Χόρτα, βότανα και αρωματικά φυτά

Διαγωνισμός μαντινάδας 2018 της ΑΜΑΛΘΕΙΑΣ με θέμα "Χόρτα, βότανα και αρωματικά φυτά"

Βραβευμένες μαντινάδες αφιερωμένες στον Ερωτόκριτο

Οι βραβευμένες μαντινάδες του 2019, αφιέρωμα στο Έτος Ερωτόκριτου

Διαγωνισμός Μαντινάδας 2019

Αποτελέσματα Διαγωνισμού Μαντινάδας 2019

Αφιέρωμα στο Έτος Ερωτόκριτου

του περιοδικού «Αμάλθεια»

Στο πλαίσιο του «Έτους Ερωτόκριτου» για το 2019, η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου και το περιοδικό «Αμάλθεια», προκήρυξαν διαγωνισμό στην Κρητική Μαντινάδα, με θέμα «Βιτσέντζος Κορνάρος και Ερωτόκριτος». Κατ’ αυτόν τον τρόπο θελήσαμε να τιμήσουμε το μεγάλο γεγονός αλλά και να συμβάλλουμε στην διατήρηση και εξέλιξη του ιδιαίτερου λογοτεχνικού είδους της μαντινάδας, η οποία  συνδέεται άρρηκτα με την Κρήτη.

Ο διαγωνισμός πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 20 Σεπτεμβρίου – 31 Οκτωβρίου 2019 με ελεύθερη συμμετοχή και με την προϋπόθεση ότι ο κάθε συμμετέχων θα μπορούσε να στείλει μέχρι επτά μαντινάδες οι οποίες θα έπρεπε υποχρεωτικά να ήταν πρωτότυπες, αδημοσίευτες και να περιέχουν το όνομα ενός τουλάχιστον ήρωα ή του συγγραφέα του «Ερωτόκριτου».

Η Κριτική Επιτροπή αφού έλαβε υπόψη τις συμμετοχές και την προκήρυξη, αποφάσισε τη βράβευση των παρακάτω μαντινάδων (η σειρά δεν είναι αξιολογική):

Έπαινοι

Και με σπασμένα τα φτερά στσι φυλακές του κόσμου

θ’ αντέξω σαν την Αρετή ίσαμε να ’ρθεις φως μου.

* * *

Κορνάρε κι αν σου ζήλεψα ήταν στην πένα μόνο

γιατί με κείνη κέρδισε τη μάχη με το χρόνο.

Της Αντωνίας Μηλογιαννάκη, από Χανιά, οι οποίες

κατατέθηκαν με το ψευδώνυμο: «Ο Χαρταετός» και ισοψήφησαν.

◊ ◊ ◊

Ωσά(ν) τον Ρώκριτο πατώ τσ’ αγάπης μονοπάθια

κι αντάμωσα τον έρωτα φως μου στα δυο σου μάθια.

* * *

Ωσά(ν) τον Ερωτόκριτο λαούτο πιάνει η σκέψη

μια μαντινάδα να τση πω τον λοϊσμό ν’ αρνέψει.

Του Γιάννη Παπαστεφανάκη από το Καταλαγάρι Πεδιάδας, οι οποίες

κατατέθηκαν με το ψευδώνυμο: «Κουμαντικό» και ισοψήφησαν.

◊ ◊ ◊

Ο Ρώκριτος που κράτανε σπαθιά μικρά μεγάλα

μου ’πε τσ’ αγάπης το σπαθί πως κόβει πλια ’πο τ’ άλλα.

Του Στέλιου Χαλκιαδάκη από το Ρέθυμνο, η οποία

κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: «Stexa»

◊ ◊ ◊

Χρόνους πολλούς ανήμενα ωσάν την Αρετούσα

κι εκράτουνα το μυστικό για σένα πως πονούσα

Της Νίκης Καραγιάννη από τα Βριλήσσια (Αττική), η οποία

κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: «Νένα»

◊ ◊ ◊

Εσύ Κορνάρε ξομπλιασες την τέχνη σου στο στίχο

κι ο Κρητικός τον έντυσε με τση καρδιάς τον ήχο.

Του Αθανάσιου Πατεράκη από την Δ.Ε. Ελ. Βενιζέλου, η οποία

κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: «Λευκορείτης»

◊ ◊ ◊

Σητεία μου πεντάμορφη σκύψε τη γκεφαλή σου

Και τίμα το Βιτσέντζο σου το μπρώτο μερακλή σου.

* * *

Βγάλε τα  κρούσα Αρετή κι ολόρθη αντίκρυ στάσου

(σ)το μ-ποιητή απού ’καμε ποίμα τον έρωτά σου.

Του Ιωάννη Γενειατάκη, από την Καλαμαύκα Λασιθίου, οι οποίες

κατατέθηκαν με το ψευδώνυμο: «Ι, EL»

◊ ◊ ◊

Πλούτη, παλάτια και λεφτά, χρυσαφικά και λούσα

για μια καρδιά τ’ αρνήθηκε όλα η Αρετούσα.

Του Νικόλαου Μιαουδάκη, από την παραλία Μαραθώνα, η οποία

κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: «Κανενιανός»

◊ ◊ ◊

Θε μου, σα(ν) ξαναγεννηθώ, τη Στεία ν’ αντικρύσω,

άντρα σαν το Ρωτόκριτο, να βρω και ν’ αγαπήσω!

Της Κατερίνας Γουλιέλμου, από τη Σητεία, η οποία

κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: «Βεατρίκη»

◊ ◊ ◊

Με την αγάπη τσ’ Αρετής κι η γ’ εδική μας μοιάζει

μιαν ώρα χώρια να ’μαστε ο κόσμος σκοτεινιάζει.

Της Άννας Σκανδαλάκη από τον Χάρακα Μονοφατσίου, η οποία

κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: «Μερακλίνα»

◊ ◊ ◊

Η αγάπη σας Ρωτόκριτε ομόρφυνε τον κόσμο

κι έκαμε να μυρίζει η γης βασιλικό και δυόσμο.

 Της Πόπης Σωμαράκη, από το Ηράκλειο της Κρήτης, η οποία

κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: «Παρισιάνα»

Στο διαγωνισμό κατατέθηκαν 48 συμμετοχές. Έπαινος απονέμεται σε περισσότερες από δέκα επειδή προέκυψαν ισοψηφίες.

Από τις υπόλοιπες μαντινάδες η επιτροπή έκρινε ότι αξίζουν ιδιαίτερης αναφοράς και άλλες 23 οι οποίες τιμητικά θα δημοσιευτούν στο προσεχές τεύχος του περιοδικού ΑΜΑΛΘΕΙΑ. Οι μαντινάδες αυτές ανήκουν στους: Χαράς Φαραντάκη, από Ροδωπού Κισσάμου Χανίων, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Αποσπερίδα», Ιωάννη Γενειατάκη, από την Καλαμαύκα Λασιθίου, Νικόλαου Κουδουμά, από το Ηράκλειο Κρήτης, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Βοριτσανός», Αντωνία Μηλογιαννάκη, από Χανιά, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Ο Χαρταετός», Αθανάσιο Πατεράκη από την Δ.Ε. Ελ. Βενιζέλου, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Λευκορείτης», Γιάννη Παπαστεφανάκη από το Καταλαγάρι Πεδιάδας, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Κουμαντικό», Νίκη Κιουρτσιδάκη, από τα Φραντζεσκιανά Μετόχια, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Ρόδο», Κωνσταντίνο Εμμ. Σφενδουράκη, από Ζάκρο Σητείας, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Φαούτσα», Κωνσταντίνα Κοκολάκη, από Άγιο Νικόλαο, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Κλειώ Σιδεράτου», Μιχάλη Πιτυκάκη, από Αθήνα, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Πολύδωρος» «Β», Γεώργιο Πλατανάκη, από Κάτω Ζάκρο, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Πολύδωρος» «Α», Μαρία Χαιρέτη, από το Ηράκλειο Κρήτης, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Λουΐζα Ταραξάκου», Στέλιο Εμμ. Αϊλαμάκη, από τα Λιβάδια Σητείας, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Στοχαστής», Άννα Σκανδαλάκη από τον Χάρακα Μονοφατσίου, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο: «Μερακλίνα», Μαρία Βογιατζάκη-Ντούζα, από τα Κουνουπιδιανά Χανίων, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Ωσάν της Αρετούσα» και Πόπη Σωμαράκη, από το Ηράκλειο της Κρήτης, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο: «Παρισιάνα».

Για την Οργανωτική Επιτροπή

                                      Ο Πρόεδρος της Ι.Λ.Ε.Ν. Λασιθίου           

Ι. Σταμέλος

Διαγωνισμός μαντινάδας

Προκήρυξη Διαγωνισμού Μαντινάδας

από το περιοδικό «Αμάλθεια»

Στο πλαίσιο του «Έτους Ερωτόκριτου» για το 2019, η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου και το περιοδικό «Αμάλθεια», προκηρύσσουν διαγωνισμό στην Κρητική Μαντινάδα, με θέμα «Βιτσέντζος Κορνάρος και Ερωτόκριτος».

Ο διαγωνισμός θα πραγματοποιηθεί στον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου τον Νοέμβριο του 2019 και για το σκοπό αυτόν προσκαλούμε τους ενδιαφερομένους να συμμετάσχουν καταθέτοντας τις εργασίες τους με τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

Όροι συμμετοχής

1) Οι μαντινάδες θα πρέπει να είναι πρωτότυπες, αδημοσίευτες και υποχρεωτικά θα πρέπει να περιέχουν το όνομα ενός τουλάχιστον ήρωα ή του συγγραφέα του «Ερωτόκριτου».

2) Στον διαγωνισμό μπορεί να συμμετάσχει οποιοσδήποτε -εκτός από τα μέλη της κριτικής επιτροπής- χωρίς περιορισμό ενώ οι εργασίες που θα κατατεθούν δεν επιστρέφονται.

3) Κάθε δημιουργός μπορεί να συμμετάσχει με το πολύ επτά  (7) μαντινάδες, όπως ορίστηκαν παραπάνω. Καταληκτική ημερομηνία υποβολής ορίζεται η Πέμπτη 31 Οκτωβρίου 2019.

Οδηγίες αποστολής

Οι συμμετέχοντες θα πρέπει να στείλουν έναν φάκελο στην διεύθυνση:

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΑΜΑΛΘΕΙΑ»
ΕΜΜ ΣΚΥΒΑΛΟΥ 1
72100 ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ – ΚΡΗΤΗ
(Για τον Διαγωνισμό Μαντινάδας)

Στον φάκελο αυτό θα πρέπει να περιέχονται:

α) Οι μαντινάδες σε τέσσερα δακτυλογραφημένα (ή καθαρογραμμένα) αντίγραφα τα οποία θα υπογράφονται στο τέλος με το ψευδώνυμο του συμμετέχοντος χωρίς καμία άλλη ένδειξη.

β) Ένας μικρότερος φάκελος όπου εξωτερικά θα αναγράφεται το ψευδώνυμο ενώ στο εσωτερικό του τα ακόλουθα στοιχεία:
Ψευδώνυμο, όνομα, επώνυμο, επάγγελμα, διεύθυνση κατοικίας, τηλέφωνο, e-mail (αν υπάρχει).

Βραβεία-Κριτική Επιτροπή

Οι δημιουργοί των δέκα καλύτερων μαντινάδων, κατά την κρίση της επιτροπής, θα τιμηθούν με έπαινο σε ειδική εκδήλωση και οι μαντινάδες τους αυτές θα δημοσιευτούν στο περιοδικό «Αμάλθεια», της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου. Θα λάβουν ακόμα και τρία τεύχη του περιοδικού «Αμάλθεια» και δυο τεύχη του περιοδικού που θα τις δημοσιεύσει.

γ) Η κριτική επιτροπή θα αποτελείται από 3 διακεκριμένους φιλολόγους.

Για πρόσθετες πληροφορίες μπορείτε να απευθύνεστε στο τηλέφωνο 6977192004 ή στο e-mail  stamelosioa@gmail.com

Ο Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής

Ιωάννης Ευαγγ. Σταμέλος

Κοινωνική Προσφορά στον Νομό Λασιθίου

Τελετή απονομής επαίνων και βραβεία Τιμής και Ευγνωμοσύνης 2018 της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου

Το Δ.Σ. της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου στη συνεδρίαση της

16^ης Ιανουαρίου 2019 απεφάσισε ομόφωνα να διοργανώσει, ειδική τελετή στις 25 Ιανουαρίου 2019 για την κοπή της παραδοσιακής Αγιοβασιλόπιτας και ταυτόχρονα:

Α. Να απονείμει  τους επαίνους στους διακριθέντες, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της επιτροπής, στον διαγωνισμό μαντινάδας που είχε προκηρύξει η Εταιρεία με θέμα «Χόρτα, Βότανα και Αρωματικά φυτά της Κρήτης». Έπαινος σύμφωνα με τα αποτελέσματα της κριτικής επιτροπής θα απονεμηθεί στους:

Γουλιέλμου Κατερίνα, από  την Σητεία

Καρτέρη-Σιγανού Μαρία, από τον Άγιο Νικόλαο Κρήτης

Κουτουλάκη Ειρήνη του Ιωάννη, από το Καστέλλι Αγίου Νικολάου

Περάκη Γεώργιο, από το Καστέλλι Φουρνής

      Περάκη Σοφία, από τον Άγιο Νικόλαο Κρήτης

Πλατανάκη Γεώργιο, από την Κάτω Ζάκρο

Μπρόκο Εμμανουήλ, από την Νεάπολη Λασιθίου και

Πιτυκάκη Μιχαήλ από την Αθήνα.

Β. Να απονείμει δίπλωμα «Τιμής και Ευγνωμοσύνης 2018» στους:

      Κατερίνη Λεωνίδα, από το Οροπέδιο Λασιθίου

      Μαμαντόπουλο Ανδρέα, από την Ιεράπετρα

      Παχυγιαννάκη Ευάγγελο, από τον Άγιο Νικόλαο και

      Σταματελάτου Αικατερίνη, από την Σητεία

      για την κοινωνική τους προσφορά και την εν γένει  συμβολή τους στην    πνευματική και κοινωνική ανάπτυξη του Νομού Λασιθίου.

Γ. Η τελετή θα ολοκληρωθεί με την κοπή της παραδοσιακής Αγιοβασιλόπιτας.

Η εκδήλωση, όπως προαναφέρθηκε, θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 25 Ιανουαρίου στις 18.30, στο χώρο του Επιμελητηρίου Λασιθίου στον Άγιο Νικόλαο και η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Για την Ι.Λ.Ε. Νομού Λασιθίου

Ο Πρόεδρος

Ιωάννης Ευαγγ. Σταμέλος

Μαντινάδες - Βραβεία

Διαγωνισμός Μαντινάδας 2018

Χόρτα, βότανα και αρωματικά φυτά

Σε μια εποχή που αργά αλλά σταθερά εξαφανίζονται προαιώνιες παραδόσεις στη χώρα μας και στην περιοχή μας ειδικότερα, η αναφορά ακόμα και με τη μορφή της δίστιχης μαντινάδας στα χόρτα, τα βότανα και τα αρωματικά φυτά της Κρήτης, θεωρούμε ότι μπορεί να αποτελέσει ένα μικρό ανάχωμα, μια μικρή συμβολή στο φρενάρισμα αυτής της πορείας.

Η ανάδειξη, έστω και με αυτό, τον συντομότατο, τρόπο, της συμβολής τους στη διατροφή, τη λαϊκή ιατρική, τη ζωή, τη λαογραφία και τον πολιτισμό της Κρήτης εν γένει, αποτελεί ελάχιστη συνεισφορά προς την κατεύθυνση αυτή.

Από την άλλη αποτελεί ένα εξαιρετικό θέμα για να αναδείξουν οι μαντιναδόροι τις ικανότητές τους και να αγωνιστούν σε ένα ευγενές αγώνισμα συμβάλλοντας έτσι τόσο στην ανάδειξη των στοιχείων του θέματος όσο και στην δημιουργία νέων μαντινάδων. Στην ανάδειξη και διατήρηση δυο σημαντικών στοιχείων που σχετίζονται στενά με τον πολιτισμό της Κρήτης.

Η σχετική προκήρυξη για τον διαγωνισμό δημοσιεύτηκε 11-10-2018 και οι συμμετοχές (μέχρι επτά μαντινάδες) θα έπρεπε να ταχυδρομηθούν με ψευδώνυμο μέχρι την Παρασκευή 9 Νοεμβρίου 2018.

Η Κριτική Επιτροπή, την οποία αποτέλεσαν οι φιλόλογοι Γιάννης Χρονάκης, Μαρίνα Τουτουδάκη και Ανθή Ρουμπελάκη, αφού έλαβε υπόψη τις συμμετοχές και την προκήρυξη, αποφάσισε την βράβευση των παρακάτω μαντινάδων (η σειρά δεν είναι αξιολογική):

Έπαινοι

Βασιλικός κι ανέ κοπεί τη μυρωδιά την έχει

Κι αγάπη μου στη ξενιτιά την έγνοια μου την έχει.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Δασκαφούρνη

Δεν είχα τρόπο να γροικώ τη μυρωδιά σου μάνα

Και γέμισα το σπίτι μου γλάστρες με μαντζουράνα

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Νυχτολούλουδο

Βασιλικό κι αγιόκλημα μέντα μυρθιά δυόσμο

Στον ερχομό σου γέμισες αγάπη μου τον κόσμο.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Νυχτολούλουδο

Κάποτε δάφνες και μυρτιές στολίζαν το κρεβάτι,

Μα ’δα που εγεράσαμε, ασπάλαθοι και βάτοι.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Βερενίκη

Αφήνει ο έρωτας πληγές κι ο χρόνος τσι γλυκαίνει,

Μα τσι πληγές π’ αιμορραγούν «ο έρωντας» τσι ’γιαίνει.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Περαστικός

Ξεροκαμπίτη «κρίνε» μου, που φύτρωσες στον άμμο,

Να σε μυρίσω χαίρομαι κι ας γονατίζω χάμω.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Περαστικός

Ωσάν το λαγουδόχορτο που φύτρωσε στο δέτη,

Ερίζωσ’ η αγάπη σου στον εδικό μου μπέτη.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Μαδαρίτης

Ανέ παινάσαι δίχταμε για τ’ άρωμα που βγάνεις

Είναι που ζεις στσι δέτες σου και τσι πετροβυζάνεις.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Ο Μαδαρίτης Αετός

Το δίκταμο στ’ απόκρημνα βουνά τση Κρήτης βγαίνει,

Τ’ αγρίμια που ’χουνε πληγές το τρώνε και τα γιαίνει.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Αγράμπελη

Γύρισες πάλι κι άνθισαν μες στο μπαξέ τα κρίνα,

Κι εδά στο καταχείμωνο θωρώ το Μάη μήνα.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Αροδαμός

Στον διαγωνισμό κατατέθηκαν 27 συμμετοχές. Από τις υπόλοιπες μαντινάδες η επιτροπή έκρινε ότι αξίζουν ιδιαίτερης αναφοράς και οι επόμενες δέκα, οι οποίες τιμητικά δημοσιεύονται στο περιοδικό μας.

Ωσά και εσένα δίχταμε βοτάνι δεν ειν’ άλλο

Κι ας τράβηξα του έρωντα τα πάθη να σε βγάλω.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Ste.xa

Τότες απού ’φτιαξεν ο Θιός, τα βότανα του κόσμου

Από την Κρήτη μυρωδιά, εγροίκανε του δυόσμου.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Jonny cool

Φασκομηλιά κομπόχορτο αρίγανη θυμάρι

Χαράς τονε απού ’πιενε  ’νεκατερό βραστάρι.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Νυχτολούλουδο

Σαν έχεις γρίπη, πες μου το κι εγώ θα σε γιατρέψω,

Στον εγκρεμό θα κρεμαστώ δίχταμο να μαζέψω.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Μαδαρίτης

Χίλια και βάλε Κρήτη μου τα μυροβότανά σου

Με αρχηγό το δίχταμο στ’ αγριοφάραγγά σου.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Ο Μαδαρίτης Αετός

Με μέντα και μ’ αρμπόριζα ήλουσε τα μαλλιά τζης

Κι επόμεινε αξέχαστο σ’ όλους το πέρασμά τζης.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Βρέχος

Λεβάντα εμοσχομύρισε την ώρα που περνούσες,

Άχι και να ’μουνε εγώ αυτός που καρτερούσες.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Βρέχος

Ο «έρωντας» που πότιζε ολόδροσος τα χείλη

Εγίνηκε στα γερατειά δίχταμος-χαμομήλι.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Βερενίκη

Με το χιράμι το φαντό τ’ άλογο θα στολίσω

Και στο αυτί βασιλικό να ’ρθώ να σε ζητήσω.

Κατατέθηκε με το ψευδώνυμο: Ενενηντάρης

Διαγωνισμός Μαντινάδας

Προκήρυξη Διαγωνισμού Μαντινάδας

από το περιοδικό «Αμάλθεια»

Στο πλαίσιο της ανάδειξης της σπουδαιότητας της Κρητικής χλωρίδας, ως στοιχείο της ζωής και του πολιτισμού, η Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου και το περιοδικό «Αμάλθεια», προκηρύσσουν διαγωνισμό στην Κρητική Μαντινάδα, με θέμα «Χόρτα, βότανα και αρωματικά φυτά της Κρητικής χλωρίδας».

Ο διαγωνισμός θα πραγματοποιηθεί στον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου τον Νοέμβριο του 2018 και για τον σκοπό αυτόν προσκαλούμε τους ενδιαφερομένους να συμμετάσχουν καταθέτοντας τις εργασίες τους με τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

Όροι συμμετοχής

1) Οι μαντινάδες θα πρέπει να είναι πρωτότυπες, αδημοσίευτες και υποχρεωτικά θα πρέπει να περιέχουν το όνομα τουλάχιστον ενός χόρτου, βότανου ή αρωματικού φυτού της Κρητικής χλωρίδας.

2) Στον διαγωνισμό μπορεί να συμμετάσχει οποιοσδήποτε -εκτός από τα μέλη της κριτικής επιτροπής- χωρίς περιορισμό ενώ οι εργασίες που θα κατατεθούν δεν επιστρέφονται.

3) Κάθε δημιουργός μπορεί να συμμετάσχει με το πολύ επτά  (7) μαντινάδες, όπως ορίστηκαν παραπάνω. Καταληκτική ημερομηνία υποβολής ορίζεται η Παρασκευή 9 Νοεμβρίου 2018.

Οδηγίες αποστολής

Οι συμμετέχοντες θα πρέπει να στείλουν έναν φάκελο στην διεύθυνση:

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΑΜΑΛΘΕΙΑ»
ΕΜΜ ΣΚΥΒΑΛΟΥ 1
72100 ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ – ΚΡΗΤΗ
(Για τον Διαγωνισμό Μαντινάδας)

Στον φάκελο αυτό θα πρέπει να περιέχονται:

α) Οι μαντινάδες σε τέσσερα δακτυλογραφημένα (ή καθαρογραμμένα) αντίγραφα τα οποία θα υπογράφονται στο τέλος με το ψευδώνυμο του συμμετέχοντος χωρίς καμία άλλη ένδειξη.

β) Ένας μικρότερος φάκελος όπου εξωτερικά θα αναγράφεται το ψευδώνυμο ενώ στο εσωτερικό του τα ακόλουθα στοιχεία:
Ψευδώνυμο, όνομα, επώνυμο, επάγγελμα, διεύθυνση κατοικίας, τηλέφωνο, e-mail (αν υπάρχει).

Βραβεία-Κριτική Επιτροπή

Οι δημιουργοί των δέκα καλύτερων μαντινάδων, κατά την κρίση της επιτροπής, θα τιμηθούν με έπαινο σε ειδική εκδήλωση και οι μαντινάδες τους αυτές θα δημοσιευτούν στο περιοδικό «Αμάλθεια», της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου. Θα λάβουν ακόμα και τρία τεύχη του περιοδικού «Αμάλθεια» και δυο τεύχη του περιοδικού που θα τις δημοσιεύσει.

γ) Η κριτική επιτροπή θα αποτελείται από 3 διακεκριμένους φιλολόγους.

Για πρόσθετες πληροφορίες μπορείτε να απευθύνεστε στο τηλέφωνο 6977192004 ή στο e-mail  stamelosioa@gmail.com

Ο Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής

Ιωάννης Ευαγγ. Σταμέλος

Αφιέρωμα στην Κρητική Μαντινάδα

Αφιέρωμα στην Κρητική Μαντινάδα

Μπορεί η μαντινάδα να προέρχεται από το βενετσιάνικο matinada, που είναι το πρωινό ερωτικό τραγούδι, όμως η σημερινή της μορφή στην Κρήτη έχει έννοια που δε συνάδει προς αυτή της βενετσιάνικης λέξης, αφού η μαντινάδα εδώ δε λέγεται μόνο το πρωί ή μόνο με κιθάρα, αλλά όλες τις ώρες της ημέρας και σε όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις και μπορεί να συνοδεύεται, επίσης, με όλα τα άλλα μουσικά όργανα.

Το μεγάλο ενδιαφέρον, όμως, για τις κρητικές μαντινάδες έγκειται στο ότι είναι ένα σύγχρονο παράδειγμα λαϊκής δημιουργίας, το οποίο δεν τραγουδιέται μόνο, αλλά αποτελεί ακόμα και στοιχείο καθημερινής επικοινωνίας και όχι μόνο για ανταλλαγή ερωτικών μηνυμάτων, συχνά με υπονοούμενα και κώδικα.

Η μαντινάδα δεν περιορίζεται βέβαια μόνο στις ερωτικές εκφράσεις και στη γλώσσα της καρδιάς, αλλά είναι συνυφασμένη με όλες τις δραστηριότητες του καθημερινού βίου των Κρητικών. Το ρεπερτόριό της καλύπτει όλο το φάσμα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων.

Οι Κρητικές μαντινάδες είναι γάργαρο νερό και λουλούδι της λαϊκής ψυχής, λαϊκό λεκτικό κέντημα μέσα στο οποίο αντικατοπτρίζεται ολοκάθαρα ο πολιτισμός των δημιουργών της. Αποτελεί δε αντιπροσωπευτικό δείγμα αυτού του λαϊκού πολιτισμού και του στοχασμού που τη δημιούργησε, με δυνατά σημεία της την γνησιότητα της έμπνευσης, την ανεπιτήδευτη έκφραση και την αυθόρμητη διάθεση.

Παλαιότερα αναδεικνύονταν οι καλές μαντινάδες κυρίως στα γλέντια και διαδίδονταν με αυτόν τον τρόπο. Σήμερα κυκλοφορούν ακόμα τόσο στα πάσης φύσεως έντυπα, τις ραδιοφωνικές και τις τηλεοπτικές εκπομπές, αλλά και κατά κόρον στο διαδίκτυο.

Στη λαϊκή της εκδοχή αποτελεί μέσο αυθόρμητης έκφρασης, υπόδειγμα ευρηματικότητας, δροσιάς, έκφρασης λυρισμού, ψυχικής και εκφραστικής ευγένειας, όπως επίσης και κατάθεση συναισθηματικού πλούτου. Παράλληλα, λειτουργεί και σαν μέσο αισθητικής καλλιέργειας του κρητικού λαού, με δομικά υλικά τον στοχασμό και το όνειρο.

Η μαντινάδα η κρητική δε χτίζεται όπως λάχει.

Πέτρα και χώμα και νερό τσης Κρήτης πρέπει νάχει.

Όπως υποστηρίζει ο Κωστής Φραγκούλης

Ειδικότερα, η κρητική μαντινάδα διακρίνεται, ακόμα, για την ιδιάζουσα έκφραση, τη μεστότητα στα εκφραστικά μέσα και αντανακλά τα αισθήματα, τη σκέψη και τη ζωή του κρητικού λαού.

Η θεματολογία της αντλεί από όλους σχεδόν τους τομείς των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, όπως προαναφέρθηκε. Μια αδρή ταξινόμηση μπορεί να τις κατατάξει σε σκωπτικές-σατιρικές-δηκτικές, ερωτικές, θυμοσοφικές-φιλοσοφικές, λαογραφικές, επικαιρικές, χρονογραφικά σχόλια, ιστορικές-πατριωτικές, ευκαιριακές (ευχετήριες, επαινετικές, παραπόνων, μισεμού, επικήδειες κ.α).

«Είναι κέντημα αισθητικής στην ενατένιση της ομορφιάς της ζωής, και φλογερό βέλος στο ερωτικό πύρωμα της καρδιάς. Και όταν κάνει ερωτική σάτιρα, δημιουργεί επιγράμματα γεμάτα από χιούμορ πηγαίο, ολότελα κρητικό, όπου ο έμφυτος ερωτισμός του τόπου σκεπάζεται από μιαν αριστοκρατική αντίληψη της έκφρασης, που δεν τη βρίσκεις σε κανέναν άλλο ελληνικό τόπο. Μερικά απ’ αυτά τα δίστιχα είναι καλύτερα από τα πιο ωραία σατιρικά ερωτικά των αρχαίων (…)

Ήμουνα κράχτης πετεινός κ’ εδά στα γεραθιά μου

Να με τσιμπούν οι γιόρνιθες, δεν το βαστά η καρδιά μου», υποστηρίζει ο Στρατής Μυριβίλης.

Η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου και το περιοδικό «Αμάλθεια» διοργανώνουν αφιέρωμα στην Κρητική Μαντινάδα την Τετάρτη 23 Νοεμβρίου 2016 στο Επιμελητήριο Λασιθίου στον Άγιο Νικόλαο.

Στην εκδήλωση θα ανακοινωθούν τα βραβεία του διαγωνισμού με θέμα τους Κρητικούς μαντιναδολόγους και τον τόπο καταγωγής τους, που έχει προκηρύξει η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία. Η φιλόλογος Ανθή Ρουμπελάκη θα μιλήσει με θέμα την Κρητική Μαντινάδα, ο φιλόλογος Γιάννης Χρονάκης θα αναφερθεί στη μαντινάδα του Γιάννη Βάρδα και ο υπογράφων θα αναπτύξει το θέμα «Προσεγγίζοντας την Κρητική μαντινάδα και σκιαγραφώντας το πορτραίτο του κρητικού λαϊκού μαντιναδολόγου».

Στην εκδήλωση θα συμμετάσχουν δίνοντας χαρακτηριστικά δείγματα παραδοσιακής μουσικής και μαντινάδων οι μουσικοί Βαγγέλης Βαρδάκης με το βιολί του, Γιάννης Βάρδας με τη λύρα του, στα κρουστά θα είναι ο Μανώλης Κλώντζας, κιθάρα ο Νίκος Μαστοράκης, ασκομαντούρα, θιαμπόλι και λύρα ο Γιάννης Σφακιανός, μαντολίνο ο Μιχάλης Υγειονομάκης και λαούτο οι Μανώλης Βάρδας και Δαμιανός Μαυράκης.

Η εκδήλωση θα αρχίσει 19.00 και η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Ο Πρόεδρος της Ι.Λ.Ε.Ν. Λασιθίου

      Ι. Σταμέλος

Διαγωνισμός Μαντινάδας

Προκήρυξη Διαγωνισμού Μαντινάδας

από το περιοδικό «Αμάλθεια»

Στο πλαίσιο αφιερώματος της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου και του περιοδικού «Αμάλθεια», στην Κρητική Μαντινάδα, το οποίο θα πραγματοποιηθεί στον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου τον Νοέμβριο του 2016 προκηρύσσουμε διαγωνισμό τετράστιχου ή δύο δίστιχων μαντινάδων με θέμα «Κρητικοί μαντιναδολόγοι» και προσκαλούμε τους ενδιαφερομένους να συμμετάσχουν καταθέτοντας τις εργασίες τους με τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

Όροι συμμετοχής

1) Τα ποιήματα θα πρέπει να είναι πρωτότυπα, αδημοσίευτα και υποχρεωτικά θα πρέπει να περιέχουν το όνομα του τιμώμενου μαντιναδολόγου και τον τόπο καταγωγής του.

2) Στον όρο «μαντιναδολόγος» περιλαμβάνεται και οποιοσδήποτε μουσικός που έχει γράψει και μελοποιήσει μαντινάδες δικές του, οι οποίες κυκλοφορούν σε δίσκο, ασχέτως αν δεν τις δημοσίευσε σε έντυπη μορφή. Επίσης με τον όρο «δημοσίευση» νοείται η έντυπη μορφή: βιβλίο, άρθρο, εφημερίδα, περιοδικό, διαγωνισμός ποίησης. Από τις δημοσιεύσεις εξαιρείται το διαδίκτυο. Έτσι δεν θα γίνονται αποδεκτά ποιήματα που αναφέρονται σε μαντιναδολόγους που έχουν αναρτήσει μαντινάδες μόνο στο διαδίκτυο.

3) Στον διαγωνισμό μπορεί να συμμετάσχει οποιοσδήποτε -εκτός από τα μέλη της κριτικής επιτροπής- χωρίς περιορισμό ενώ οι εργασίες που θα κατατεθούν δεν επιστρέφονται.

4) Κάθε δημιουργός μπορεί να συμμετάσχει με το πολύ πέντε (5) ποιήματα, όπως ορίστηκαν παραπάνω. Καταληκτική ημερομηνία υποβολής ορίζεται η Παρασκευή 11 Νοεμβρίου 2016.

Οδηγίες αποστολής

Οι συμμετέχοντες θα πρέπει να στείλουν έναν φάκελο στην διεύθυνση:

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΑΜΑΛΘΕΙΑ»
ΕΜΜ ΣΚΥΒΑΛΟΥ 1
72100 ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ – ΚΡΗΤΗ
(Για τον Διαγωνισμό τετράστιχου)

Στον φάκελο αυτό θα πρέπει να περιέχονται:

α) Τα ποιήματα σε τέσσερα δακτυλογραφημένα (ή καθαρογραμμένα) αντίγραφα τα οποία θα υπογράφονται στο τέλος με το ψευδώνυμο του συμμετέχοντος χωρίς καμία άλλη ένδειξη.

β) Ένας μικρότερος φάκελος όπου εξωτερικά θα αναγράφεται το ψευδώνυμο ενώ στο εσωτερικό του τα ακόλουθα στοιχεία:
Ψευδώνυμο, όνομα, επώνυμο, επάγγελμα, διεύθυνση κατοικίας, τηλέφωνο, e-mail (αν υπάρχει).

Βραβεία-Κριτική Επιτροπή

Οι δημιουργοί των δέκα καλύτερων ποιημάτων, κατά την κρίση της επιτροπής, θα τιμηθούν με έπαινο σε ειδική εκδήλωση με θέμα τη μαντινάδα και οι μαντινάδες τους αυτές θα δημοσιευτούν στο περιοδικό «Αμάλθεια», της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου. Θα λάβουν ακόμα και τρία τεύχη του περιοδικού «Αμάλθεια» και δυο τεύχη του περιοδικού που θα τις δημοσιεύσει.

γ) Η κριτική επιτροπή θα αποτελείται από 3 διακεκριμένους φιλολόγους.

Για πρόσθετες πληροφορίες μπορείτε να απευθύνεστε στο τηλέφωνο 6977192004 ή στο e-mail  stamelosioa@gmail.com

Ο Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής

Ιωάννης Ευαγγ. Σταμέλος

Ρημαδόκουτο

Μαθές δεν εματάγινε τέτοιο κουτί ρημάδι

συντάξεις, κόπους κι όνειρα να κάνει παξιμάδι

Ευχές

Φίλο να κάμεις Στειακό, ψαρά Γεραπετρίτη,

Μεραμπελιώτη καφετζή, να 'σαι πασάς στην Κρήτη.

Σοφία Πελεκάνου

Σ΄ ένα καινούργιο φίλο μου, το Γιάννη το Σταμέλο

δίνω τις μαντινάδες μου, γιατί πολύ το θέλω.

17/11/2004

Σοφία Πελεκάνου

Η Σοφία Πελεκάνου είναι συνταξιούχος και κατοικεί στην Κριτσά. Φέτος ξαναβραβεύτηκε στον Παγκρήτιο Διαγωνισμό μαντινάδας στο Τριήμερο Λόγου και Τέχνης στον Άγιο Νικόλαο. Το θέμα τολμηρό.

Σαν είναι ο άντρας δυνατός έχει διπλό τουφέκι

μόνο τ’ ενούς με το γ-καιρό, ο πετεινός… δεν στέκει!

Ο γέρος και ανε βαστά κάρβουνα στη γ-κουτάλα

Πυρώνει-ξεπυρώνει τη, δε ξεμακραίνει στάλα!

Πέρσι πάλι στον ίδιο διαγωνισμό με θέμα τη φιλία, πρώτο βραβείο:

Φιλία, μέλι σύγκερο, που το μασείς και λιώνει

και όταν είναι αληθινή, ποτέ τζης δεν παλιώνει

Με θέμα: «Σα θέλει η νύφη κι ο γαμπρός»:

Σα θέλει η νύφη κι ο γαμπρός τ’ αόρι σωπατεύει

γιατί η αγάπη κι ο καιρός και τα θεριά μερεύει

Με θέμα τον δίσεκτο χρόνο:

Φαίνεται χρόνο δίσεκτο με μοίρανε η μοίρα

Γι’ αυτό πολλά ‘ν’ τα βάσανα κι οι πίκρες απού πήρα

Μας δέχτηκε στο σπίτι της την 17^η Νοεμβρίου 2004. Έβρεχε διαρκώς και καθίσαμε συζητώντας τρεισήμισι ώρες. Είπαμε πολλά, μας διάβασε διάφορα από την δουλειά της. Μερικά μόνο από αυτά που θα μπορούσαν να μεταφερθούν στο χαρτί σε μια συνέντευξη είναι τα παρακάτω.

-Μπορείτε να κάνετε διάλογο με μαντινάδες;

-Ναι, μπορώ. Ειδικά άμα με τσιγκλήσεις αρνητικά γίνομαι χείμαρρος.

-Έχει συμβεί αυτό ποτέ;

-Με καλέσανε στην Ελούντα μια χρονιά στο Θ’ Κρητολογικό Συνέδριο να πω κι εγώ για τη ντοπιολαλιά της Κριτσάς και της ευρύτερης περιοχής του Μιραμπέλου καθώς και για την λαογραφία της περιοχής. Επί δυο ώρες απαντούσα στις ερωτήσεις που μου κάνανε με μαντινιάδες.

-Τι απρόοπτα μπορεί να έχει ένας τέτοιος διάλογος;

-Ότι μπορείτε να φανταστείτε. Όταν ήμουν 22 χρονών είχαμε πάει σ’ ένα γάμο στ’ Ανώγεια. Εκεί σ’ έναν τέτοιο δημόσιο διάλογο με μαντινιάδες «μάλωσα» με τον καλύτερο μαντιναδολόγο τότε των Ανωγείων. Τον στρίμωξα τόσο πολύ που κόντεψε να με σκοτώσει.

-Συνηθίζονται τέτοιες κόντρες σε γλέντια;

-Ναι, αλλά δε μιλάμε για δυο τρεις στίχους. Μιλάμε για διάλογο μιάμισης ώρας! Σταμάτησε ο γάμος. Μου έλεγε πράματα που με προκαλούσαν και βέβαια εγώ δε μπορούσα να τ’ αφήσω αναπάντητα. Δε θυμάμαι ακριβώς, αλλά το νόημα ήταν ότι εμείς στο Λασίθι είμαστε πατατάδες, φασουλάδες και τέτοια. Σε μια απάντησή μου του είπα:

Ποτέ μου άντρα να μη δω, άντρα μου δε σε θέλω

γιατί δεν έχω βοσκαρά να πα σε ματαδένω

καταλαβαίνετε… Και κουβέντα στην κουβέντα τον στρίμωξα και δε μπορούσε να πει τίποτα. Θα γινότανε κακό και θα χάλαγε ο γάμος. Ευτυχώς, πάλι με μαντινιάδες το στρώσαμε το πράμα. Του είπα:

Με τα πορτοκαλόφυλλα δεν κάνουνε ντολμάδες

δεν έχει παρεξήγηση μέσα στις μαντινάδες

Δώσαμε τα χέρια και συμφωνήσαμε να τον παντρέψω ή να με παντρέψει και έληξε το θέμα εκεί. Μετά απ’ αυτό το συμβάν δεν ξαναειδωθήκαμε μ’ αυτόν. Έμαθα αργότερα πως είχε φύγει στη Γερμανία.

Το περιστατικό αυτό ήτανε και ένα μάθημα για μένα. Έκτοτε δεν αντιδίκησα, δεν το ξανάκανα, γιατί τα πράματα είχανε αγριέψει πολύ. Μπορεί να ξέσπαγε καυγάς και να χάλαγε ο γάμος.

-Θέλει μεγάλη ετοιμότητα όμως ένας τέτοιος διάλογος…

-Οι μαντινάδες θέλουνε άνθρωπο να κατέχει

και γλώσσα να τσι κελαηδεί και νου να τις ξετρέχει.

-Είστε από την Κριτσά γέννημα θρέμμα;

-Ναι. Γεννήθηκα το 1942. Το πατρικό μου είναι Ψιλάκη.

-Οι γονείς σας με τι ασχολούνταν;

-Ο πατέρας μου ήταν οικοδόμος, καλλιτέχνης την εποχή εκείνη. Αγγέλους έκανε. Σκάλιζε μάρμαρα, έχτιζε … Περνάω σήμερα και βλέπω τα έργα του και τον θυμάμαι με μεγάλη αγάπη.

Η μητέρα μου, νοικοκυρά, ήταν το γένος Διαλυνά. Προερχόταν από αρχοντική οικογένεια της εποχής. Στο σπίτι μας είχαμε αρχές, αγάπη μεταξύ μας αλλά και αλληλεγγύη προς τους αναξιοπαθούντες συνανθρώπους μας.

Η γιαγιά μου από την μητέρα μου ήτανε το γένος Παπαδούλη. Οι Παπαδούληδες ήτανε όλοι ριμαδόροι και φιλόσοφοι. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς, θυμάμαι απαντούσαν στο δρόμο με δίστιχα. Ίσως από ‘κει να ‘χω πάρει κι εγώ…Είχα βέβαια και πολλά ερεθίσματα από τη ζωή στο χωριό. Από τη γειτονιά μου, από τους ανθρώπους που έρχονταν και δούλευαν στα χτήματά μας, από τα ξενύχτια που κάναμε για να σπάσουμε τ’ αμύγδαλα, κύρια δραστηριότητα παλιά στο χωριό. Μιλάγαμε πολύ και ακούγαμε διάφορες ιστορίες από τους γεροντότερους. Στοιχεία από αυτές τις ιστορίες έχω χρησιμοποιήσει στα γραφτά μου. Κυρίως στα διηγήματα.

-Τι γράμματα ξέρετε;

-Εγώ με τα δεδομένα της εποχής μου ήμουνα γραμματισμένη. Είχα τελειώσει το Γυμνάσιο της εποχής εκείνης, το λεγόμενο οχτατάξιο, και είχα μπει στην Οικιακή Οικονομία της Θεσσαλονίκης. Επειδή, όμως, ήμουνα μοναχοπαίδι ο πατέρας μου δε με άφησε να πάω. Όχι πως δεν ήτανε ανοιχτό μυαλό, αλλά είχαμε  χάσει δυο αδέρφια μου και φοβόταν. Μου είχανε υπερβολική αγάπη, ασφυχτική θα έλεγα, που κάποιες φορές μου έκανε κακό.

-Με τι ασχοληθήκατε στη ζωή σας;

-Τα πρώτα χρόνια δούλεψα στη Σίνγκερ στο Ηράκλειο. Μετά ανοίξανε τα ξενοδοχεία εδώ στην περιοχή μας και δούλεψα σ’ αυτά στον Άγιο Νικόλαο. Το ’97 που πέθανε ο Βαγγέλης μου δεν είχα πλέον διάθεση και έχοντας τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης  σταμάτησα.

-Με τη μαντινάδα και την ποίηση από πότε ασχολείσθε;

-Το 1948 είχα μια αδερφή η οποία αρρώστησε με πνευμονία και πέθανε στους εννιά μήνες. Ήμουνα έξι χρονών και τη λάτρευα. Την ημέρα της κηδείας, όπως έκλαιγε η μαμά μου στο μνήμα κατά την ταφή, ξαφνικά χωρίς να το θέλω άρχισα κι εγώ να κλαίω και φωναχτά να ταιριάζω στιχάκια. Δεν σκεφτόμουνα, έτσι έβγαινε. Σαν παιδί που ήμουν δεν συνειδητοποίησα τι έκανα, όμως αυτό συζητήθηκε στο χωριό.

Και στο σχολείο έγραφα μαντινάδες τις οποίες δυστυχώς δεν κράτησα.

Στο χωριό υπήρχε ο Σταύρος ο Ταβλάς, που έπαιζε βιολί και ήτανε πολύ φίλος του πατέρα μου. Εκείνα τα χρόνια -πολλές φορές αναπολώ τις στιγμές αυτές- ερχόντουσαν καντάδα στον πατέρα μου. Το σπίτι μας ήτανε πάντα ανοιχτό, και ο Σταύρος με πείραζε.

-Καλά τις καντάδες δεν τις κάνανε μόνο στις κοπέλες;

-Όχι μόνο στις κοπέλες. Κάνανε για παράδειγμα μια παρέα στο καφενείο οι φίλοι για κάποιο λόγο και ‘κει που καθόντουσαν λέγανε: δεν πάμε στο Μανόλη καντάδα; Πάμε! Και ερχόντουσαν. Οπότε ανοίγαμε την πόρτα, βγάζαμε τις ρακές τους μεζέδες, ό,τι μπορούσαμε να έχουμε για μεζέ… και γινότανε γλέντι.

Σε μια τέτοια παρέα λοιπόν με πείραζε, μικρό κορίτσι, ο Σταύρος με το βιολί και κάθε φορά που έφερνα στο τραπέζι κάποιο μεζέ μου ‘λεγε : καλώς τηνε την αγαπητικιά μου. Οπότε θυμάμαι ότι του σκάρωσα την πρώτη μου μαντινάδα:

Το πορτοκάλι ράγισε δέσε το με το τέλι

μα να σε πάρω θέλω ’γω κι αν είμαι και κοπέλι.

-Και τη θυμάστε ακόμα;

-Του την έλεγα μέχρι να πεθάνει, όταν τον συναντούσα.

-Τα ποιήματα και οι μαντινάδες σας είναι κυρίως βιωματικά;

-Γράφω βιωματική ποίηση. Η ποίηση είναι για μένα λύτρωση, ειδικά τα τελευταία χρόνια. Γράφω όταν νοιώθω έντονη τη μοναξιά μου και θέλω να φωνάξω. Και όχι μόνο έμμετρα αλλά και με πεζοτράγουδα.

-Συμμετέχετε σε διαγωνισμούς ποίησης και έχετε διακριθεί στο Τριήμερο Λόγου και Τέχνης του Δήμου Αγίου Νικολάου αρκετές φορές. Θέλετε να μας πείτε δυο λόγια γι’ αυτές σας τις διακρίσεις;

-Έχω πάρει δεκαοχτώ φορές μέρος σε διαγωνισμούς μαντινάδας και διηγήματος και έχω σε όλους βραβευθεί. Τα περισσότερα είναι πρώτα βραβεία. Στον Παγκρήτιο Διαγωνισμό του Δήμου Αγίου Νικολάου, τη Μορφωτική Στέγη Ιεράπετρας, το Λιμενικό Σώμα, στα Κρητικά Επίκαιρα, κ.α. Δυστυχώς δεν έχω πάντα ενημέρωση για τους διαγωνισμούς στους οποίους θα μπορούσα να συμμετάσχω.

-Εκτός από τις μαντινάδες ασχολείστε και με το διήγημα;

-Με το λαογραφικό διήγημα και τη ντοπιολαλιά της περιοχής της Κριτσάς.

-Έχετε δημοσιεύσει γραπτά σας;

-Στον «Ιστρώνα» και στην «Ίστρια ζωή». Η «Τόλμη» έχει περάσει ορισμένα δικά μου, ο Καυκαλάς έχει γράψει για μένα στα «Κρητικά Επίκαιρα», ο οποίος ήταν φοβερός. Πολλές φορές δημοσίευε μετά από κάθε διαγωνισμό, όταν του στέλνανε αντίγραφα. Είχε γράψει για μένα ότι χειρίζομαι πάρα πολύ ωραία την ντοπιολαλιά της Κριτσάς και ότι την έχω απολύτως σωστή.

-Δεν επιδιώξατε να δημοσιεύσετε συστηματικά;

-Όχι. Πριν πεθάνει ο σύζυγός μου ο Βαγγέλης είχαμε συζητήσει με κάποιον εκδότη, Κρητικό, ο οποίος εδρεύει στην Αθήνα, αλλά οι όροι του δεν μου άρεσαν.

-Ενδιαφέρθηκε κάποιος, από τους δημόσιους φορείς, για το έργο σας;

-Ο Μιχάλης ο Γεροντής, ο φιλόλογος, έχει αρκετές φορές χρησιμοποιήσει γραπτά μου για να διδάξει στους μαθητές την ντοπιολαλιά της Κριστάς εδώ στο Γυμνάσιο.

-Εννοώ τη Νομαρχία, το Δήμο ή την Κοινότητα της Κριτσάς…

-Όχι.

- Ο κόσμος που σας ξέρει πως σας αντιμετωπίζει;

-Από τον Άγιο Νικόλαο και την Κριτσά κάθε φορά που βραβεύεται εργασία μου με παίρνουν τηλέφωνο για να με συγχαρούνε ακόμα και άνθρωποι που δεν είναι από ‘δω.  Στο δρόμο επίσης με χαιρετάνε και με αντιμετωπίζουνε πολύ ζεστά… Αναγνωρίζουνε ότι αυτό που κάνω είναι σημαντικό, χαίρονται που μ’ έχουν συμπολίτισσα και μου το δείχνουν. Ακόμα έρχονται πολλοί για να τους γράψω στιχάκια για κοινωνικές εκδηλώσεις. Βαφτίζει κάποιος ένα παιδί και έρχεται να του γράψω την καρτούλα της πρόσκλησης. Σε γάμους επίσης, στις εορτές, θέλουνε να στείλουνε χρονιά πολλά με μαντινάδες κ.α.

-Κρατάτε αρχείο για όλα αυτά που γράφετε;

-Δυστυχώς το κατάλαβα αργά και μόνο τα τελευταία χρόνια έχω αρχίσει και κρατάω αντίγραφα των γραπτών μου.

-Νομίζετε ότι είναι θείο δώρο ή ότι σιγά-σιγά μπορεί κανείς με την ασχολία και την επιμονή να γράψει καλές μαντινάδες;

-Θείο δώρο μπορεί να είναι ως ένα βαθμό. Πρέπει όμως να το καλλιεργήσεις, να ασχοληθείς. Αυτά που γράφεις θα πρέπει να είναι και γραμματικά και συντακτικά σωστά. Να αποφεύγεις τους νεολογισμούς, τους βαρβαρισμούς, τις ξένες λέξεις, να χρησιμοποιείς σωστά την ντοπιολαλιά.

-Δυσκολεύεστε να βρείτε τις κατάλληλες λέξεις στη σύνθεση;

-Όχι. Έχω μεγάλη ευχέρεια και αυτό νομίζω ότι το οφείλω στην πολλή επικοινωνία που είχα παλιά με τον κόσμο. Με τους ανθρώπους κάθε ηλικίας και κυρίως τους γεροντότερους που μιλούσαν την ντοπιολαλιά της περιοχής.

-Ποια είναι η θεματογραφία σας στις μαντινάδες;

-Στη ζωή μου είμαι πολύ πεσιμίστρια και αυτό μου βγαίνει στις μαντινάδες. Τα λαογραφικά και τα διηγήματά μου είμαι εύθυμα, ακόμα και ξεκαρδιστικά. Και ζω το κλίμα των έργων μου, όταν τα γράφω. Επιδιώκω συνειδητά τη δημιουργία ατμόσφαιρας από την εποχή των παππούδων μας.

Η μαντινιάδα και το μοιρολόι εδώ στην περιοχή μας είναι ίδια πράματα. Όταν πέθανε ο Βαγγέλης πέρασαν πάρα πολλοί. Σε καθέναν που ερχότανε του ‘λεγα και μια μαντινιάδα ξεχωριστή. Θυμάμαι του Αντώνη:

Χίλια καλώς ορίσατε Αντώνη Δερμιτζάκη

ήχασα τον Βαγγέλη μου κι είμαι να πιώ φαρμάκι.

Του Μιραμπέλου το μοιρολόι είναι μαντινιάδες που μιλάνε για πόνο, για χαμό, για απελπισία, για όνειρα που δε θα πραγματοποιηθούν, ενώ η μαντινιάδα μιλάει για την αγάπη, για τα μάτια, για την ελπίδα… Είναι πολλές φορές κοινωνικό σχόλιο, άλλοτε είναι σκωπτική… Μερικές σκωπτικές είχα γράψει για τον τουρισμό:

Κρήτη νησί περήφανο χιλιοτραγουδισμένο

αχ, ο έρμος τουρισμός πως σ’ έχει καμωμένο.

Τσ’ ακρογιαλιές σου ήχασες εδά τσι κατοικούνε

οι Φιλανδές κι οι Σουηδές που πράμα δε φορούνε.

Άλλες, παίνια στην Κρήτη, αυτές πήρανε βραβείο στα Κρητικά Επίκαιρα:

Εξεσυνοριστήκανε γ-τα βουνά τσι Κρήτης

κι απ’ όλα ομορφότερο εβγήκε ο Ψηλορείτης.

Ήθελα να ’μαι σαλπιχτής πάνω στον Ψηλορείτη

για να σαλπίζω τσ’ ήρωες που δόξασαν την Κρήτη.

Τα μάτια σου τα ερωτικά λίμνες του Παραδείσου

Καρφίχτης Βενετσάνικος είναι για το κορμί σου.

Μάτια που δεν εκλάψανε για μιας αγάπης πόνο

άδικα τα ‘πεψε ο Θεός για το ιμπρέτι* μόνο.

* Ιμπρέτι = για το χάζι, για να υπάρχουν έτσι, για τη φιγούρα

Είναι τα μάτια σου γιατρός στου έρωτα τον πόνο

αι διακονιάρης γίνομαι για μια ματιά σου μόνο.

Μάτια απού η λάμψη τους δε σβήνει με το χρόνο

αυτά ‘ναι που γιατρεύουνε του έρωτα τον πόνο.

Τα μάτια σου με βάνουνε και κάνω όνειρα χίλια

μα άδικα μου τάσσουνε λαγούς με πετραχήλια.

Με μια ματιά κάνεις πληγές και μ’ άλλη με γιατρεύεις

ήθελα και να κάτεχα ίντα Θεό λατρεύεις.

-Ποια από τις δικές σας μαντινάδες, σας εκφράζει καλύτερα;

-Μην πεις πως είσαι έξυπνος κι έχεις νοικοκυράτο

σαν θέλει η μοίρα κι ο Θεός φέρνει τα πάνω κάτω.

Γιατί είναι έτσι. Και ακόμα:

Ο άτυχος, λέει, όντε διψά, βρίσκει νερά φουντάνα

μα δεν αφήνει για να πιει η μοίρα του η πουτάνα.

Σήμερα 17 Νοεμβρίου που τιμάμε την επέτειο του Πολυτεχνείου να σας διαβάσω δυο στροφές από ένα ποίημα που έχω γράψει γι’ αυτά τα παιδιά:

Παλικαράκι έβαλες το στήθος σου ασπίδα

κι ορθώθηκες σα γίγαντας και σα σταυραετός

άπλωσες τις φτερούγες σου κι έδωσες την ελπίδα

το αίμα σου έγινε βροντή που ξύπνησε ο λαός…

-Ποια από τις μαντινάδες που έχετε ακούσει ή έχετε διαβάσει θα θέλατε να ήταν δικιά σας;

-Θυμάμαι τη μαντινάδα, αλλά αυτή τη στιγμή δε θυμάμαι ποιος την έχει γράψει:

Όταν ζυγίζεις τη χαρά να βγάζεις και τη φύρα

γιατί δεν ξέρεις αύριο τι σου φυλάσσει η μοίρα.

-Ποιοι έχουν επιδράσει στο έργο σας;

-Όταν ήμουνα μικρή ήξερα τουλάχιστον είκοσι φύλλα από τον Ερωτόκριτο απ’ έξω…

-Διαβάζετε;

-Τα πάντα και πάρα πολύ.

-Τι διαβάζετε;

-Από Καζαντζάκη, που είναι η αδυναμία μου, μέχρι Ουμπέρτο Έκο.

-Ποιο σας άρεσε του Έκο;

-Το Όνομα του Ρόδου. Το έχω διαβάσει τρεις φορές. Μου αρέσει η Ιστορία του Βυζαντίου, ο Κώστας Ουράνης, τα ποιήματά του… Ο Ουράνης μου άρεσε από μικρή που ήμουν. Μ’ αρέσει να διαβάζω εφημερίδες τα πολιτικά άρθρα του Πλωρίτη. Να σας πω και μια ωραία πολιτική μαντινάδα:

Όπου θωρείς πολλά φιλιά και περισσές αγάπες

μοιάζουνε ψηφοδέλτια που ρίχνουνε στις κάλπες.

Διαβάζω όλες τις εφημερίδες ανεξάρτητα από την κομματική τους τοποθέτηση και τις τοπικές που μου αρέσουνε ιδιαιτέρως.

-Το ότι είστε γυναίκα είναι καλό ή κακό γι’ αυτό που κάνετε; Σας δημιούργησε προβλήματα;

- Πιστεύω ότι η γυναίκα δε διαφέρει σ’ αυτά απ’ τον άντρα. Για τις μαντινάδες και τα διηγήματα που μετέχω σε διαγωνισμούς, ακόμα και να θέλανε να μου πούνε τίποτα δεν τα σήκωνα. Βεβαίως δεν έδωσα ποτέ κανένα δικαίωμα για να μου πει κανείς κάτι. Και ο πατέρας μου και ο άντρας μου είχανε ανοιχτά μυαλά  Η μητέρα μου ήταν ακόμα πιο ανοιχτόμυαλη και παρ’ ότι ζούσαμε σε μια μικρή κοινωνία δεν επιτρέπανε σε κανέναν να πει το παραμικρό.

Για να καταλάβετε σας λέω ακόμα ότι έχω επαγγελματικό δίπλωμα οδήγησης από το 1973.

-Οι μαντινάδες που γράφουν γυναίκες έχουν διαφορά από αυτές που γράφονται από άντρες;

- Νομίζω πως όχι. Υπάρχουν άντρες που γράφουν πάρα πολύ αισθαντικές μαντινάδες.

-Μπορεί κανείς διαβάζοντας μαντινάδες να καταλάβει ότι είναι γραμμένες από γυναίκα;

- Όχι. Εγώ το έχω δοκιμάσει. Έχω δώσει ψευδώνυμο αντρικό και δεν έχουν καταλάβει ότι τις έχει γράψει γυναίκα. Νομίζω ότι η μαντινάδα δεν εξαρτάται από το φύλο του μαντιναδολόγου.

-Επειδή οι γυναίκες είναι πιο συναισθηματικές…

- Υπάρχουν και άντρες. Πολλές φορές οι γυναίκες είναι πολύ πιο σκληρές από έναν άντρα.

Ορισμένες γυναίκες που γράφουν μαντινάδες τις καταλαβαίνεις. Είναι μια απ’ το Ηράκλειο, μερικές από τη Σητεία, τις καταλαβαίνεις ότι είναι γυναίκες από τον τρόπο που γράφουνε.

-Πώς το καταλαβαίνετε;

- Ο λόγος τους είναι γεμάτος από γυναικεία καλολογικά στοιχεία. Το ύφος του λόγου είναι γυναικείο. Φαίνεται το παιχνίδισμα του φύλου.

-Πώς βλέπετε να εξελίσσεται η μαντινάδα στην Κρήτη; Θα υπάρξει αξιόλογη συνέχεια στις επόμενες γενιές;

-Όσο καλλιεργείται η Κρητική μουσική θα καλλιεργείται και η μαντινιάδα. Στα χωριά περισσότερο και λιγότερο στις πόλεις είναι ακόμα ζωντανή. Και χαίρομαι ειδικά στο χωριό μου που βλέπω μικρά παιδιά 10-12 χρονών να πηγαίνουν στη λύρα, στο μαντολίνο… Κι εγώ παίζω μαντολίνο από μικρή, είμαι αυτοδίδακτη.

Έχει καλούς νέους μαντιναδολόγους. Η παράδοση εδώ συντηρείται, έστω και όχι πάντα πιστά. Στο χορό για παράδειγμα βλέπω σε παραδοσιακούς χορούς να κάνουν φιγούρες μπαλέτου…

-Με την πείρα που έχετε τι θα επισημαίνατε στους νέους μαντιναδολόγους;

-Η μαντινάδα θέλει παλιές λέξεις, να γράφεται με την ντοπιολαλιά και όχι με νεολογισμούς και αγγλοελληνικά. Και σωστή ρίμα.

-Ποια είναι η μεγαλύτερη επιθυμία σας στη ζωή σχετικά με τις μαντινάδες;

-Αυτά που γράφω να τα αφήσω μαζεμένα σαν μια μικρή ανάμνηση στα παιδιά μου και τα εγγόνια μου. Και να μπορέσουνε κάποτε να εκδοθούν ώστε να μείνουν σε κάθε ενδιαφερόμενο

-Τι ελπίζετε να κάνετε στο μέλλον;

-Θέλω να κάνω ένα θεατρικό έργο με την Κριτσοτοπούλα τη Ροδάνθη. Γι’ αυτό έχω πάρει το πρωτότυπο του Διαλυνομιχάλη και το μελετάω προσεχτικά. Θέλω να γράψω ένα θεατρικό έργο πάνω σ’ αυτό. Να παίζεται και να αναβιώνει η ιστορία της ηρωικής Κριτσοτοπούλας που θυσιάστηκε για την πατρίδα και τη θρησκεία της. Με την ντοπιολαλιά της Κριτσάς.

Θέλω ακόμα να γράψω μια σειρά διηγημάτων με λαογραφικό υλικό, στην ντοπιολαλιά της περιοχής, με τις εικόνες που έχω στο μυαλό μου, για να μείνουν κάποια πράγματα που πάνε να εξαφανιστούν.

-Σας ευχαριστώ πολύ.

-Κι εγώ σας ευχαριστώ.