Τι πλήξη Θέε μου...

Ανία θεωρείται η δυσάρεστη ψυχική κατάσταση που προκαλείται από την πλήρη έλλειψη ενδιαφέροντος σε κάτι με το οποίο ασχολείται κανείς, ή από την έλλειψη κάποιας απασχόλησης που προσελκύει την προσοχή. Συνώνυμά της θεωρούνται η βαρεμάρα, η μονοτονία και η πλήξη.

Το πράγμα έχει ενδιαφέρον. Αν ψάξει κανείς θα βρει πολλές απόψεις για την έννοια. Από χιούμορ: «Αν βαριέσαι μόνος σου, παντρέψου για να βαριέσαι με παρέα» αποφαίνεται ο Πράις-Τζόουνς Ντέιβιντ. «Η ανία στρέφει τον άνδρα στο σεξ και τη γυναίκα στα ψώνια» λέει κάποιος της πιάτσας. «Η δουλειά απαλλάσσει τον άνθρωπο από τα τρία βασικότερα κακά απ' την ανία, απ' τα ελαττώματα και την ανάγκη» έχει πει ο Βολτέρος. «Να μην κάθεσαι ποτέ αργός, διότι η αργία είναι πράγμα ανιαρό» λέει ο Ισοκράτης. «Πλήξη: η αρρώστια των πλουσίων και των ανέργων» έχει γράψει ο Νίτσε.

Η διαχείριση του ελεύθερου χρόνου έχει να κάνει και με την προσωπικότητα του ατόμου αλλά και την κουλτούρα του.

Ο Μ. Μητσός αναρωτιέται στα σημερινά ΝΕΑ: Είναι άραγε η ανία απειλητική; Για να παρατηρήσει ότι ο Γκαίτε έλεγε πως χωρίς αυτήν, δύσκολα θα κάναµε τον κόπο να πάρουµε στα χέρια µας ένα µολύβι, ένα πινέλο ή ένα µουσικό όργανο. «Η αλήθεια όµως, σηµειώνει ο Μάρσντεν, είναι ότι ένας µέσος νεαρός σε µια µέση ευρωπαϊκή πόλη ένα µέσο βράδυ Παρασκευής πολύ δύσκολα εκτιµά την αξία της ανίας που του επέβαλε η σύγχρονη ζωή. Η ανία αποτελεί την κυριότερη αιτία της βίας στα προάστια των µεγαλουπόλεων. Κι αυτό, επειδή η βία είναι συναρπαστική. Και η συγκίνηση που προσφέρει δύσκολα µπορεί να αντικατασταθεί από τη συγκίνηση που προκαλεί µια παρτίδα πινγκ πονγκ.

Μια λύση για την αντιµετώπιση της ανίας θα ήταν να την απαγορεύσουµε. Δεδοµένου όµως ότι απουσιάζουν τα θρησκευτικά πάθη, οι ταξικοί πόλεµοι ή η πλήρης οικονοµική κατάρρευση, µια ακόµη καλύτερη λύση θα ήταν να την αποδεχθούµε. Ποιος ξέρει, ίσως µια µέρα να την αγαπήσουµε» καταλήγει ο Μητσός. Μήπως, όμως, με το τέλος της πανδημίας της γρίπης Α πρέπει να ασχοληθούμε «µε µια άλλη πανδηµία, ακόµη πιο επικίνδυνη, ύπουλη και διαλυτική: την ανία;» αναρωτιέται. Δεν θα πρέπει ακόμα να αγνοούμε τον θυμόσοσφο λαό μας που υποστηρίζει ότι "στου τεμπέλη το τσαντήρι στήνει ο διάολος εργαστήρι".

Κοινωνική συμπεριφορά και ο Maslow

Συχνά, τελευταία, η ειδησεογραφία αναφέρει περιπτώσεις ακραίων συμπεριφορών εκ μέρους ατόμων που αντιμετωπίζουν προβλήματα επιβίωσης και ασφάλειας. Και όμως μια τέτοια συμπεριφορά είναι εξηγήσιμη και αναμενόμενη. Όσο η ανεργία, η ανασφάλεια, η αβεβαιότητα για το αύριο και η απελπισία εντείνονται τόσο θα βρισκόμαστε μπροστά σε τέτοιου είδους φαινόμενα.
Στην πυραμίδα των αναγκών του Maslow, την οποία χρησιμοποιούν στο μάνατζμεντ και για παρακίνηση, στην κατώτατη βαθμίδα βρίσκονται οι φυσιολογικές ανάγκες. Είναι αυτές που συνδέονται με την επιβίωση. Κυρίως είναι η τροφή, η ένδυση, η στέγαση. Αν δεν ικανοποιηθούν η επιβίωση γίνεται προβληματική. Ακόμα, όσο χρόνο μένουν αυτές ανικανοποίητες, ο άνθρωπος δεν αντιλαμβάνεται άλλες, υψηλότερου επιπέδου ανάγκες. Το άτομο ούτε από πολιτική, ούτε από πολιτισμό καταλαβαίνει. Έχει θυμό για όλους και για όλα. Όταν δε, ικανοποιηθούν παύουν να επηρεάζουν τη συμπεριφορά του, αφού ανάγκη που ικανοποιείται παύει να είναι ανάγκη.
Οι επόμενες, στην κλίμακα του Maslow, ανάγκες είναι αυτές της ασφάλειας. Εκείνες συνδέονται με τα συναισθήματα φόβου για τους φυσικούς κινδύνους και την αδυναμία ικανοποιήσης των φυσικών αναγκών. Πρόκειται, δηλαδή, για συναισθήματα αυτοσυντήρησης. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται η προστασία από τον κίνδυνο, από τον φόβο, τις στερήσεις. Η επιθυμία για μόνιμη εργασία, επίσης, περιλαμβάνεται σ' αυτή την κατηγορία των αναγκών.
Η επιθυμία αυτή μπορεί να είναι πολύ σπουδαίο κίνητρο συμπεριφοράς, επειδή κάθε εργαζόμενος εξαρτάται, τουλάχιστον εν μέρει, από την εργασία. Η ανάγκη για σιγουριά παίρνει τη μορφή της απαίτησης για οικονομική εξασφάλιση (μονιμότητα εργασίας, αποταμίευση), προτίμηση γνωστού περιβάλλοντος εργασίας, επιθυμία για τάξη στους συνεργάτες και στα υλικά. Η ανάγκη αυτή επηρεάζει τους ανθρώπους και στην επιλογή του επαγγέλματός τους.
Σχετική με τις ανάγκες ασφάλειας και εξασφαλίσεων είναι η θέσπιση από την πλευρά των κρατών των κοινωνικών ασφαλίσεων και από την πλευρά των επιχειρήσεων η ίδρυση ασφαλιστικών εταιρειών που σκοπεύουν στην κάλυψη των διαφόρων κινδύνων, ώστε τα άτομα να αισθάνονται όσο το δυνατόν πιο εξασφαλισμένα.
Κατόπιν είναι οι κοινωνικές ανάγκες και η έννοια του "ανήκειν". Δηλαδή η ανάγκη να συναναστρέφεται άλλους ανθρώπους, να ανήκει σε κοινωνικές ομάδες, να προσφέρει την εκτίμησή του και να απολαμβάνει την εκτίμηση των άλλων, την κατανόησή τους, την αγάπη τους και να συμπεριφέρεται ανάλογα στους άλλους.
Στην κλίμακα του Maslow ακολουθούν και άλλες βαθμίδες. Οι κοινωνικές ανάγκες, όμως, έχουν ως προϋπόθεση την εκπλήρωση των δυο προηγούμενων βαθμίδων.

Η απελπισία που βιώνουν έντονα αρκετοί συνάνθρωποί μας στις περίεργες μέρες που ζούμε ασφαλώς και οφείλεται σε αδυναμία κάλυψης στοιχειωδών αναγκών. Ο πεινασμένος, ανασφαλής και απελπισμένος είναι ικανός για οτιδήποτε.