομείς στους οποίους επικεντρώνονται οι επετειακές δράσεις: Εκπαίδευση, Επιστήμες, Τέχνη, Φυσικό Περιβάλλον, Θρησκεία.

Πολιτική, Οικονομία, Επιχειρηματικότητα, Αθλητισμός, Διατροφή, Τουρισμός, Κοινωνία και Ελληνική Παιδεία.

Επιδιώκεται δηλαδή να προβληθούν μέσω των εκδηλώσεων, διαχρονικές αξίες όπως η επιμονή και ο αγώνας, η ευγενής άμιλλα, το θάρρος και η αξιοπρέπεια, το πάθος, η θυσία και η αγάπη.

Σ’ αυτό το πλαίσιο η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου και το περιοδικό της «Αμάλθεια» διοργανώνουν εκδήλωση την Τετάρτη 19 Ιουνίου στο Επιμελητήριο Λασιθίου, στον Άγιο Νικόλαο, στις 20.00 με ελεύθερη είσοδο.

Η εκδήλωση θα αποτελείται από δυο μέρη.

Στο πρώτο θα γίνει μια σύντομη αναφορά στο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έζησε ο Βιτσέντζος Κορνάρος και δημιούργησε το σπουδαίο έργο του.

Θα γίνει μια αναφορά στις επιδράσεις που έχει δεχθεί και έχει ενσωματώσει στο έργο του ο μεγάλος συγγραφέας από την Ευρωπαϊκή Αναγέννηση καθώς και τη λαϊκή παράδοση της περιοχής της Σητείας, όπου έζησε ένα μεγάλο μέρος της ζωής του.

Θα γίνουν επίσης αναφορές στην πορεία του Βιτσέντζου Κορνάρου και της σχέση του με τους λόγιους της εποχής του. Θα επισημανθεί η σπουδαιότητα του έργου του το οποίο έχει ήδη ενταχθεί στην εθνική μας κληρονομιά.

«Ο Ερωτόκριτος είναι ένα πολύ μακρύ ποίημα. Και όμως είναι ποίημα χωρίς ρητορεία. (…) Τέτοιες [μορφής] κρίσεις [άλλοτε θα ήταν χωρίς  νόημα για τους αναγνώστες, δεν είναι ] αυτονόητες [όμως] για τον σημερινό αναγνώστη, που διαβάζει γρήγορα ένα βιβλίο κι ύστερα το πετά. Αλλά για τους πρώτους αναγνώστες, το διάβασμα ή το άκουσμα ενός ποιήματος σαν τον Ερωτόκριτο ήτανε μια γοητεία. Και η γοητεία αρέσκεται στην επανάληψη. Είναι η ίδια φύση με τη μαγική επωδό. Μια γοητεία που έπρεπε να κρατήσει πολλές βραδυές, ίσως τις βραδυές ενός ολόκληρου χειμώνα. Όταν τέλειωνε το ποίημα, το ξανάπαιρναν από την αρχή. Στο τέλος το μάθαιναν απέξω. Η επανάληψη, κοιταγμένη από αυτή την πλευρά, μοιάζει να είναι μέσα στη φύση των πραγμάτων. Ήτανε μέσα στην ψυχή του ακροατή ή του αναγνώστη, που την περίμεναν προτού μιλήσει ο ποιητής. Και ο ποιητής την εποχή εκείνη δεν ήταν, όπως οι σημερινοί, χωρισμένος από το κοινό του, ήτανε σύμφωνος με τους άλλους ανθρώπους.
Ο ποιητής του Ερωτόκριτου ξέρει να αφηγηθεί και, όταν χρειάζεται, ξέρει να ξεδιπλώσει τη δύναμη του πάθους. Αλλά ο χαρακτήρας του είναι να μιλά “με γνώση και με τρόπο”. Δεν έχει συμπάθεια για τα “μεγάλα φτερουγίσματα”, όπως συνηθίσαμε να λέμε από την εποχή του ρομαντισμού: Απ’ ό,τι κάλλη έχει άνθρωπος, τα λόγια ‘χουν τη χάρη να κάνουσι κάθε καρδιά παρηγοριά να πάρει, κι οπού κατέχει να μιλεί με γνώση και με τρόπο, κάνει να κλαίσιν και γελού τα μάτια των ανθρώπω» γράφει ο Σεφέρης στις «Δοκιμές» του για το έργο.

Η απήχηση του Ερωτόκριτου από τότε που γράφτηκε μέχρι σήμερα είναι τεράστια. Τόσο στον απλό λαό (αξίζει να αναφέρουμε ότι τα ονόματα Ερωτόκριτος, Αρετούσα, Χαρίδημος, Πολύδωρος έχουν γίνει βαπτιστικά και όχι μόνο στην Κρήτη) αλλά και στις άλλες τέχνες (ποίηση, μουσική, γλυπτική, ζωγραφική, χορό, θέατρο). Όπως εξ’ άλλου γίνεται με όλα τα μεγάλα έργα παράγει στο χρόνο και νέα έργα.

Η μεγάλη του απήχηση στο αναγνωστικό κοινό, ακόμα, επιβεβαιώνεται και από το πλήθος των εκδόσεων που έχουν γίνει για το έργο. Από την πρώτη βενετική έκδοση του1713 μέχρι το τέλος του 18ου αι. έκανε τουλάχιστον 13 εκδόσεις, ενώ τον επόμενο αιώνα το κείμενο διαδόθηκε ακόμη περισσότερο ως λαϊκό βιβλίο, πραγματοποιώντας 45 χρονολογημένες και 5 αχρονολόγητες εκδόσεις μεταξύ των ετών 1802 και 1915, χρονιά κατά την οποία τυπώνεται η έκδοση Ξανθουδίδη.

Αξίζει επίσης να αναφερθεί και το πλήθος των διασκευών του για το θέατρο, για το θέατρο σκιών, τα κόμικς, τα κλασικά εικονογραφημένα κ.ά.

Στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας θα αποδοθεί μέρος του Ερωτόκριτου υπό μορφή καντάτας σε μια επιλογή κειμένων και στίχων από την φιλόλογο Έφη Μπουκουβάλα το οποίο θα παρουσιαστεί με υποστήριξη πολυμέσων από τους ταλαντούχους ερμηνευτές Ιωάννα Γκουργκούνη, Γιώργο και Γιάννη Λαβδάκη, Σταύρο και Γιάννη Μαστοράκη και Γιώργο Μπαρμπούνη.

Για την ΙΛΕΝ Λασιθίου

Ο Πρόεδρος

Ι. Σταμέλος

Summertime και ... "Μούρα"

Summertime, από τη Δώρα Μάστακα (σαξόφωνο) και τον Μανώλη Κλώντζα (κρουστά) κατά την παρουσίαση του βιβλίου "Μαύρα μούρα και άσπρα μούρα", του Γιάννη Σταμέλου, στον Άγιο Νικόλαο την Τετάρτη 16-5-18.

Βιβλιοπαρουσίαση και ... τζαζ

Στην βιβλιοπαρουσίαση ["Μαύρα μούρα και άσπρα μούρα"] την Τετάρτη 16 Μαΐου [Επιμελητήριο Λασιθίου, Άγιος Νικόλαος, ώρα 19.00] οι μουσικοί Δώρα Μάστακα στο σαξόφωνο και ο Μανώλης Κλώντζας στα κρουστά θα αυτοσχεδιάσουν παίζοντας γνωστές μελωδίες τζαζ.

95 χρόνια από την καταστροφή της Σμύρνης

Αφιέρωμα στην Κρητική Μαντινάδα

Αφιέρωμα στην Κρητική Μαντινάδα

Μπορεί η μαντινάδα να προέρχεται από το βενετσιάνικο matinada, που είναι το πρωινό ερωτικό τραγούδι, όμως η σημερινή της μορφή στην Κρήτη έχει έννοια που δε συνάδει προς αυτή της βενετσιάνικης λέξης, αφού η μαντινάδα εδώ δε λέγεται μόνο το πρωί ή μόνο με κιθάρα, αλλά όλες τις ώρες της ημέρας και σε όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις και μπορεί να συνοδεύεται, επίσης, με όλα τα άλλα μουσικά όργανα.

Το μεγάλο ενδιαφέρον, όμως, για τις κρητικές μαντινάδες έγκειται στο ότι είναι ένα σύγχρονο παράδειγμα λαϊκής δημιουργίας, το οποίο δεν τραγουδιέται μόνο, αλλά αποτελεί ακόμα και στοιχείο καθημερινής επικοινωνίας και όχι μόνο για ανταλλαγή ερωτικών μηνυμάτων, συχνά με υπονοούμενα και κώδικα.

Η μαντινάδα δεν περιορίζεται βέβαια μόνο στις ερωτικές εκφράσεις και στη γλώσσα της καρδιάς, αλλά είναι συνυφασμένη με όλες τις δραστηριότητες του καθημερινού βίου των Κρητικών. Το ρεπερτόριό της καλύπτει όλο το φάσμα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων.

Οι Κρητικές μαντινάδες είναι γάργαρο νερό και λουλούδι της λαϊκής ψυχής, λαϊκό λεκτικό κέντημα μέσα στο οποίο αντικατοπτρίζεται ολοκάθαρα ο πολιτισμός των δημιουργών της. Αποτελεί δε αντιπροσωπευτικό δείγμα αυτού του λαϊκού πολιτισμού και του στοχασμού που τη δημιούργησε, με δυνατά σημεία της την γνησιότητα της έμπνευσης, την ανεπιτήδευτη έκφραση και την αυθόρμητη διάθεση.

Παλαιότερα αναδεικνύονταν οι καλές μαντινάδες κυρίως στα γλέντια και διαδίδονταν με αυτόν τον τρόπο. Σήμερα κυκλοφορούν ακόμα τόσο στα πάσης φύσεως έντυπα, τις ραδιοφωνικές και τις τηλεοπτικές εκπομπές, αλλά και κατά κόρον στο διαδίκτυο.

Στη λαϊκή της εκδοχή αποτελεί μέσο αυθόρμητης έκφρασης, υπόδειγμα ευρηματικότητας, δροσιάς, έκφρασης λυρισμού, ψυχικής και εκφραστικής ευγένειας, όπως επίσης και κατάθεση συναισθηματικού πλούτου. Παράλληλα, λειτουργεί και σαν μέσο αισθητικής καλλιέργειας του κρητικού λαού, με δομικά υλικά τον στοχασμό και το όνειρο.

Η μαντινάδα η κρητική δε χτίζεται όπως λάχει.

Πέτρα και χώμα και νερό τσης Κρήτης πρέπει νάχει.

Όπως υποστηρίζει ο Κωστής Φραγκούλης

Ειδικότερα, η κρητική μαντινάδα διακρίνεται, ακόμα, για την ιδιάζουσα έκφραση, τη μεστότητα στα εκφραστικά μέσα και αντανακλά τα αισθήματα, τη σκέψη και τη ζωή του κρητικού λαού.

Η θεματολογία της αντλεί από όλους σχεδόν τους τομείς των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, όπως προαναφέρθηκε. Μια αδρή ταξινόμηση μπορεί να τις κατατάξει σε σκωπτικές-σατιρικές-δηκτικές, ερωτικές, θυμοσοφικές-φιλοσοφικές, λαογραφικές, επικαιρικές, χρονογραφικά σχόλια, ιστορικές-πατριωτικές, ευκαιριακές (ευχετήριες, επαινετικές, παραπόνων, μισεμού, επικήδειες κ.α).

«Είναι κέντημα αισθητικής στην ενατένιση της ομορφιάς της ζωής, και φλογερό βέλος στο ερωτικό πύρωμα της καρδιάς. Και όταν κάνει ερωτική σάτιρα, δημιουργεί επιγράμματα γεμάτα από χιούμορ πηγαίο, ολότελα κρητικό, όπου ο έμφυτος ερωτισμός του τόπου σκεπάζεται από μιαν αριστοκρατική αντίληψη της έκφρασης, που δεν τη βρίσκεις σε κανέναν άλλο ελληνικό τόπο. Μερικά απ’ αυτά τα δίστιχα είναι καλύτερα από τα πιο ωραία σατιρικά ερωτικά των αρχαίων (…)

Ήμουνα κράχτης πετεινός κ’ εδά στα γεραθιά μου

Να με τσιμπούν οι γιόρνιθες, δεν το βαστά η καρδιά μου», υποστηρίζει ο Στρατής Μυριβίλης.

Η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου και το περιοδικό «Αμάλθεια» διοργανώνουν αφιέρωμα στην Κρητική Μαντινάδα την Τετάρτη 23 Νοεμβρίου 2016 στο Επιμελητήριο Λασιθίου στον Άγιο Νικόλαο.

Στην εκδήλωση θα ανακοινωθούν τα βραβεία του διαγωνισμού με θέμα τους Κρητικούς μαντιναδολόγους και τον τόπο καταγωγής τους, που έχει προκηρύξει η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία. Η φιλόλογος Ανθή Ρουμπελάκη θα μιλήσει με θέμα την Κρητική Μαντινάδα, ο φιλόλογος Γιάννης Χρονάκης θα αναφερθεί στη μαντινάδα του Γιάννη Βάρδα και ο υπογράφων θα αναπτύξει το θέμα «Προσεγγίζοντας την Κρητική μαντινάδα και σκιαγραφώντας το πορτραίτο του κρητικού λαϊκού μαντιναδολόγου».

Στην εκδήλωση θα συμμετάσχουν δίνοντας χαρακτηριστικά δείγματα παραδοσιακής μουσικής και μαντινάδων οι μουσικοί Βαγγέλης Βαρδάκης με το βιολί του, Γιάννης Βάρδας με τη λύρα του, στα κρουστά θα είναι ο Μανώλης Κλώντζας, κιθάρα ο Νίκος Μαστοράκης, ασκομαντούρα, θιαμπόλι και λύρα ο Γιάννης Σφακιανός, μαντολίνο ο Μιχάλης Υγειονομάκης και λαούτο οι Μανώλης Βάρδας και Δαμιανός Μαυράκης.

Η εκδήλωση θα αρχίσει 19.00 και η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Ο Πρόεδρος της Ι.Λ.Ε.Ν. Λασιθίου

      Ι. Σταμέλος

Αφιέρωμα στην Κρητική Μαντινάδα

452 χρόνια Σαίξπηρ

Μετά την νίκη των Ελλήνων στην ναυμαχία της Σαλαμίνας, έγινε εορτή προκειμένου  να τιμηθεί ο Θεμιστοκλής, για την προσφορά του. Εκεί ένας Σερίφιος, πλησιάζει και λέει στον Θεμιστοκλή: «Εσύ Θεμιστοκλή, έγινες μεγάλος, χάρη στους Αθηναίους, διότι αν δεν ήσουν Αθηναίος, δεν θα γινόσουν απολύτως τίποτα».
Και τότε ο Θεμιστοκλής του απάντησε: «Αλήθεια είναι, μπορεί εγώ να μην γινόμουν μεγάλος αν ήμουν Σερίφιος, αλλά ούτε, όμως, κι εσύ θα γινόσουν μεγάλος, ακόμα και αν ήσουν Αθηναίος». 

Σ’ αυτόν τον διάλογο, όπως είναι γνωστό, θίγεται το θέμα της «κατ' αξίαν ισότητας». Και σε απλά ελληνικά σημαίνει ότι: η αξία μπορεί να ξεδιπλωθεί κάτω από τις κατάλληλες συνθήκες. Ο Σαίξπηρ αποτελεί μια επιβεβαίωση του ισχυρισμού.

Ο Σαίξπηρ (1564-1616) ήταν επαρχιώτης, από το Στράτφορντ. Οι γονείς του δεν είχαν αστική παιδεία. Ο πατέρας του ήταν δερματέμπορος και η μητέρα του χαρακτηρίζεται από τους βιογράφους του ως μια έξυπνη γυναίκα. Φοίτησε σε καλά σχολεία με υψηλές απαιτήσεις και σκληρή πειθαρχία. Οι ελισαβετιανοί την εποχή του απέδιδαν μεγάλη σημασία στην παιδεία και οι απαιτήσεις των δασκάλων από τους μαθητές ήταν μεγάλες.

Στο σχολείο, ο Σαίξπηρ, έμαθε να μεταφράζει από τα λατινικά στα αγγλικά και αντίστροφα. Το ενδιαφέρον του αυτό με τη ρωμαϊκή ιστορία αναδεικνύεται και στα κατοπινά του έργα Ιούλιος Καίσαρας, Κοριολανός, Αντώνιος και Κλεοπάτρας κ.α. Ο Σαίξπηρ δεν έκανε πανεπιστημιακές σπουδές.

Την εποχή που έζησε η Αγγλία εξελισσόταν σε μια παγκόσμια υπερδύναμη. Η Ελισάβετ η Α’ κυβερνούσε με σιδηρά πυγμή και υπήρχε μια αίσθηση εθνικής ανάτασης και υπερηφάνειας στη χώρα της. Ήταν οι συνθήκες τέτοιες που ευνοούσαν την εμφάνιση μιας ιδιοφυίας, όπως εκείνη του Σαίξπηρ.

Γύρω στα 1580 έφυγε από το Στράτφορντ για το Λονδίνο και στα 1592 δοκίμασε την τύχη του ως ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας εκεί. Είχε γράψει τα δυο πρώτα του έργα «Δυο ιππότες από τη Βερόνα» και «Ερρίκος Στ’», τα οποία σημείωσαν πολύ μεγάλη επιτυχία. Και, όπως ήταν φυσικό, συγκέντρωσε τα πυρά του θεατρικού κατεστημένου.

Η αρχική μεγάλη επιτυχία του άνοιξε τις πόρτες της θεωρούμενης καλής κοινωνίας με αποκορύφωμα τη σχέση του με τον κόμη του Σαουθάμπτον. Αυτός ήταν και ο μαικήνας του. Σ’ αυτόν αφιέρωσε δυο ποιήματα. Μάλιστα, οι κριτικοί του έργου του, αναγνωρίζουν τη μορφή του κόμη και στα σονέτα του. Κατά τους ιδίους, τα αριστουργήματα αυτά του ποιητικού λόγου, απηχούν αυθεντικότερα τον ψυχισμό του Σαίξπηρ.

Ο Σαίξπηρ υπήρξε πολυπράγμων. Έγραψε ποιήματα, σονέτα, τραγωδίες, κωμωδίες, ιστορικά δράματα,, ενώ ταυτόχρονα έπαιζε και ως ηθοποιός.

Τα θεατρικά του ήταν εξαιρετικά δημοφιλή. Ήταν καλογραμμένα και πολύ εμπορικά. Είχαν γι’ αυτό μεγάλη ζήτηση και για να ανταποκριθεί ο Σαίξπηρ σ’ αυτήν έκανε μοναχική ζωή, δουλεύοντας ακατάπαυστα. Έγραφε τη νύχτα και την ημέρα έπαιζε.

Ένα άλλο στοιχείο, που πρέπει να επισημανθεί για να ερμηνεύσει την ποιότητα των έργων του Σαίξπηρ, είναι το ότι στο θέατρο που παίζονταν τα έργα του δεν υπήρχαν σκηνικά. Υπήρχαν μόνο στοιχειώδη κοστούμια και φυσικό φως. Έτσι, το μοναδικό του εργαλείο ήταν ο λόγος. Γι’ αυτό και η έντονη παραστατικότητα στο λόγο του. Το κοινό θα έπρεπε να μεταφερθεί νοερά σε ένα άλλο περιβάλλον και αυτό γινόταν με το λόγο.

Δεν υπάρχουν στοιχεία για τους ρόλους που έπαιζε ο ίδιος. Από τα συμφραζόμενα εικάζεται ότι έπρεπε να έπαιζε μικρούς ρόλους. Ρόλους βασιλιάδων και το φάντασμα στον Άμλετ. Ο ίδιος, πάντως, αυτοπροσδιορίζονταν  ως ποιητής. Και πραγματικά στο έργο του φαίνεται η ικανότητα του ποιητή στην πυκνότητα του λόγου.

Μέσα από τα τραγικά του έργα μπορούμε να πάρουμε μια ιδέα για τις μύχιες σκέψεις και τα βαθύτερα συναισθήματά του. Έχει γράψει σκηνές που περιγράφουν βαθιά ανθρώπινες στιγμές. Με λόγια που κατευθύνονται άμεσα στην καρδιά των θεατών, όπου οι ήρωες του αισθάνονται πόνο και έχουν επιθυμίες.

Είχε βαθιά γνώση της σκηνικής πράξης, που του προσέφερε η πολύχρονη και καθημερινή συνύπαρξη με το θέατρο και τους ανθρώπους του. Τη γνώση αυτή τη μετέφερε και στα έργα του: «Όλος ο κόσμος μια σκηνή και όλοι, άντρες και γυναίκες, απλοί παίκτες», υποστηρίζει.

Μέγας ανατόμος της πολιτικής εξουσίας, των αντιφάσεών της, της αλαζονείας, της ματαιοδοξίας, της διαφθοράς, της εγκληματικότητας και της ύβρεως που εκτρέφει, καθώς και της πτώσης στην οποία αναπόφευκτα και μοιραία οδηγεί.

Πορτρετίστας ηρώων που υπερεκτιμούν τις ικανότητες και τη δύναμή τους (σωματική, πολιτική, στρατιωτική και οικονομική) και συμπεριφέρονται με βίαιο, αλαζονικό και προσβλητικό τρόπο στους άλλους και στους νόμους (γραπτούς ή άγραφους).

Έντονο είναι και το στοιχείο του θανάτου σε πολλά έργα του, όπως η περίφημη σκηνή με τη νεκροκεφαλή στον Άμλετ, που είχε ως αφορμή τον θάνατο του γιού του.

Ο Σαίξπηρ πέθανε πριν προλάβει να δει επίσημα δημοσιευμένα τα έργα του. Τα έργα του κωδικοποιήθηκαν για πρώτη φορά επτά χρόνια μετά το θάνατό του. Ο Μπεν Τζόνσον, ο δριμύτερος επικριτής του, αλλά και φίλος του, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην έκδοση, η οποία είναι διανθισμένη με ποιήματα προς τιμήν του. Σε ένα απ’ αυτά περιέχεται η μνημειώδης φράση: «δεν ήταν άνθρωπος της μιας εποχής, αλλά της αιωνιότητας».

Το 1899 έχουμε την πρώτη μεταφορά σαιξπηρικού έργου στη μεγάλη οθόνη. Έκτοτε έχουν γίνει αναρίθμητες ταινίες με θέμα τα έργα του, τα οποία παίζονται σε όλα τα θέατρα του κόσμου συνεχώς, ενώ δεν υπάρχει μεγαλύτερη καταξίωση για έναν ηθοποιό από την ερμηνεία κάποιου σαιξπηρικού ρόλου.

Ο Σαίξπηρ είναι ένας αριστοτέχνης του λόγου συνδυάζοντας το μείζον με το ευτελές, το οικουμενικό με την ειδική περίπτωση. Γράφει για τον έρωτα, το θάνατο, τη χαρά, τη θλίψη, τη ζήλια, το μίσος, μιλώντας στις ψυχές όλων των ανθρώπων. Υπήρξε μέγας ποιητής, μα πάνω απ’ όλα ένας καλός αφηγητής. Ένας παραμυθάς, που βρέθηκε την κατάλληλη εποχή στην κατάλληλη θέση για να αναδειχθεί η ιδιοφυία του. Τα έργα του είναι ένα πολύτιμο κληροδότημα για την ανθρωπότητα.

Η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου συμμετέχοντας στους εορτασμούς, για τα 400 χρόνια από τον θάνατό του, διοργανώνει εκδήλωση-αφιέρωμα στον Σαίξπηρ τη Δευτέρα 10 Οκτωβρίου 2016 στο Επιμελητήριο Λασιθίου, στον Άγιο Νικόλαο. Η Μαριάνθη Μενεγάκη θα αποδώσει αποσπάσματα από το έργο του και οι μουσικοί Κωστής Λιμπρίτης και Μανώλης Κλώντζας θα συνδράμουν στη μουσική της εκδήλωσης.

Η ώρα έναρξης είναι 19.00 και η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Ι. Σταμέλος

Παιδικό Βιβλίο, του Ν. Τραντά

Το βίντεο είναι του Ν. Τραντά και αναρτήθηκε στον ιστότοπο της εφημερίδας ΑΝΑΤΟΛΗ

Με το ακόλουθο κείμενο:

Μια ξεχωριστή εκδήλωση, αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, την οποία καθιέρωσε η Διεθνής Οργάνωση Βιβλίων για τη Νεότητα (ΙΒΒΥ), το 1966, την ημέρα των γενεθλίων του μεγάλου δανού παραμυθά Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, με σκοπό να εμπνεύσει στα παιδιά την αγάπη για το διάβασμα και να προκαλέσει την προσοχή των μεγαλύτερων στο παιδικό βιβλίο, είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσομε μαζί με πολλούς συμπολίτες, που κατέκλεισαν την αίθουσα συνεδριάσεων του πρώην Ειρηνοδικείου Αγίου Νικολάου, που άνοιξε για άλλη μια πολιτιστική εκδήλωση.

Την εκδήλωση διοργάνωσε ο πρώην Διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Λασιθίου, Μαθηματικός Γιάννης Σταμέλος και την πλαισίωσαν συμπολίτες εκπαιδευτικοί, που ανέγνωσαν αποσπάσματα από παιδικά βιβλία αλλά και από το τελευταίο βιβλίο του κ. Σταμέλου και μουσικοί, που εμπλούτισαν με μουσικά ακούσματα και τραγούδια την εκδήλωση. Αποσπάσματα από το βιβλίο του «Η αυτοβιογραφία της αλεπούς» ανέγνωσε και ο ίδιος ο συγγραφέας. Χορωδία από μαθητές του 2ου Γυμνασίου Αγίου Νικολάου τραγούδησε δυο παιδικά τραγούδια.

ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ

Επανάληψη εκδήλωσης

Ο 20ος αι. στο Εδώλιο - Η εκδήλωση

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση "Ο 20ος αιώνας στο Εδώλιο" στην αίθουσα του πρώην Ειρηνοδικείου

(Φωτο Νίκος Κοϊνάκης - αναδημοσίευση από το ΦΩΝΗΕΝ)

Σε μια κατάμεστη αίθουσα στο παλιό Ειρηνοδικείο στον Άγιο Νικόλαο την Παρασκευή (29/1) το βράδυ πραγματοποιήθηκε μια ξεχωριστή εκδήλωση αφιέρωμα στον 20ο αιώνα μέσα από εμβληματικές φωτογραφίες και πολυμέσα.

Η αίθουσα γέμισε ασφυκτικά ενώ αρκετοί ήταν αυτοί που την παρακολούθησαν όρθιοι και από το διάδρομο.

Μια ξεχωριστή ματιά στα σημαντικότερα γεγονότα που σημάδεψαν τον περασμένο αιώνα που κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον των θεατών που παραβρέθηκαν στην εκδήλωση.

Οι συντελεστές αναλυτικά:

Κείμενα, σχόλια, πολυμέσα, σκηνοθεσία και παρουσίαση: Γιάννης Σταμέλος
Σκηνικά- φωτισμοί: Μαρία Καρτέρη-Σιγανού – Θανάσης Ρωσσίδης

 Μουσική έπαιξαν οι :

Θωμάς Οικονόμου (πιάνο)

Δώρα Μάστακα (σαξόφωνο)

Ξανθούλα Πορφυράκη (τραγούδι)

Μανώλης Κλώντζας (κρουστά)

Ο 20ος αιώνας στο εδώλιο

Ο 20ος αιώνας μέσα από εμβληματικές φωτογραφίες και πολυμέσα, στο Ειρηνοδικείο Αγίου Νικολάου την Παρασκευή 29 Ιανουαρίου 2016 και ώρα 19.00.
Θα εκτελεστούν ζωντανά 10 χαρακτηριστικές μελωδίες από την τζαζ "Τετράδα του Αγίου".
Κείμενα, σχόλια, πολυμέσα, σκηνοθεσία και παρουσίαση: Γιάννης Σταμέλος
Σκηνικά- φωτισμοί: Μαρία Καρτέρη-Σιγανού - Θανάσης Ρωσσίδης
Μουσική θα παίξουν οι : Θωμάς Οικονόμου (πιάνο) - Δώρα Μάστακα (σαξόφωνο) - Ξανθούλα Πορφυράκη (κιθάρα) - Μανώλης Κλώντζας (κρουστά)
Η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Αριθμοχώρα

Αποσπάσματα από την εκδήλωση της Τετάρτης 11 Νοεμβρίου 2015

στην Πινακοθήκη Δήμου Αγίου Νικολάου

Σοστακόβιτς Βαλς Νο2

Από τα εγκαίνια της έκθεσης "Αριθμοχώρα"

Η Κόλαση

Του Γιάννη Σπάθα και της Λίνας Νικολακοπούλου

Νέα παράσταση

Τρίτη 30 Ιουνίου 2015

«Το μεγάλο μας τσίρκο» από τους «Αυτοσχέδιους»

Του Λεωνίδα Κλώντζα

Από την εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ

Ένα μουσικοθεατρικό έργο, «σταθμό στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου», μας παρουσίασαν «οι Αυτοσχέδιοι και Άλλες Μουσικές και Θεατρικές Δυνάμεις» του Αγίου Νικολάου (το βράδυ της Παρασκευής 19 Ιουνίου στην Δημοτική Πινακοθήκη). Πρόκειται για «Το μεγάλο μας τσίρκο», ένα από σημαντικότερα θεατρικά έργα που γράφτηκαν την διάρκεια της νεώτερης πολιτικής ιστορίας της χώρας μας…. ένα έργο που «έγραψε ιστορία» καθώς οι παραστάσεις του συγκαταλέγονται ανάμεσα στις λίγες και πρώτες δημόσιες πολιτικές συγκεντρώσεις που έγιναν στη διάρκεια της Επταετίας.

Οι συντελεστές της παράστασης

* Τα κείμενα, η αφίσα, τα πολυμέσα και ο συντονισμός ήταν από το Γιάννη Σταμέλο.

* Έπαιξαν οι μουσικοί: Κωστής Λιμπρίτης (εξαιρετικός στο ακορντεόν, συνέβαλε σημαντικά στην επιτυχία της παράστασης), Μανώλης Κλώντζας και Δώρα Μάστακα.

* Θεατρικά δρώμενα και χορωδοί: Απιδιανάκης Μανώλης, Αποστολάκης Νίκος, Ζερβού Γωγώ, Καναβάκη Ρούλα, Καρτέρη Άννα, Καρτέρη Μαρία, Κουτουλάκη Τένια, Μάστακα Δώρα, Ξένος Μάνος, Οικονόμου Αγορίτσα, Ρωσσίδης Θανάσης, Σταμέλος Γιάννης, Φουλεδάκης Γιώργος, Χατζηδάκης Νίκος.

* Τα σκηνικά έφτιαξαν η Μαρία Καρτέρη και ο Θανάσης Ρωσσίδης.

Το μεγάλο μας τσίρκο

Στη Σαλώμη

Μερικοί από τους "Αυτοσχέδιους" στη Σαλώμη

από το αφιέρωμα στα 100 χρόνια του Β. Τσιτσάνη
(Η φωτογραφία είναι του Γιάννη Γεροντή)

100 Χρόνια Β. Τσιτσάνης

Μπορεί να μεγαλώσαμε, η γενιά μου, ακούγοντας Θεοδωράκη, Χατζιδάκι, Σαββόπουλο, Beatles … όταν όμως πίναμε κανένα ποτήρι ρετσίνα στα φτηνά τα ταβερνεία και μας πιάνανε τα μεράκια, ρεμπέτικα τραγουδάγαμε και Τσιτσάνη.

Εφέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του Βασίλη Τσιτσάνη. Ενός από τους μεγαλύτερους έλληνες τραγουδοποιούς του 20^ου αιώνα.

Ο Τσιτσάνης γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1915 από γονείς Ηπειρώτες. Από μικρός έδειξε ενδιαφέρον για τη μουσική και πήρε κάποια μαθήματα βιολιού. Ο πατέρας του έπαιζε μαντολίνο και όταν πέθανε ο Βασίλης το μετέτρεψε σε μπουζούκι.

Το φθινόπωρο του 1936 κατεβαίνει από τα Τρίκαλα στην Αθήνα για να σπουδάσει στη Νομική. Γρήγορα όμως την εγκαταλείπει και αφιερώνεται στη λαϊκή μουσική.

Ο τραγουδιστής Δημήτρης Περδικόπουλος τον πηγαίνει στην Odeon όπου ηχογραφεί το πρώτο του τραγούδι: «Σ’ έναν τεκέ μπουκάρανε». Μεταξύ 1937-1940 ηχογραφεί μια σειρά από τα ωραιότερα τραγούδια του, πολλά από τα οποία είχε έτοιμα. Ερμηνευτές τα πρώτα ονόματα του λαϊκού τραγουδιού της εποχής: Περδικόπουλος, Μάρκος, Στράτος και Στελλάκης. Στα πιο πολλά κάνει ο ίδιος τη δεύτερη φωνή.

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής ο Τσιτσάνης έμεινε στη Θεσσαλονίκη, όπου για ένα μεγάλο διάστημα είχε δικό του μαγαζί, το «Ουζερί ο Τσιτσάνης». Φανατικός υποστηρικτής και κουμπάρος του, ο γνωστός από την υπόθεση Πολκ, αστυνόμος Μουσχουντής.

Το 1946 επιστρέφει οριστικά στην Αθήνα και συνεχίζει να γράφει μεγάλες επιτυχίες, τις οποίες ηχογραφεί με την Μπέλλου, την Γεωργακοπούλου, τη Νίνου και τον Τσαουσάκη.

Μέχρι τον θάνατό του το 1984 ο Τσιτσάνης γράφει τραγούδια και καταξιώνεται ως ένας από τους μεγαλύτερους συνθέτες της εποχής του.

Επιδράσεις - Γνώμες

Αν θελήσει κανείς να κατατάξει και να ομαδοποιήσει τα τραγούδια του Τσιτσάνη ως προς το περιεχόμενο των στίχων θα διαπιστώσει ότι έχει γράψει τραγούδια ερωτικά, κοινωνικού περιεχομένου, φυγής, του γλεντιού, του χωρισμού, αλληγορικά, κοινωνικού προβληματισμού, περιγραφικά της ζωής των ρεμπέτηδων, της ξενιτειάς κ.α.

Ως προς το ρυθμό χοντρικά: ζεϊμπέκικα, χασάπικα, χασαποσέρβικα, σε ρυθμό μπολερό, απτάλικα, οριεντάλ, πάνω σε ρυθμούς δημοτικών τραγουδιών, κ.α.

Είναι ο βάρδος των φτωχών, των πληγωμένων και των ερωτευμένων.

Κατά τον μουσικολόγο Λάμπρο Λιάβα, ο Τσιτσάνης, «έβγαλε το λαϊκό τραγούδι από τα όρια του περιθωρίου και το ενέταξε στην κοινωνική πραγματικότητα της μεταπολεμικής Ελλάδας. Καθιέρωσε νέο ύφος παιξίματος και τραγουδιού με τον εξευρωπαϊσμό-συγκερασμό των κλιμάκων, αρμονίες με δεύτερες και τρίτες φωνές, εμπλουτισμένη ενορχήστρωση και καινοτομίες στην ποιητική δομή. Πρώτος αυτός στο λαϊκό τραγούδι  απομακρύνθηκε από τις παραδοσιακές φόρμες του δίστιχου επισημοποιώντας το ρόλο του ρεφρέν».

Είναι γνωστό ότι ο Σκαλκώτας, της Εθνικής Μουσικής Σχολής μας, έχει ενσωματώσει μοτίβα του Τσιτσάνη (Θα πάω εκεί στην Αραπιά) στο συμφωνικό του έργο.

Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει δηλώσει σε ανύποπτο χρόνο: «Θέλω να λογαριάζομαι σαν ένας ταπεινός μαθητής του Βασίλη Τσιτσάνη. Είναι ο Θεόφιλος της λαϊκής μας μουσικής»
Ο Μάνος Χατζιδάκις, επίσης, έχει κατ’ επανάληψη επιλέξει τραγούδια του για να γράψει μπαλέτα (έξι λαϊκές ζωγραφιές) ή άλλα έργα (Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη, Σκληρός Απρίλης του ’41, Πέριξ) κλπ. Μιλώντας, ο ίδιος, για την «Αρχόντισσα» έχει πει ότι είναι «ένας μεγαλοφυής σχεδιασμός […] πάνω στο ερωτικό θέμα, που η δύναμή του και η αλήθεια του μας φέρνει κοντά στον «Ερωτόκριτο» του Κορνάρου μετά από εκατοντάδες χρόνια και κοντά στο «Ματωμέvο Γάμο» του Λόρκα. Η μελωδική του γραμμή αφάνταστη σε περιεκτικότητα και σε λιτότητα πλησιάζει τον Μπαχ».

Ο Ξαρχάκος, πάλι, δουλεύοντας για το έργο του «Τσιτσάνη διάλογοι», γράφει γι’ αυτά που ανακάλυψε μελετώντας τα τραγούδια του: «Ως ύφος και ως συναίσθημα, αλλά και ως αρμονία άρχισε απροσδόκητα να συγκλίνει άλλοτε με μεγάλους ευρωπαίους συνθέτες, κλασικούς δημιουργούς, άλλοτε με το λαϊκό τραγούδι των μακρινών τόπων, όπως το σπιρίτσουαλ και η μουσική της Νέας Ορλεάνης, και άλλοτε με σύγχρονα μουσικά ιδιώματα, όπως π.χ. ο μινιμαλισμός του Φίλιπ Γκλας! Ένα χάσμα τεράστιο ανάμεσα σε έργα διαφορετικών εποχών, τόπων, τεχνοτροπιών, κωδίκων, γεφυρωνόταν αναπάντεχα κάθε τόσο μέσα από τη συγγένεια της μουσικής ψυχής τους, δηλαδή του πυρήνα τους, της ουσίας τους».

Είναι γνωστός ότι ο Τσαρούχης ήταν φανατικός θαυμαστής της μουσικής του Τσιτσάνη. Ακόμα και σε προχωρημένη ηλικία πήγαινε στο «Χάραμα», στην Καισαριανή, για να ακούσει τον φίλο του να τραγουδά και για να χορέψει την ζεϊμπεκιά του.

Ο Τσαρούχης δύσκολα υμνούσε κάποιον. Για τον Τσιτσάνη έλεγε, όταν ζούσε, ότι «είναι η μοναδική ζωντανή απόδειξη ότι έχουμε πολιτισμό».

Ο στιχουργός Λευτέρης Παπαδόπουλος μίλαγε για τον Τσιτσάνη με απεριόριστο θαυμασμό.

Ο Άκης Πάνου, λαϊκός συνθέτης και ο ίδιος, μιλώντας για το σινάφι του υποστήριζε ότι «πολλοί ήταν εκείνοι που έδωσαν όλες τις δυνάμεις τους για ένα καλό ελληνικό τραγούδι […] . Εντυπωσιακά προεξέχει ο Τσιτσάνης».

Ένας άλλος λαϊκός συνθέτης και δεξιοτέχνης του μπουζουκιού, ο Γιώργος Μητσάκης, λέει ότι «Το μπουζούκι το γνωρίσαμε από τον Μάρκο Βαμβακάρη, μάθαμε όμως να παίζουμε μπουζούκι από τον Βασίλη Τσιτσάνη. Ο Τσιτσάνης ήταν ο καλύτερος όλων. Ο Τσιτσάνης ήταν ευφυής. […] Σαν οργανοπαίκτης ήταν ο καλύτερος».

Ο ρεμπέτης και κουμπάρος του Γιάννης Παπαϊωάννου έλεγε για τον Τσιτσάνη ότι ήταν «νερό από πηγή και όχι από την ΟΥΛΕΝ».

Ενώ ο σύγχρονός μας λαϊκός συνθέτης και δεξιοτέχνης Χρήστος Νικολόπουλος, υποστηρίζει ότι «ο Τσιτσάνης καθόρισε το λαϊκό τραγούδι. [από όλους τους άλλους] νομίζω ότι έχει την πρωτοκαθεδρία».

Ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος, ένθερμος φίλος των τραγουδιών του, υποστηρίζει ότι «ο Τσιτσάνης βρήκε ένα τραγούδι χασικλίδικο, μόρτικο, περιφρονημένο, το βρήκε στο στόμα των φυλακισμένων και των κακούργων, στα τσογλάνια της αγοράς και του λιμανιού και το καθάρισε από κάθε πρόστυχο και χαμηλό, πέταξε την αργκό και τους ιδιωματισμούς, έκοψε τα πολλά στριφογυρίσματα και τα τούρκικα μοτίβα, πλούτισε τα θέματά του με κοινωνικά στοιχεία και το 'κανε ν' αγκαλιάσει τα μεράκια και τα ντέρτια της ελληνικής ψυχής».

Ο μεγάλος ζωγράφος Σπύρος Βασιλείου με τους δικούς του μαγικούς εικαστικούς κόσμους μιλώντας για τη «Συννεφιασμένη Κυριακή», λέει: «θα ‘θελα να είχα κι εγώ ζωγραφίσει μια Κυριακή και να μπει στη ζωή μας, όπως η Κυριακή του Τσιτσάνη, που σφράγισε τις ζωές όλων μας».

Ο Βασιλικός μιλώντας για την ευαισθησία του Τσιτσάνη υποστήριξε ότι ήταν «γεννημένος για να πονά, με το δάκρυ χάντρα, κατάλαβε τη ζωή χωρίς να καταβληθεί. […] Γιατί ο Τσιτσάνης είναι μια παράδοση και ένα μέλλον. Γλυκός, με μια βαθύτερη ανατολίτικη φιλοσοφία, σε κοιτάζει και σ’ αγαπά. Συνώνυμο της αγάπης».

Σήμερα 21 χρόνια από τον φυσικό του θάνατο, ο Τσιτσάνης με τα τραγούδια του, αποτελεί στοιχείο της μουσικής μας παράδοσης. Το ότι με βάση το έργο του σήμερα παράγονται νέα έργα είναι μια τρανή απόδειξη ότι άφησε πίσω του μεγάλη κληρονομιά.

Ι. Σταμέλος

stamelosioa@gmail.com

Αφιέρωμα στα 100 χρόνια του Β. Τσιτσάνη