Εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ

Εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ 15-5-20

Δύο παράξενα ρεπορτάζ του Παυσανία Γυροβολτάκη

«Τα απίθανα ρεπορτάζ του Παυσανία Γυροβολτάκη» συνεχίζονται και εντάσσονται στη σειρά «Παιδική λογοτεχνία» των εκδόσεων Οσελότος. Ο κ. Γιάννης Σταμέλος συστήνει στους αναγνώστες μια ευφυή εκδότρια την κ. Νέλα Πάντου και τους εισάγει στον κόσμο του εντύπου. Εξηγεί πώς προκύπτει ένα βιβλίο και επαναφέρει τη συμπληρωματική σχέση του ημερήσιου και περιοδικού Τύπου με το βιβλίο.

Από το περίπτερο στο βιβλιοπωλείο

Αναδεικνύει επίσης τα σχετικά επαγγέλματα και τη σημασία τους όπως οι διορθωτές και οι εικονογράφοι. Το βιβλίο του κ. Σταμέλου «Δυο παράξενα ρεπορτάζ του Παυσανία Γυροβολτάκη» επιμελήθηκε η κ Όλγα Παλαμήδα. Τις εικόνες φιλοτέχνησε η κ. Εμμανουέλλα Κακαβιά.

Ο δημοσιογράφος Παυσανίας Γυροβολτάκης εξακολουθεί να γράφει ταξιδιωτικά ρεπορτάζ στον «Περιηγητή». Ο διευθυντής της εφημερίδας περιμένει το ρεπορτάζ του. Η εκδότρια του «Σκεπτόμενου» του προτείνει να περιλάβει κάποια από τα ήδη δημοσιευμένα στην εφημερίδα κείμενά του σε βιβλίο.

Τελικά ο Παυσανίας παρέδωσε στην εκδότρια δύο παράξενα ρεπορτάζ.

Με τον τίτλο «Αρχηγό στη Χρωματοχώρα» καλύπτει τον προεκλογικό αγώνα των υποψηφίων χρωμάτων, την ψηφοφορία και τα αποτελέσματα μετά μουσικής.

«Στη Χώρα του Περίπου» ο βασιλιάς Ανακρίβειος ψάχνει νύφη για το γιό του τον Περιπερή. Ο διάδοχος παντρεύεται την Πουπού και ζουν και βασιλεύουν. Αργότερα ιδρύεται αποικία στο βασίλειο του Προσεκτικού, η Ακριβούπολη, στην οποά καταφεύγουν «πολίτες που δεν μπορούσαν να ζουν άλλο στο περίπου».

Ο Τύπος και η ουσία

Ο κ. Σταμέλος αφιερώνει το βιβλίο του στον Αλέξανδρο, στον Οδυσσέα και στη Σοφούλα. Και δίνει τη δυνατότητα και για άλλες αφιερώσεις.

Στις σελίδες στο τυπωμένο χαρτί, επιμένοντας στο έντυπο. Και υπενθυμίζοντας τη μυρωδιά του χαρτιού και του μελανιού, το ξεφύλλισμα και την εμπειρία με το βιβλίο και έντυπο ως αντικείμενο.

Γίνεται να γράψει κανείς αφιέρωση στα ηλεκτρονικά βιβλία;

Γίνεται οι παιδικές αναμνήσεις να μη μυρίζουν φρεσκοτυπωμένα παραμύθια και να μην αναμειγνύουν εικονογράφηση και δημιουργική φαντασία;

Πώς θα εντυπωθούν οι γνώσεις στο μυαλό αν δεν τυπωθούν πρώτα στο χαρτί;

Η γνώση με πρόθεση γίνεται ανάγνωση.

ΕΛΠΙΔΑ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗ

Εκδήλωση-αφιέρωμα στον Καζαντζάκη

«Ο Καζαντζάκης στην καθημερινότητά του»

Η εκδήλωση-αφιέρωμα της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Ν. Λασιθίου

Πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Τετάρτης 21 Ιουνίου η προγραμματισμένη εκδήλωση-αφιέρωμα «στην καθημερινότητα του Καζαντζάκη» της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου, στο Επιμελητήριο Λασιθίου, στον Άγιο Νικόλαο, με αφορμή τα 60 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου συγγραφέα.

Εισαγωγή

Στην αρχή της εκδήλωσης ο πρόεδρος Γιάννης Σταμέλος αναφέρθηκε στο «Έτος Νίκου Καζαντζάκη», όπως έχει χαρακτηριστεί το 2017 από το υπουργείο Πολιτισμού και τη σημαντικότητά του για το έργο και τη μνήμη του μεγάλου Κρητικού.

«Στο πλαίσιο αυτό η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου και το περιοδικό «Αμάλθεια», είπε, «εντάσσουν και τη σημερινή εκδήλωση που έχει θέμα «Ο Καζαντζάκης στην καθημερινότητά του»».

Σημαντικότητα του θέματος

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στη σημαντικότητα και την πρωτοτυπία του θέματος της εκδήλωσης.

Ο άνθρωπος ως προσωπικότητα, βέβαια, είναι μια ευρεία και χωρίς πλαίσιο έννοια. Δεν έχουμε προκύψαμε όλοι από το ίδιο καλούπι. Η προσωπικότητά μας είναι αποτέλεσμα μοναδικών διεργασιών και αλληλεπιδράσεων. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν μπορούμε να εστιάσουμε σε κάποια σημεία που παρατηρούμε ότι έχουν παρόμοιες συνέπειες σε πολλούς ανθρώπους.

Το λογοτεχνικό έργο, όπως και κάθε άλλη μορφή τέχνης, είναι ένα φτιαχτό, κατασκευασμένο, δημιούργημα. Και είναι πολλές οι φορές που ο δημιουργός μπαίνει στη θέση του άλλου. Του ήρωα του έργου του για να περιγράψει τη συμπεριφορά και το χαρακτήρα του. Άρα ο συγγραφέας θα πρέπει να έχει έντονο το στοιχείο της ενσυναίσθησης. Να είναι ανθρωπογνώστης. Από την άλλη, όμως, ακόμα και αν το προσπαθήσει πολύ, μπορεί να απαλλάξει το δημιούργημά του από αυτοβιογραφικά στοιχεία;

Ο χαρακτήρας του συγγραφέα επηρεάζει το έργο; Και αν ναι σε τι βαθμό; Η προσωπική μας άποψη είναι ότι όσο και να το προσπαθήσει πάντα θα βγαίνουν στο έργο κάποια από τα στοιχεία της προσωπικότητας του.

Μπορεί άραγε ο αναγνώστης να ανιχνεύσει τις διάφορες φάσεις της ζωής του δημιουργού στα έργα του; Νομίζω πως ναι. Μπορεί να ανιχνεύσει τα πιστεύω, τις πεποιθήσεις και τις αυταπάτες του; Και πάλι νομίζω ναι. Και σίγουρα έχει ενδιαφέρον κάτι τέτοιο για την ουσιαστικότερη κατανόηση του έργου του.

Η καθημερινότητα του καθενός μας, ασφαλώς, είναι μια επιλογή ή μια ολόκληρη σειρά από επιλογές. Στα σωστά χέρια μπορεί να είναι ένα καλός μηχανισμός για να αξιοποιήσουμε καλύτερα τον πιο περιορισμένο απ’ όλους του πόρους το χρόνο. Τη δύναμη της θέλησης, την αυτοπειθαρχία, την αισιοδοξία μας.

Το ενδιαφέρον είναι ότι τα μεγάλα πνεύματα, ακόμα και στις πιο ασυνήθιστες δραστηριότητες τους, έχουν βαθιά προσήλωση στο θέμα τους. Ως προς τούτο ο Β.Σ. Πρίτσετ  (V.S. Pritchett, αμερικανός κριτικός λογοτεχνίας). λέει: «αργά ή γρήγορα οι σπουδαίοι άντρες γίνονται όλοι ίδιοι. Δεν σταματούν να δουλεύουν ποτέ. Δεν χάνουν λεπτό. Είναι πολύ θλιβερό». Είναι πραγματικά θλιβερό; Ο Καζαντζάκης λέει όχι. Ζητάει από τους αργόσχολους των καφενείων να του δώσουν λίγο από τον χρόνο τους για να σωθεί. Γιατί το έργο του είναι λυτρωτικό για τον ίδιο. Πιθανόν και για πολλούς από τους αναγνώστες του.

Η ζωή του τα πρώτα χρόνια και η διαμόρφωση του χαρακτήρα του

Ακολούθησαν μικρά αποσπάσματα από τη βιογραφία του Καζαντζάκη και ιστορικά γεγονότα της εποχής κατά την οποία η Κρήτη ήταν τουρκοκρατούμενη. Περιστατικά που σημάδεψα βαθιά τον χαρακτήρα του.

Η επίδραση που είχε το Γαλλικό σχολείο στη Νάξο, στο οποίο φοίτησε ο Καζαντζάκης για δύο χρόνια. Το αίσθημα της ευθύνης κι του χρέους που απέκτησε εκεί. «Τούτο στάθηκε το πρώτο και το πιο αποφασιστικό βήμα της πνευματικής μου ζωής. Στην άνθιση της εφηβείας του άνοιξε σαν φωτεινό παράθυρο ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός. Ως τότε δυο τρία πρωτόγονα πάθη με κυβερνούσαν», λέει, «ο φόβος, η αγωνία να νικήσω τον φόβο και η λαχτάρα της λευτεριάς. Τώρα άναψαν μέσα μου δυο άλλα πάθη: η ομορφιά και η δίψα της μάθησης».

Η Έλλη Αλεξίου

Η Έλλη Αλεξίου, η οποία έχει γράψει μια βιογραφία του Καζαντζάκη, σε διάφορα αποσπάσματα που παρουσιάστηκαν από τηλεοπτικές συνεντεύξεις της περιέγραψε τον χαρακτήρα και την καθημερινότητα του Καζαντζάκη μέσα από περιστατικά στα οποία και η ίδια συμμετείχε.

Μίλησε για ένα άνθρωπο περήφανο, με πολύ υψηλούς στόχους, με αίσθημα ευθύνης, αλλά και σπουδαίο στην παρέα, με χιούμορ και πνεύμα οξύ.

Η ίδια μίλησε για τα βραβεία του, το χαμένο Νόμπελ, την πολεμική που του ασκήθηκε, τις απόψεις του για τις κολακείες και τα θυμιάματα.

Η Ελένη Καζαντζάκη

Η Ελένη Καζαντζάκη μίλησε (σε αποσπάσματα από βίντεο) για την γνωριμία τους, τη σχέση τους μέχρι το θάνατό του αλλά και για την αθωότητα του χαρακτήρα του.

Για τη μεγαλοσύνη του χαρακτήρα του μίλησαν επίσης ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής, ο Ζιλ Ντασέν, ο Γιάννης Μαγκλής, ο Κίμων Φράιερ και ο ζωγράφος Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας.

Περιστατικά

Αναφέρθηκαν περιστατικά από τη ζωή του στην Αίγινα, στην Αντίμπ της Γαλλίας, στη Σητεία κ.α., από τα οποία προέκυπταν στοιχεία του χαρακτήρα του. Και άλλα για το θυμό και την ευαρέσκεια που ένοιωθε πχ από την ιδέα να δημιουργηθεί από τον Ανεμογιάννη το μουσείο Καζαντζάκη στους Βαρβάρους.

Θεατρικά σκετς-Μουσικές επιλογές

Η εκδήλωση εμπλουτίστηκε με διάφορα θεατρικά σκετς και τραγούδια από το έργο του. Ακούστηκαν αποσπάσματα από τα έργα του «Καπετάν Μιχάλης», «Αναφορά στον Γκρέκο», «Ασκητική», «Συμπόσιο», «Χριστόφορος Κολόμβος», «Ζορμπάς», «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» κ.α.

Αποδόθηκαν σκηνικά κείμενα των Βασίλη Βασιλικού, Γιώργου Στασινάκη κ.α.

Τα σκέτς ερμήνευσαν οι Μαριάνθη Μενεγάκη, Μανώλης Απιδιανάκης, Γιώργος Δόργιας και Γιώργος Δεμέτζος.

Έπαιξαν οι μουσικοί Κωστής Λυμπρίτης και Μιχάλης Υγειονομάκης. Το ριζίτικο τραγούδι απέδωσαν οι Γιώργος Φουλεδάκης, Κωστής Λυμπρίτης, Κωστής Μαστοράκης και Γιάννης Σταμέλος.

Το τραγούδι του Χατζιδάκι «Δεν ήταν νησί» ερμήνευσε η Μαριάνθη Μενεγάκη.

Ο Κινηματογραφικός Καζαντζάκης

 Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα κινηματογραφικά έργα που βασίστηκαν σε βιβλία του Καζαντζάκη.

Ο Μιχάλης Κακογιάννης μίλησε για τον Καζαντζάκη και τη σχέση τους. Μίλησε ακόμα για τον Ζορμπά και τις επιλογές του στο πρόσωπο του Άντονι Κουήν.

Αναφορά επίσης έγινε στο φιλμ του Μάρτιν Σκορτσέζε «Ο τελευταίος πειρασμός», το οποίο είναι βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Καζαντζάκη.

Ενώ εκτενέστερη αναφορά έγινε, λόγω της μεγάλης συμβολής του στην ανάπτυξη της περιοχής, στο φιλμ του Ντασέν «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» που γυρίστηκε στην Κριτσά το 1956.

Ο Χριστός ξανασταυρώνεται

Τον Αύγουστο του ’56 ήταν που άρχισαν τα γυρίσματα του Ντασέν στην Κριτσά για το έργο του «Αυτός που πρέπει να πεθάνει», το οποίο είναι βασισμένο στο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται».

Η ταινία είναι η πρώτη ξένη παραγωγή που γυρίστηκε μεταπολεμικά στην Ελλάδα.

Η Μερκούρη που πρωταγωνιστούσε, στο βιβλίο της «Γεννήθηκα Ελληνίδα», μεταξύ άλλων αναφέρεται και στην συνάντηση που είχαν με τον Ντασέν στην Αντίμπ της Γαλλίας, με τον μεγάλο συγγραφέα και τη γυναίκα του Ελένη, πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα. Είναι η εποχή όπου ο Καζαντζάκης μένει μόνιμα με τη γυναίκα του εκεί.

Γράφει σχετικά: «Ο Καζαντζάκης μιλούσε για την Ελλάδα με πάθος». Από το πάθος του αυτό «κατάλαβα πόσο δύσκολη έπρεπε να είναι η αυτοεξορία του […] Ύστερα μίλησαν με τον Τζούλι πολλή ώρα για την προσέγγιση του [Ντασέν] στο σενάριο [της ταινίας «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», που επρόκειτο να γυριστεί].

Η Μελίνα μιλώντας για τη σύζυγό του λέει: «Η Ελένη Καζαντζάκη ήταν ένας θαυμάσιος σύντροφος. Ήταν ο φίλος, η παρέα, ο σύντροφος. […] Η Ελένη είχε ετοιμάσει ένα θαυμάσιο γεύμα. Ο Νίκος έφαγε ελάχιστα.

Πριν φύγουμε ο Τζούλι είπε πως είχε σκοπό να γυρίσει την ταινία στην Ελλάδα. Ο Καζαντζάκης κούνησε το κεφάλι του. Οι αρχές δεν θα επέτρεπαν το γύρισμα ενός έργου του στην Ελλάδα, είπε. Ο Τζούλι επέμεινε πως θα αγωνιζόταν για να το πετύχει. «Τότε Ντασενάκη να δοκιμάσεις στην Κρήτη. Ίσως να μην σε ενοχλήσουν εκεί», είπε ο Καζαντζάκης, ο οποίος είχε βαφτίσει τον Ντασέν, Ντασενάκη. Μεταξύ του Ντασέν και του Καζαντζάκη είχε αναπτυχθεί μια αφάνταστη φιλία», γράφει η Μελίνα.

Από το «πανί» πέρασαν η Μελίνα, ο Ντασέν, ο Φρέντι Γερμανός και ο τότε δήμαρχος Κριτσάς Γιάννης Ταβλάς και θύμησαν στους παρευρισκόμενους σκηνές και περιστατικά από τα γυρίσματα της ταινίας που έμελλε να αλλάξει την οικονομία της περιοχής.

Ευχαριστίες

Η όμορφη εκδήλωση, για την οποία το Επιμελητήριο απεδείχθη μικρό, έκλεισε με το ριζίτικο «Κόσμε χρυσέ» αφιερωμένο στον μεγάλο Κρητικό και τις ευχαριστίες του προέδρου Γιάννη Σταμέλου.

Ιδιαίτερες ευχαριστίες για τη σημερινή μας εκδήλωση οφείλουμε, είπε, στο ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ Λασιθίου για την παραχώρηση της αίθουσας. Στην εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ για την δωρεάν προβολή της. Τον Λεωνίδα Κλώντζα για την κάλυψη της εκδήλωσης. Στο βιβλιοχαρτοπωλείο ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΟ για τη χορηγία των αφισών και των άλλων χαρτικών.

Τον ΚΩΣΤΗ ΛΥΜΠΡΙΤΗ και τον ΜΙΧΑΛΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΑΚΗ για τη μουσική διδασκαλία και τη συμμετοχή τους. Την ΜΑΡΙΑΝΘΗ ΜΕΝΕΓΑΚΗ, τον ΜΑΝΩΛΗ ΑΠΙΔΙΑΝΑΚΗ, τον ΓΙΩΡΓΟ ΔΟΡΓΙΑ και τον ΓΙΩΡΓΟ ΔΕΜΕΤΖΟ για την απόδοση των θεατρικών σκετς. Τους χορωδούς ΓΙΩΡΓΟ ΦΟΥΛΕΔΑΚΗ και ΚΩΣΤΗ ΜΑΣΤΟΡΑΚΗ.  Τον Αντιπεριφερειάρχη κ. Μανώλη Κλώντζα και όλους όσοι μας τίμησαν με την παρουσία τους.

Τα κείμενα, τα βίντεο και τα πολυμέσα ήταν του Γιάννη Σταμέλου.

Βιβλίο σαν … τοπική νεότερη ιστορία, video

Γράφει ο Θ. Κορομπύλιας

(Αναδημοσίευση από το ΦΩΝΗΕΝ και την ΑΝΑΤΟΛΗ)

«Συντάκτης Επικηδείων» όσο μαύρος ή και δυσάρεστος και αν ακούγεται ο τίτλος του νέου βιβλίου, πρώτου μυθιστορήματος του εκπαιδευτικού  Γιάννη Σταμέλου τόσο εύκολο είναι και τόσο ευθυμία προκαλεί στον αναγνώστη κάνοντας το μια ευχάριστη παρέα στην διάρκεια των ημερών του καλοκαιριού που περνάμε.

Η ΑΝΑΤΟΛΗ από τα δημοσιεύματα της οποία έχει εμπνευστεί ο συγγραφέας έχει ήδη γράψει για το βιβλίο αυτό όμως μια νέα κουβέντα με τον ίδιο τον Γιάννη Σταμέλο δημιουργεί πάντα και νέες προοπτικές ακόμα και γα το ίδιο θέμα. Ο επικήδειος λόγος είναι επαινετικός λόγος, άρα στέκεται κατά κύριο λόγο σε θετικά στοιχεία, στα θετικά του μακαρίτη όταν εκφωνείται σε δημόσιο χώρο. Όχι σπάνια δε, διατυπώνονται και υπερβολές, που απέχουν αρκετά από τον βίο του.

Η μορφή του επικήδειου, όμως, μπορεί να αποτελέσει το πρόσχημα για να ζωντανέψει η κουβέντα σε μια παρέα σχετικά με μερικούς χαρακτηριστικούς τύπους μελών της κοινωνίας. Της κάθε κοινωνίας. Όταν μάλιστα αυτό γίνεται προσχηματικά κατά τη διάρκεια μιας οινοποσίας, και από ανθρώπους που έχουν χιούμορ, μπορεί να σκιαγραφήσει τους χαρακτήρες όχι μόνο από τη θετική αλλά και την άλλη πλευρά την πραγματική και όχι την εξιδανικευμένη. Βρισκόμαστε στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα στο Νεόκαστρο. Εκεί ζει και εργάζεται, ο Γιώργης, ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου του Γιάννη Σταμέλου «Συντάκτης επικηδείων». Η περιοχή είναι τουρκοκρατούμενη. Η πόλη είναι νέα. Δημιουργήθηκε από τον τελευταίο πασά, για να φιλοξενήσει την έδρα του και όλες τις υπηρεσίες διοίκησης.

Ο Γιώργης είναι εκδότης της μοναδικής εφημερίδας του Νεοκάστρου, «τα Νέα του Νεοκάστρου». Ο ίδιος τη γράφει, την τυπώνει και τη διακινεί στους συνδρομητές του. Με αφορμή ένα τυχαίο γεγονός ο Γιώργης σκέπτεται να αξιοποιήσει τον επικήδειο λόγο ως ένα νεωτερισμό στη δισέλιδη εφημερίδα του. Συγκεντρώνει γι’ αυτό πληροφορίες και αρχίζει να δοκιμάζει την απήχηση που θα έχουν οι επικήδειοι λόγοι στην παρέα του, που συγκεντρώνεται κάποιες φορές στο χώρο του τυπογραφείο του.

Οι επικήδειοι που γράφει αφορούν ζωντανούς και πεθαμένους και αποτελούν μια καλή αφορμή για την παρέα να προσεγγίσει σουσούμια, εσωτερικά και εξωτερικά, να κάνει σάτιρα, να θέσει φιλοσοφικά ερωτήματα αλλά και να πάρει το νυστέρι για τα κακώς κείμενα της κοινωνίας τους, που τα περισσότερα απ’ αυτά είναι κακώς κείμενα της κοινωνίας γενικώς. Της κάθε κοινωνίας εις τον αιώνα των αιώνων, ο πασάς, ο δεσπότης, η εκδιδόμενη, ο τρελός του χωριού, ο δημόσιος υπάλληλος, ο ήρωας της επανάστασης, ο γιατρός, ο λαϊκός οργανοπαίχτης, τα μέλη της παρέας κ.α..

Το αστείο γίνεται αφορμή να θιγούν πράγματα και καταστάσεις κάθε άλλο παρά αστείες, να τεθούν ακόμα και φιλοσοφικά ερωτήματα (τι είναι αυτό που καταξιώνει τον άνθρωπο, ποιος είναι ο ιδανικός τρόπος θανάτου, το ιδανικό της ελευθερίας, το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης κ.α.), αλλά και να υπογραμμιστεί η ιστορική και πολιτιστική συνέχεια της φυλής μας (γίνονται αναφορές στον Όμηρο και τον Σόλωνα, τον Περικλή και τον Επιτάφιο του Θουκυδίδη, στη λαϊκή παράδοση, στην διατροφική κουλτούρα κ.α.).

Οι περιγραφές είναι ρεαλιστικές και η πλοκή παραπέμπει σε κάποια ιστορικά πρόσωπα χωρίς όμως να περιορίζεται στην συγκεκριμένη περιοχή, η οποία μπορεί να είναι αναγνωρίσιμη, όμως δεν προσδιορίζεται στο βιβλίο, ενώ οι χαρακτήρες των ηρώων του βιβλίου δεν ανταποκρίνονται πιστά στα ιστορικά πρόσωπα, που έδωσαν την αφορμή.

Το νέο αυτό βιβλίο είναι το ενδέκατο του συγγραφέα, ο οποίος διδάσκει Μαθηματικά σε σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Λασιθίου και ζει μόνιμα στον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης και δεν αποκλείεται να το δούμε και στο θεατρικό σανίδι από την στιγμή που κάλλιστα μπορεί να αποτελέσει το σενάριο μιας παράστασης ή μιας τηλεοπτικής παραγωγής.  Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Οσελότος» και αποτελείται από 174 σελίδες και μπορούμε να το βρούμε σε όλα τα βιβλιοπωλεία.

190 Χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου - Η Εκδήλωση

Στις 11 Απριλίου εφέτος συμπληρώθηκαν 190 χρόνια από την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου. Με αφορμή την επέτειο η  Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου σε συνεργασία με την Πολιτιστική Ομάδα Καθηγητών Αγίου Νικολάου διοργάνωσαν μια ξεχωριστή εκδήλωση μνήμης και τιμής για να επισημάνουν τη μεγάλη σημασία της Εξόδου  ως ιστορικού γεγονότος στη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους.

Την εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο, άνοιξε με ομιλία του ο Πρόεδρος της  Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου Γιάννης Σταμέλος.

Στη συνέχεια ο φιλόλογος Παύλος Γουλιαρμής αναφέρθηκε εκτενέστερα στο Μεσολόγγι και στο  χρονικό της Εξόδου.

Η φιλόλογος Ανθούλα Ρουμπελάκη  μίλησε για τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» του Διονυσίου Σολωμού και η, επίσης φιλόλογος, Έφη Μπουκουβάλα-Κλώντζα αναφέρθηκε στον μεγάλο φιλέλληνα λόρδο Μπάιρον.

Η καθηγήτρια Πόπη Μαστοράκη διάβασε ένα απόσπασμα από τη «Γυναίκα της Ζάκυθος» του Διονυσίου Σολωμού.

Η καθηγήτρια Γιάννα Παπαδάκη με τα παιδιά της Χορωδίας του 2ου και του 3ου Γυμνασίου Αγ. Νικολάου  ερμήνευσαν μελοποιημένα αποσπάσματα από τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους». Τη συνόδευσε στα κρουστά ο καθηγητής Μανώλης Κλώντζας.

(Στιγμιότυπα από την εκδήλωση του Ν. Τραντά, όπως αναρτήθηκαν στην ΑΝΑΤΟΛΗ)

ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ

Παιδικό Βιβλίο, του Ν. Τραντά

Το βίντεο είναι του Ν. Τραντά και αναρτήθηκε στον ιστότοπο της εφημερίδας ΑΝΑΤΟΛΗ

Με το ακόλουθο κείμενο:

Μια ξεχωριστή εκδήλωση, αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, την οποία καθιέρωσε η Διεθνής Οργάνωση Βιβλίων για τη Νεότητα (ΙΒΒΥ), το 1966, την ημέρα των γενεθλίων του μεγάλου δανού παραμυθά Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, με σκοπό να εμπνεύσει στα παιδιά την αγάπη για το διάβασμα και να προκαλέσει την προσοχή των μεγαλύτερων στο παιδικό βιβλίο, είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσομε μαζί με πολλούς συμπολίτες, που κατέκλεισαν την αίθουσα συνεδριάσεων του πρώην Ειρηνοδικείου Αγίου Νικολάου, που άνοιξε για άλλη μια πολιτιστική εκδήλωση.

Την εκδήλωση διοργάνωσε ο πρώην Διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Λασιθίου, Μαθηματικός Γιάννης Σταμέλος και την πλαισίωσαν συμπολίτες εκπαιδευτικοί, που ανέγνωσαν αποσπάσματα από παιδικά βιβλία αλλά και από το τελευταίο βιβλίο του κ. Σταμέλου και μουσικοί, που εμπλούτισαν με μουσικά ακούσματα και τραγούδια την εκδήλωση. Αποσπάσματα από το βιβλίο του «Η αυτοβιογραφία της αλεπούς» ανέγνωσε και ο ίδιος ο συγγραφέας. Χορωδία από μαθητές του 2ου Γυμνασίου Αγίου Νικολάου τραγούδησε δυο παιδικά τραγούδια.

ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ

Συμβουλευτική Ομιλία

Πριν από την παραλαβή των βαθμών του δεύτερου τριμήνου στο 1ο Γυμνάσιο Ιεράπετρας. Με αφορμή τους βαθμούς ο Προϊστάμενος της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Νομού Λασιθίου κ. Ιωάννης Σταμέλος πραγματοποίησε στη δημοτική αίθουσα «Μελίνα Μερκούρη» μια ενδιαφέρουσα συμβουλευτική ομιλία.
Τους παριστάμενους χαιρέτισε ο Διευθυντής του σχολείου κ. Θοδωρής Μανουσάκης και τόνισε ότι στόχος είναι να έρθουν μεταξύ τους πιο κοντά γονείς, μαθητές, εκπαιδευτικοί, σχολείο με σκοπό την καλύτερη συνεργασία.
Χαιρετισμό απηύθυνε και ο σχολικός σύμβουλος φυσικής αγωγής κ. Α. Κατσαγκόλης.
Την ομιλία παρακολούθησαν ο Πρόεδρος του Συλλόγου Γονέων κ. Γιώργος Παπαδάκης και ο Πρόεδρος της Σχολικής Επιτροπής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δήμου Ιεράπετρας κ. Ηλίας Νταραράς.
Ο κ. Σταμέλος έθεσε στο επίκεντρο τη συμβουλευτική γονέων και τους αποτελεσματικούς τρόπους και στρατηγικές για την αντιμετώπιση των σχολικών μαθημάτων ώστε η μελέτη να είναι πιο αποδοτική. Αναλύοντας τους άξονες ενημέρωσε για το στάδιο στο οποίο βρίσκονται σήμερα τα σχολεία και για το αν υπάρχουν εκκρεμότητες να αντιμετωπιστούν. Στάθηκε στο ρόλο των συντελεστών - όπως διοίκηση, γονείς εκπαιδευτικοί, ο δήμος, το κράτος - στην εκπαίδευση, στο ποιοτικό σχολείο και τα χαρακτηριστικά του, στο παιδαγωγικό και νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των γυμνασίων, στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα τα σχολεία στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και ειδικότερα στα ναρκωτικά, στο διαδίκτυο και στον ενδοσχολικό εκφοβισμό και στη βία.
Το ρεπορτάζ οφείλεται στην ΕΙΡΗΝΗ ΛΑΜΠΡΟΥ-ΑΝΔΡΟΥΛΙΔΑΚΗ από την εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ.

Βιβλιοπαρουσίαση

Τετάρτη 2 Απριλίου 2014. Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου κι εμείς εδώ στη Σητεία είχαμε την τύχη και τη χαρά να ζήσουμε αυτήν την ιδιαίτερη ημέρα, παρέα με την παρουσίαση ενός νέου βιβλίου με δημιουργό τον πολυγραφότατο και πάντα πρωτοπόρο σε συγγραφική δράση - και όχι μόνο - πάνω στα ανθρώπινα θέματα και με τα μάτια ανοιχτά στα μηνύματα των καιρών, Γιάννη Σταμέλο, Μαθηματικό και Διευθυντή στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Λασιθίου.

      Πρόκειται για μια αξιόλογη προσπάθεια με τίτλο «Φαντασία και Μαθηματικά» όπου με εξαιρετικά πρωτότυπη σκέψη και φαντασία παρουσιάζεται η φυσική ανάπτυξη και πνευματική εξέλιξη ενός ατόμου με έντονο προβληματισμό, όπως ο μικρός Αλέκος που  αναζητά τον εαυτό του και τη γνωριμία με τον κόσμο, έχοντας μεθοδικούς καθοδηγητές τον πατέρα, τη μητέρα και το θείο του.

      Στα θέματα που περιστρέφονται κυρίως γύρω από ένα ανήσυχο άνθρωπο, τα μηνύματα είναι ότι πρέπει να είμαστε ρεαλιστές αλλά και συγχρόνως αισιόδοξοι, ανοιχτοί σε ιδέες  χωρίς να υποτιμούμε τον πλούτο της εμπειρίας. Στην εποχή της έντασης της γνώσης δεν ενδιαφέρει τόσο η ποσότητα των γνώσεων αλλά και η ικανότητα το άτομο να αναζητά και να βρίσκει τα εκάστοτε αναγκαία στοιχεία, να τα αναλύει, να τα αξιολογεί και να τα αξιοποιεί. Ακόμη δεν αρκεί να διαθέτει γνώσεις και πηγές πληροφοριών, πρέπει  να έχει διαμορφώσει και σύγχρονες αντιλήψεις για τα Μαθηματικά που κρύβονται στη φύση και επεξεργάζονται από τον ανθρώπινο νου.

      Ο συγγραφέας βάζει πολύ εύστοχες ερωτήσεις  στο στόμα του μικρού ήρωα και συνοδοιπόρου μας Αλέκου, με θέματα γύρω από το χώρο της Επιστήμης και της Τεχνολογίας με σκοπό να αποδείξει ότι τα Μαθηματικά αφενός έχουν τις ρίζες τους σε πανάρχαιους πολιτισμούς και αφετέρου να ξεκαθαρίσει στο μυαλό όλων μας, μικρών και μεγάλων, αρκετές έννοιες που ίσως δεν είναι απόλυτα κατανοητές. Για τους μεγαλύτερους αναγνώστες οι σκέψη μας γυρίζει πίσω στα μαθητικά μας χρόνια και ανακαλύπτουμε για άλλη μια φορά τη χαρά και την ευχαρίστηση που προέρχεται από τη μελέτη των Μαθηματικών.

     Με πλούσια συναισθήματα και αφού καλλιεργήσαμε αρκετά τη φαντασία μας  και χωρίς απορίες, αλλά αντίθετα μυημένοι στα μυστήρια της φύσης και του αρχαίου κόσμου, φύγαμε από τη βιβλιοπαρουσίαση. Ευχαριστούμε τον κύριο Σταμέλο για το πόνημά του, με την ευχή να είναι υγιής και να χρησιμοποιήσει τον καθρέπτη  του «Φαντασία» και για άλλες πρωτότυπες πνευματικές δημιουργίες! 

                                                           Κατερίνα Παφύτα

                                                               Μαθηματικός

ΥΓ.: Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ (4-4-14)

Λυραρογιάννης και Αυτοσχέδιοι στην "Ανατολή" και στο Δήμο

Αυτοσχέδιοι στην ΑΝΑΤΟΛΗ

Ο Γιάννης Βάρδας και η "Αυτοσχέδιος Χορωδία" στα κάλαντα στην εφημερίδα "Ανατολή", 24 Δεκεμβρίου 2013, απ' όπου και η φωτογραφία

Σχετικά: Ανατολή

Video

Ιδιαίτερη έκπληξη αποτέλεσε η επίσκεψη της ‘’χορωδίας’’ της Β’/θμιας Εκπαίδευσης Λασιθίου η οποία αποτελούμενη από τον προϊστάμενο κ. Γιάννη Σταμέλο, καθηγητές και με την συνοδεία της λύρας του κ. Γιάννη Βάρδα, έψαλλαν τα κρητικά κάλαντα και ευχήθηκαν για της Άγιες αυτές ημέρες.

Tον κ. Δήμαρχο επισκέφθηκαν επίσης οι υπάλληλοι του Δήμου και αντάλλαξαν ευχές για τις άγιες ημέρες των Χριστουγέννων!

Άγιος Νικόλαος, 25-12-2013

Γραφείο Τύπου Δήμου Αγίου Νικολάου 

Δημοσίευση ΑΝΑΤΟΛΗΣ

Είναι το 7ο βιβλίο του! Ο Διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Μαθηματικός Γιάννης Σταμέλος παρουσίασε το βράδυ της Τετάρτης το βιβλίο του «Φαντασία και Μαθηματικά».
Ένα πρωτότυπο πόνημα, που – ενώ σε πρώτη ανάγνωση παρακάμπτει τη στενή μαθηματική σκέψη και λογική – δια της «πλαγίας» οδού, βασιζόμενο ακριβώς σε αυτές, εξυπηρετεί τον στόχο του ευρηματικού δασκάλου: Να αφηγηθεί με ευφάνταστο τρόπο ό,τι θεωρούσε σωστό, προκειμένου τα παιδιά να αποκτήσουν θετική στάση στη γνώση και τα μαθηματικά, όπως ο ίδιος εξομολογήθηκε.

Πάντα είχε κατά νου να συγγράψει ένα παιδικό βιβλίο. Προέκυψε η αφορμή από μια πρόσκληση από Δημοτικό Σχολείο, για να μιλήσει για το πώς γράφεται ένα βιβλίο... Έγραψε μια ιστορία, συμβουλεύτηκε μερικούς δασκάλους και φιλολόγους, το έδωσε και το διάβασαν και δυο μαθηματικοί... Τον ενεθάρρυναν να προχωρήσει και αποφάσισε να το εκδώσει.

Την εκδήλωση που έγινε στην κατάμεστη από κόσμο αίθουσα του Επιμελητηρίου συντόνισε η φιλόλογος Εύη Μπουκουβάλα- Κλώντζα. Για το βιβλίο μίλησαν η κ. Μπουκουβάλα, η Μαθηματικός Μαρία Μαυρικάκη και ο δάσκαλος Κωστής Καλύβας. Αποσπάσματα ανέγνωσε η φιλόλογος Γωγώ Ζερβού και ένα ποίημα απάγγειλε ο μικρός Μιχαλάκης Κλώντζας. Μελοποιημένα ποιήματα, τα οποία ο Γιάννης Σταμέλος συμπεριέλαβε στο βιβλίο του, απέδωσε η «Αυτοσχέδιος Χορωδία» με τους Άννα Καρτέρη, Λεωνίδα Κλώντζα, Στρατή Κουρουπάκη, Έφη Παχυγιαννάκη και Γιώργο Φουλεδάκη. Μουσική έπαιξαν Κωστής Κλώντζας, Μανόλης Κλώντζας, Γιάννα Παπαδάκη, Βασίλης Τράνακας, Πάτρα Φαρσάρη.

Του ΝΙΚΟΥ ΤΡΑΝΤΑ από την εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ

Διαπιστώσεις σωστές, τα συμπεράσματα;...

Πολύ σωστές οι διαπιστώσεις του Κ. Μαυρικάκη για την κατάσταση που επικρατεί στο χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο άρθρο του "Η πολιτική (καστελλ)ανία του Μιραμπέλλου", στη σημερινή ΑΝΑΤΟΛΗ. (Είδαμε και τον Πάγκαλο σήμερα το πρωί στο MEGA -που έχει γίνει περίπου σαν την αλήστου μνήμης Ζαλοκώστα- να υπερασπίζεται την υποψηφιότητα της συζύγου του στα Καλύβια και ευθυμίσαμε).
"Στην νεο-αποδομημένη σήμερα νεωτερικότητα της απαγγελλόμενης ηλεκτρονικής διακυβέρνησης έχει τέτοια λειτουργική λογική το καθεστώς της κομματοκρατίας στο Λασίθι [αλλά και σε όλη τη χώρα αφού τα ίδια γίνονται και όχι μόνο από ένα κόμμα], ώστε ακόμα και μια έκδηλη μετριότητα που συγκυριακά βρέθηκε στην κορυφή, μπορεί να την απολαμβάνει ισόβια, εδραία και αμετάθετα [την εξουσία που με τον τρόπο αυτό κατέλαβε]. [Όπως οι Βενετοί Καστελλιανοί της ομώνυμης περιόδου στην Κρήτη, όπως αναφέρεται σε άλλο σημείο του άρθρου]. Όπως δηλαδή περίπου οι επίσκοποι της Εκκλησίας!"
Η επιλογή των υποψηφίων σήμερα από τα κόμματα για να διεκδικήσουν τους δημαρχιακούς και τους άλλους αυτοδιοικητικούς θώκους γίνεται με κριτήριο την ορθόδοξη πίστη και την τυφλή υποταγή στο κόμμα. Στο όποιο κόμμα.
"Ακριβώς όπως γίνεται στον συνδικαλισμό, στους συνεταιρισμούς και στα επιμελητήρια" γράφει ο Μαυρικάκης. "Η κομματοκρατία στην Ελλάδα εξακολουθεί να παγιδεύει και να φαλκιδεύει κάθε δυνατότητα ελευθερίας κοινωνικών επιλογών ακόμα και στις τοπικές υποθέσεις, σε κραυγαλέα αντίθεση με τα περί του αντιθέτου προβαλλόμενα από τους εστεμμένους της δυναστείας της κληρονομικής μας δημοκρατίας".
Το άρθρο κλείνει με την εκτίμηση ότι στις επόμενες εκλογές λόγω των επιλογών αυτών θα δούμε αλλαγές που θα τρίβουμε τα μάτια μας. Εμείς, ας μας επιτραπεί, να έχουμε μια άλλη αντίληψη. Η νοοτροπία δεν αλλάζει τόσο γρήγορα. Μακάρι να κάνουμε λάθος. Οι όποιες αλλαγές σε κοινωνίες όπως αυτές που περιγράφει ο εκ δυσμών πολιτικός με τόσο χονδροειδή και άκομψο τρόπο, όπως αναφέρεται στο άρθρο ("αυτοί και γάιδαρο να τους βάλει το κόμμα θα τον βγάλουν"), δεν γίνονται εύκολα. Η εποχή που οι πολίτες θα λειτουργούν ως πολίτες σ' αυτόν τον τόπο θα αργήσει πολύ, αν ποτέ έρθει. Και δεν εννοούμε το νομό μας αλλά ολόκληρη την επικράτεια γιατί πάνω κάτω τα ίδια γίνονται παντου. Όταν φτάνουμε στο σημείο να διαλέγουμε -οι προδευτικοί, χα!- υποψήφιο με κριτήριο αν είναι υπέρ ή κατά του μνημονίου... Δεν είναι κι αυτό άλλη μια κατάντια; Κρίμα. Και μετά θα ψάχνουμε να βρούμε γιατί όλοι οι σοβαροί σ' αυτόν τον τόπο ψάχνουν τρόπους να σηκωθούν να φύγουν από δω.

Ορτανσία η πολύφερνη

Η Ορτάνς έγινε βασικά γνωστή από τον Ζορμπά του Κακογιάννη. Το φιλμ (1964) ήταν βασισμένο στο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορ-μπά (1946). Στην Κρήτη όμως η Ορτάνς ήταν γνωστή από τα τέλη του 19ου αιώνα.
Η μεγάλη εξέγερση του 1896 στην Κρήτη κατά των Τούρκων, όπως είναι γνωστό, προκάλεσε την στρατιωτική επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων, που είχε ως αποτέ-λεσμα την αυτονομία της μεγαλονήσου και η οποία άνοιξε το δρόμο για την πολυπό-θητη ένωση, το 1913, με την Ελλάδα.
Με την άφιξη, λοιπόν, των 10.000 περίπου στρατιωτών της πολυεθνικής δύναμης, για τις ανάγκες τους στρατεύματος αφίχθησαν και κάμποσα «κορίτσια». Ορτάνς στα Γαλλικά σημαίνει ορτανσία και «νονός» της ο Γάλλος Ναύαρχος Ποττιέ, πολλή πριν έρθει η Ορτανσία για να βρει τον παλιό της γνώριμο Ποττιέ, πρόεδρο τώρα του συμ-βουλίου των ναυάρχων, στην Κρήτη.
Από τα Χανιά που εγκαταστάθηκε αρχικά πήγε το 1905 στη Σητεία. Το μαγαζί όμως δεν έβγαινε εκεί και αποφάσισε, το 1908, και ήρθε στον Άγιο Νικόλαο. Εδώ η Ορτάνς άνοιξε καφωδείο στην προκυμαία της πόλης στην βορειοανατολική άκρη της. Οι δουλειές πήγαιναν καλά, σε σημείο που να χρειαστεί παράταση ωραρίου λειτουρ-γίας. Πράγματι, χωρίς τις συνήθεις χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες που κά-νουν τους επιχειρηματίες να διστάζουν να επενδύσουν στη χώρα μας, ο τότε νομάρ-χης Λασιθίου υπέγραψε πάραυτα απόφαση με την οποία επιτρεπόταν στον ιδιοκτήτη του μαγαζιού «Νικόλαον Χανιωτάκην, καφεπώλην, κάτοικον Αγίου Νικολάου να έχη ανοικτόν το εντός της κωμοπόλεως Αγίου Νικολάου και κατά την ακτήν κείμενον καφενείον του μέχρι της 3ης μετά το μεσονύκτιον ώρας». Δουλειές με φούντες η Ορ-τανσία στον Άγιο.
Όμως η τάξις και η ηθική, οι οποίες εκπροσωπούντο στην πόλη από τον Σταθ-μάρχη (αστυνομικό διοικητή της πόλης) επαγρυπνούσαν. Η ανωτέρω απόφαση του νομάρχη εξεδόθη παρανόμως, απεφάνθη ο Σταθμάρχης, διότι στο καφωδείον σύχνα-ζαν «γύναια αναιδέστατα, εψιμιθυωμένα και ασέμνως ενδεδυμένα (τα οποία) δια προ-κλητικών του σώματος κινήσεων παρασύρουν τον απλόν κόσμον εις τον βόρβορον της εξαχρείωσης». Η ιστορία έφθασε να δημιουργήσει διπλωματικό επεισόδιο μετα-ξύ της Ύπατης Αρμοστείας και της πρεσβείας της Ιταλίας. Ο Σταθμάρχης τα έριχνε στον νομάρχη σημειώνοντας σε σχετικό έγγραφο προς τους ανωτέρους του: «Εις τα ανωτέρω άτοπα συντελεί κατά μέγα μέρος η διαγωγή του ενταύθα κ. Νομάρχου, ό-στις ως διαδίδεται ευρίσκεται εις αθεμίτους σχέσεις μετ’ αυτών, δι’ ο και ενθαρρύνει αυτάς εις το να παραμείνουν ενταύθα και εξασκώσι κρυφά το επάγγελμα της πόρ-νης».
Προκλητικές του σώματος κινήσεις, αθέμιτες σχέσεις, το θέμα έλαβε διαστάσεις κωμικοτραγικές και συντάχθηκαν έγγραφα απείρου κάλους. Ενδεικτικά: «Λαμβάνω την τιμήν ν’ αναφέρω υμίν, εις συνέχειαν της υπ’αριθμ. 3459 ε. ε. αναφοράς μου, ότι αι ενταύθα διαμένουσαι Ιταλίδες αοιδοί, μετά του Νικολάου Χανιωτάκι και της συζύ-γου αυτού Ορτάνς Αδελίνα, Γαλλίδος, εξακολουθούν να διατηρώσι δήθεν καφενείον, όπερ ουδέν άλλο είναι ή χαμαιτυπείον, κατόπιν δε των εν αυτώ διαπραττομένων ορ-γίων, έπαυσε λειτουργούν το ενταύθα χαμαιτυπείον, των γυναικών απελθουσών. Εις σχετικάς δε παρατηρήσεις υπό της Χωροφυλακής εδήλωσαν ότι ως ξέναι υπήκοοι, ουδένα σεβασμόν ή ευπείθειαν εις τους τους εγχωρίους Νόμους οφείλουσι.
Τούτου ένεκα και επειδή τοιαύται παρεκτροπαί εις κέντρα οία και το του Αγίου Νικολάου, γίνονται αισθηταί, ποιούσι δε την χειρίστην εντύπωσιν εις τους εντίμους κατοίκους, καθό προσβάλουσαι την δημοσίαν ηθικήν, δια ταύτα παρακαλώ υμάς, όπως ευαρεστούμενοι, ενεργήσετε τα δέοντα, όπου δει και ούτω διαταχθή το κλείσι-μον του εν λόγω καφενείου ει δυνατόν δε και η απέλασις των εν λόγω γυναικών».
Όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα την κάμψη της πελατείας σε σημείο που να φθά-σει το «μαγαζί» να βάλει λουκέτο. Η Ορτανσία μετά του συζύγου της Ν. Χανιωτάκη πήραν το δρόμο της Ιεράπετρας-με καΐκι, όπως λένε τα σχετικά ντοκουμέντα-προς αναζήτηση καλύτερης τύχης.
«Στην Ιεράπετρα νοικίασαν ένα μαγαζί στη Μεσοκαστελιά, απέναντι από μια αρ-χινισμένη εκκλησιά…», σημειώνει ο Μαμάκης («Ανατολή» 10,11,12 & 13 Μαρτίου 2009).
Η ίδια η Ορτάνς έγραψε σε μια φίλη της για την Ιεράπετρα: «Είναι ένα φανταστι-κό μέρος, ανάμεσα ακριβώς από Ευρώπη και Αφρική. Δεν έχει την αφόρητη ζέστη της Αφρικής αλλά και δεν ξέρει τι θα πει κρύο. Ποτέ δεν έχει χιονίσει, παλτό δε φο-ράει σχεδόν κανένας, σπάνια στα σπίτια ανάβουν μαγκάλια…Ο Νικόλας σηκώνεται πρώτος από τα χαράματα, μπαίνει στη βάρκα του και ανοίγεται στο πέλαγος για ψά-ρεμα…Τώρα πια είμαι σίγουρη για την αγάπη του…Τώρα πια κάνω για πρώτη φορά κάτι στη ζωή μου που μου δίνει ξεχωριστή χαρά: ασχολούμαι με το νοικοκυριό».
Η Ορτανσία όμως έκανε δυο λάθη ταυτόχρονα παραβιάζοντας ισάριθμους θεμε-λιώδεις κανόνες στο θέμα διατήρηση μιας σχέσης: ήταν σίγουρη για τον έρωτα του συζύγου της και την εύρισκε με την ποδιά της κουζίνας. Οι τίτλοι του τέλους άρχισαν να εμφανίζονται. Η αυλαία του έρωτά τους έδειχνε να πέφτει. Η εμπειρότατη μαντάμ δεν το κατάλαβε. Τα τηγάνια, οι κατσαρόλες, η σφουγγαρίστρα και η σιγουριά είχαν μηδενίσει την έλξη του Νικόλα γι’ αυτήν. Τον Νικόλα τον απασχολούσε το θέμα, και μια ωραία πρωία, σαν έτοιμος από καιρό, πήρε την απόφαση και τα λεφτά της μαντάμ και μην τον είδατε. Για τη μαντάμ, ακόμα και στην ηλικία της, δεν άρμοζε να τρέχει πίσω από έναν άντρα. Δεν τον αναζήτησε και μόνη πλέον, με τον τίτλο του άμισθου υποπρόξενου της Γαλλίας, προσπάθησε να κάνει μια νέα αρχή. Άνοιξε εστιατόριο στην Ιεράπετρα και παλιά της τέχνη κόσκινο… Η μαντάμ άμα γεράσει το ρίχνει … στις φιλανθρωπίες, λέει ο θυμόσοφος λαός μας. Η Ορτανσία, κατά πως διαδίδεται, τον επιβεβαίωσε. Πέθανε στην Ιεράπετρα το 1938.
Η Ορτάνς, όπως με τον ανδρικό πληθυσμό, έχει κάνει σουξέ και στην τέχνη. Το 1984 οι Β. Μακρίδης και Ν. Καμπάνης ανέβασαν στο Αθηναϊκό Κηποθέταρο την θε-ατρική παράσταση «Μαντάμ Ορτάνς» βασισμένη στη δράση της.
Η πρώτη επιλογή του Κακογιάννη, για το ρόλο της Ορτάνς, ήταν η Σιμόν Σινιορέ. Τελικά επέλεξε τη Ρωσίδα Λίλα Κεντρόβα η οποία κατά τον σκηνοθέτη είχε μια ζωώδη ποιότητα και μυριζόταν όλα τα στοιχεία που χρειαζόταν ο ρόλος. Ο Κακο-γιάννης δικαιώθηκε για την επιλογή του και η Κεντρόβα τιμήθηκε με Όσκαρ.
Το βιβλίο και η ταινία είναι επικεντρωμένα στην ανάλυση του γοητευτικού κε-ντρικού χαρακτήρα. Στο φιλμ ο χαρακτήρας αυτός σημαδεύτηκε ανεξίτηλα από τον Άντονι Κουήν. Εξαιτίας της μουσικής του Θεοδωράκη και του «χορού του Ζορμπά» η ταινία και το βιβλίο συχνά εξετάζονται υπό το τουριστικό πρίσμα. Δηλαδή εντός ενός πλαισίου τουριστικής εμπορευματοποίησης και γραφικότητας, που μάλλον δεν είχαν υποπτευθεί οι δημιουργοί του. Οι παραμελημένοι στο βιβλίο γυναικείοι χαρα-κτήρες αναδείχθηκαν στην κινηματογραφική μεταφορά, χάρη στις ερμηνείες της Κε-ντρόβα και της Ειρήνης Παπά, ως χήρας.

Επιμεριστική ιδιότητα

Ας υποθέσουμε ότι συλλαμβάνεται ένας έλληνας κλέφτης στο Παρίσι και την άλλη μέρα ένας ακόμα στη Μασσαλία. Θα μπορούσε κανείς να βγει στα μέσα ενημέρωσης της Γαλλίας και να πει ότι οι έλληνες είναι κλέφτες; Ας πούμε, πάλι, ότι σε μια γωνιά των Αθηνών ένας δαιμόνιος ρεπόρτερ ρωτάει δέκα περαστικούς και εισπράττει ομοιόμορφα την απάντηση ότι δεν υπάρχει Θεός. Θα μπορούσε να συμπεράνει ότι οι Αθηναίοι δεν πιστεύουν στην ύπαρξη Θεού;

Η Περιγραφική Στατιστική, όπως και η Δυναμική και οι Πιθανότητες, αποτελούν εργαλεία για την επιστήμη στο σύνολό της και χρησιμοποιούνται για να γίνονται εκτιμήσεις και προβλέψεις. Η επιστήμη έχει προβλεπτικό χαρακτήρα. Και η συμμετοχή της Στατιστικής στα αποτελέσματα, στην αξιοπιστία, και την εγκυρότητα των εκτιμήσεων που κάνουν σχεδόν όλες οι επιστήμες είναι πολύ σημαντική.

Πολλά έχουν λεχθεί για να θίξουν την αξιοπιστία του εργαλείου, όπως ο γνωστός ορισμός που θέλει τη Στατιστική ως την επιστήμη εκείνη η οποία μπορεί να σου δώσει όποια απάντηση θέλεις, αρκεί να της κάνεις την κατάλληλη ερώτηση.

Ο Ντισρέλι έλεγε: Υπάρχουν τριών ειδών ψέματα, τα ψέματα, τα διαβολικά ψέματα και οι στατιστικές.

Βασικά όταν μιλάμε για στατιστική στο μυαλό μας έχουμε τις δημοσκοπήσεις των κομμάτων. Και είναι αλήθεια ότι τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων χρησιμοποιούνται και για προπαγάνδα.

Οι δημοσκοπήσεις χρησιμοποιούν ένα μικρό μέρος του πληθυσμού για να γενικεύσουν τα συμπεράσματα. Να βγάλουν συμπεράσματα για ολόκληρο τον πληθυσμό. Και πράγματι, όταν το δείγμα είναι επαρκές, αντιπροσωπευτικό του πληθυσμού, και η δειγματοληψία γίνεται σύμφωνα με τους κανόνες της Στατιστικής, τα συμπεράσματα, με κάποιο πολύ μικρό ποσοστό λάθους, γενικεύονται σ’ ολόκληρο τον πληθυσμό.

Η επιμεριστική ιδιότητα, πάλι, ιδιότητα γνωστή από τα Μαθηματικά, λέει ότι μπορείς να πολλαπλασιάζεις με τον ίδιο συντελεστή ομοιόμορφα και ενιαία όλα τα μέρη ενός αθροίσματος, ενός όλου, όταν το όλο έχει συντελεστή τον ίδιο πολλαπλασιαστή. Το όλο στην προκειμένη περίπτωση είναι η Κρήτη. Τα μέρη οι τέσσερις νομοί και ο πολλαπλασιαστής η εγκληματικότητα και η παραβατικότητα. Δεν πολλαπλασιάζονται όμως όλοι με τον ίδιο συντελεστή. Πώς να το κάνουμε; Γιατί τεράστια απόσταση χωρίζει το Λασίθι από τους άλλους νομούς στα καουμποϊλίκια. Το ειρωνικά αποκαλούμενο «φιλήσυχο Λασίθι», στο οποίο η ελάχιστη παραβατικότητα είναι εισαγόμενη.

Πάει πολλή, λοιπόν, να πιάνεις δυο φυγόδικους, δυο εγκληματίες, δυο κακοποιούς, στο χωριό σου και να βγαίνεις να λες «η Κρήτη καταφύγιο κακοποιών», να γενικεύεις δηλαδή χωρίς επαρκή στοιχεία. Ο επιμερισμός –ο οποίος είναι η βάση του λαϊκισμού- μπορεί εσένα να σ’ ανακουφίζει. Αλλά κρύβει ιδιοτέλεια. Και μάλιστα όταν κόπτεσαι πως για σένα είναι «πάνω απ’ όλα η Κρήτη». Ποια ακριβώς Κρήτη εννοείς; Το νομό σου μήπως τον ταυτίζεις με την Κρήτη;

Αρκετές φορές η καθολικότητα χρησιμοποιείται για εμφαντικούς λόγους. Για να δοθεί έμφαση στο πρόβλημα. Λέμε ότι όλοι αδέλφια είμαστε, αλλά δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Άλλο πράμα όλη η Ελλάδα μια φωνή, όλη η Ελλάδα μια γροθιά, όλη η Ελλάδα καίγεται και άλλο όλη η Κρήτη καταφύγιο κακοποιών. Έεε όχι, οι κακοποιοί έχουν σε συγκεκριμένα μέρη στην Κρήτη τα λημέρια τους και δεν είναι όλη η Κρήτη καταφύγιο κακοποιών. Μαγκιά είναι να μας πείτε που ακριβώς είναι τα λημέρια των κακοποιών στην Κρήτη και όχι να λαϊκίζετε και να ισοπεδώνετε επιμερίζοντας, γιατί ενδεχομένως φοβάστε να πείτε τα πράγματα με το όνομά τους.

Πεθαίνοντας στην Παμπλόνα

Η αδρεναλίνη είναι ορμόνη, η οποία σε κανονικές συνθήκες εκκρίνεται στο αίμα σε μικρές ποσότητες για να ρυθμίζει την πίεση. Αν όμως κάποιος νοιώσει θυμό ή φόβο η αδρεναλίνη εκκρίνεται σε μεγαλύτερες ποσότητες, ανάλογα με την ένταση του συναισθήματος, και προετοιμάζει τον οργανισμό για «φυγή ή μάχη». Την υπερέκκριση προκαλεί το μυαλό όταν αντιληφθεί ότι χρειάζονται ακραία μέτρα. Η υπερέκκριση διεγείρει το σώμα και δε σε αφήνει ήσυχο. Στους αθλητές συμβαίνει όταν απαιτείται μεγάλη προσπάθεια. Όταν βιώνεις ακραία κατάσταση, όπως για παράδειγμα στο τζάμπιγκ, στο ράλι κλπ. Όμως και οι θεατές έχουν ανάλογη συμπεριφορά. Στο ποδόσφαιρο για παράδειγμα βρίζουν, πετάνε το τρανζιστοράκι, το μπουκάλι με το νερό, ξηλώνουν το πουλόβερ, πλακώνονται στο ξύλο με τους διπλανούς κ.α.

Είναι κακό να ανεβαίνει η αδρεναλίνη και να μην κάνεις τίποτα για να «καεί» και να επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα η πίεση του αίματος, γιατί κινδυνεύεις να πάθεις εγκεφαλικό, ανακοπή καρδιάς κ.α. Όμως η μεγάλη έκκριση δημιουργεί ευχαρίστηση, σε μαστουρώνει. Αυτός είναι και ο σημαντικότερος λόγος που μπαίνουνε πολλοί στο παιχνίδι με την αδρεναλίνη, όταν επιδιώκουν και βιώνουν ακραίες και επικίνδυνες καταστάσεις, οι οποίες δεν περιορίζονται μόνο στα σπορ και τα ολυμπιακά αθλήματα.

Το 1932 ο νομπελίστας Χέμινγουεϊ εξέδωσε το βιβλίο του «Θάνατος στο απομεσήμερο», ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία που γράφτηκαν για τις ταυρομαχίες. Με λογοτεχνική γλώσσα μιλά όχι μόνο για την Ισπανία και τους Ισπανούς αλλά και για τη λογοτεχνία, την τέχνη, τη μεταφυσική, την τιμή, την ανδρεία, το θάνατο, με τρόπο ευθύ και ωμό. Είχε προηγηθεί το «Ο ήλιος ανατέλλει ξανά» το 1926, το οποίο αναφερόταν και στις ταυροδρομίες της Παμπλόνα.

Η Παμπλόνα είναι μια πόλη 185.000 κατοίκων στη βόρεια Ισπανία, στη χώρα των Βάσκων, γνωστή κυρίως για το ετήσιο φεστιβάλ του Σαν Φερμίν. Η γιορτή διαρκεί εννέα μέρες τον Ιούλιο που τιμάται ο πολιούχος της πόλης. Κατά τη διάρκειά της κάθε πρωί, γύρω στις οκτώ, αφήνεται ελεύθερο ένα κοπάδι μαινόμενων ταύρων σε μια διαδρομή 825 μέτρων μέσα από τα δρομάκια της πόλης για να καταλήξουν στην αρένα. Η διαδρομή διαρκεί περίπου τρία λεπτά. Οι ταυροδρομίες είναι τοπικό έθιμο το οποίο σύμφωνα με την παράδοση άρχισε τον 13^ο αιώνα, κατά τη διάρκεια του οποίου οι λάτρεις του τρέχουν και προσπαθούν να πλησιάσουν όλο και πιο κοντά τους ταύρους, κινδυνεύοντας να πέσουν ή να χτυπηθούν από τα κέρατά τους. Από το 1911 έχουν χάσει τη ζωή τους 14 άτομα και φέτος (9-7-09) προσετέθη και ένας ακόμα ανεβάζοντας τον αριθμό στους 15.

Αν θελήσουμε να φέρουμε το έθιμο πιο στα δικά μας, θα λέγαμε ότι είναι σαν να κάνει κανείς αναρρίχηση σε πάγο ή κόντρες με μηχανές στην παραλιακή του Αλίμου ή ράφτινγκ στον ποταμό Λούσιο κατά τη διάρκεια καταιγίδας.

Θα περίμενε κανείς ότι το έθιμο αφορά μερικούς πειραγμένους. Λάθος. Οι εορτασμοί στη μνήμη του πολιούχου της Παμπλόνα Σαν Φερμίν, λέει η σχετική ειδησεογραφία, προσελκύουν τουλάχιστον ένα εκατομμύριο τουρίστες κάθε χρόνο. Μετέχουν δε στις ταυροδρομίες εκατοντάδες νέοι από το εξωτερικό, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους είναι Αγγλοσάξονες.

«Από πολύ νωρίς το πρωί (6.00) θα αναχωρήσουμε για την Παμπλόνα», λέει ο οδηγός τουριστικού πρακτορείου, «για το φημισμένο φεστιβάλ του Σαν Φερμίν, όπου ο τοπικός μας συνεργάτης θα μας μεταφέρει σε ιδιωτικό μπαλκόνι από το οποίο θα παρακολουθήσουμε (στις 8.00) το ‘τρέξιμο των ταύρων’ » , δηλαδή την ταυροδρομία. Το φεστιβάλ και οι ταυροδρομίες αποτελούν μεγάλη τουριστική ατραξιόν.

Παράδοση λοιπόν το έθιμο. Και γιατί κάθε παράδοση αποτελεί θέσφατο; Στο ποδόσφαιρο, για παράδειγμα, λέμε ότι η παράδοση υπάρχει για να σπάει. Ο λιθοβολισμός μέχρι θανάτου για τους μοιχούς σε κάποια μέρη αποτελεί παράδοση, όπως και η κλειτοριδεκτομή. Στην Κρήτη οι μπαλωθιές είναι μια παράδοση που έχει προκαλέσει αρκετά αθώα θύματα και έχει επίσης δημιουργήσει κίνηση στους κύκλους των διανοουμένων για να σταματήσει αυτό το κακό έθιμο. Ο σκοτεινός φιλόσοφος Ηράκλειτος το έλεγε με όχι άμεσα κατανοητό τρόπο –τι σκοτεινός θα ήτανε άλλωστε- «μη γίνεστε παιδιά των γονιών σας», υπονοώντας ότι δεν θα πρέπει να διαιωνίζετε χαζές παραδόσεις και δεισιδαιμονίες που σας μετέφεραν οι γονείς σας.

«Εν οίδα»: η καλύτερη παράδοση είναι η κριτική σκέψη. Σοβαρό το πρόβλημα αν δεν μπορείς να σκεφτείς έξω από το πλαίσιο των ηθών και των εθίμων. Η κοινωνία επίσης τεστάρεται στο πόσο ανεκτική είναι σ’ αυτούς που κινούνται έξω από αυτό το πλαίσιο, στο πόσο δηλαδή αυτό που λέμε παράδοση έχει υποχρεωτικό και όχι προαιρετικό χαρακτήρα.

Λίγο λοιπόν η παράδοση, λίγο ο Χέμινγουεϊ, πολλή η αδρεναλίνη, χαμός κάθε χρόνο στην Παμπλόνα. Και αντί «από έρωτα να πεθαίνουν τα κλαριά», όπως τραγουδούσε ο Λόρκα για την πατρίδα του, αντί να πεθαίνουν οι άνθρωποι για έναν μεγάλο σκοπό, όπως στο θρυλικό φιλμ «Πεθαίνοντας στη Μαδρίτη», μεθυσμένους τους βρίσκει ο χάρος στα σοκάκια της Παμπλόνα. Μωραίνει Κύριος ον βούλεται απολέσαι. Όταν η παράδοση φέρνει πολλά χρήματα, δυστυχώς, όσο κακή κι αν είναι πολύ δύσκολα αλλάζει. Τα μάτια σας και τα παιδιά, από κακά έθιμα και από κακές συναναστροφές.

Ταξιδεύοντας

Η αρχή των ταξιδιών θα πρέπει να βρίσκεται στην προϊστορική εποχή, μόλις ο άνθρωπος άρχισε να διαμορφώνει τα πρώτα μέσα συγκοινωνίας. Η επικοινωνία κυρίως για εμπορικούς λόγους. Οι διηγήσεις των ταξιδιωτών κατά την επιστροφή τους σίγουρα θα κέντριζαν τη φαντασία των συγχωριανών τους, θα δημιουργούσαν απορίες και ερωτηματικά για τους άγνωστους τόπους σταλάζοντάς τους την επιθυμία να τους γνωρίσουνε κι αυτοί.

Η λαχτάρα του ανθρώπου να δει και να μάθει καινούργια μέρη, στη συνέχεια, και οι δυσκολίες που μοιραία δημιουργούνται με τα ταξίδια πρέπει να γέννησαν τους μύθους. Η ανάγκη αφήγησης των μύθων οδήγησε στην ποίηση. Τι είναι η Οδύσσεια (8^ος π.Χ. αι.); Τι απηχεί; Μα φυσικά τις περιπλανήσεις της επιστροφής του Οδυσσέα στην Ιθάκη ανάμεσα σε μακρινές και άγνωστες χώρες και απηχεί περιπέτειες και ταξιδιωτικές εντυπώσεις, χωρίς να περιορίζεται μόνο σ’ αυτά. Τα ταξίδια γίνονται συνειδητά για να εκφράσουν την ανάγκη γνωριμίας και επικοινωνίας των ανθρώπων, να δουν και να ζήσουν από κοντά τον τρόπο της ζωής τους, τον τρόπο που σκέφτονται. Ο Οδυσσέας «πολλών δ’ ανθρώπων οίδεν άστεα και νόον έγνω».

Τον 6ο π.Χ. αι. ο Σόλων, μια από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της Αττικής ιστορίας, εγκαταλείπει την Αθήνα για να ταξιδέψει, όπως μας πληροφορεί ο Ηρόδοτος και ο Αριστοτέλης, για να δει και να μάθει. Η φράση «θεωρίης είνεκεν» στα λόγια που του απευθύνει ο Κροίσος για να τον προσφωνήσει, όταν έφτασε στις Σάρδεις (Ηρόδοτος 1,30), σφραγίζει επιγραμματικά το χαρακτήρα του Έλληνα ταξιδιώτη, τη λαχτάρα για να δει και να αντλήσει πείρα.

Ίση σημασία με την ανάγκη του ανθρώπου για να ταξιδέψει έχει και η προσπάθειά του να καταγράψει τις εμπειρίες και τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις, αφήνοντάς μας έτσι να παρακολουθήσουμε τη σκέψη του και την εξέλιξή της. Τα πρώτα δείγματα αυτής της προσπάθειας εμφανίζονται τον 6ο αι. π.χ. μια εποχή κρίσιμη για τον πολιτικό, οικονομικό και γεωγραφικό Ελλαδικό χώρο. Η επικοινωνία που επέβαλλαν οι πανελλήνιοι αγώνες στα μεγάλα Ιερά της Ολυμπίας και των Δελφών από τον 8ο και τον 7ο αι. π.Χ., η φήμη των μαντείων στην Ελλάδα και στα παράλια της Ιωνίας καθώς και οι αποικίες που δημιουργήθηκαν από ορισμένες πόλεις της Ελλάδας άνοιξαν νέους δρόμους σ' όλους τους τομείς της ζωής. Η καλλιτεχνική δημιουργία και η φιλοσοφική σκέψη διαρθρωμένη γύρω από το υπαρξιακό πρόβλημα, προβάλλουν την προσπάθεια του ανθρώπου της αρχαϊκής εποχής, να ξεχωρίσει τα όρια του μύθου-έπους και του «λόγου» που οδηγεί στην αναζήτηση της αλήθειας.

Η συστηματική σπουδή και περιγραφή της επιφάνειας της Γης και των όσων συμβαίνουν πάνω της δημιούργησε την επιστήμη της γεωγραφίας. Οι πρώτες γεωγραφικές έννοιες αποκαλύπτονται στην Ελληνική Μυθολογία και ο Όμηρος θα πρέπει να θεωρείται ο πρώτος γεωγράφος. Ως επιστήμη και φιλοσοφία αναπτύχθηκε από τους Θαλή το Μιλήσιο, Ηρόδοτο, Ερατοσθένη, Ίππαρχο, Αριστοτέλη, Δικαίαρχο, Στράβωνα και Πτολεμαίο.

Προς το τέλος τού 6ου αι. π.Χ. ο Εκαταίος ο Μιλήσιος, Ιστορικός και γεωγράφος, στην προσπάθειά του να στηρίξει επιστημονικά τις γεωγραφικές του θεωρίες, επιχειρεί μία περιήγηση στην Ασία, Λιβύη, Αίγυπτο, Ελλήσποντο. Από το έργο του σώζονται μόνον αποσπάσματα. Περιγράφει δε χώρες και παραλίες της Μεσογείου, τη διαμόρφωση του εδάφους, τα ποτάμια και τα βουνά. Ο «Περίπλους» είναι μαζί ιστορία, γεωγραφία και τοπογραφία, καταγραφή ποικίλων εντυπώσεων από μια περιήγηση, ένα θαλάσσιο ταξίδι. Η «περιήγησις» την ίδια εποχή ταυτίζεται με τον «περίπλου», το γύρο δηλαδή των γεωγράφων. Το όνομα «περιηγητής» είναι ιερό αξίωμα όπως αναφέρεται στην Ολυμπία και σημαίνει τον εξηγητή, τον ξεναγό. «Περιηγητές» υπήρχαν σε ορισμένα Ιερά, κυρίως στην Ανατολή, για να εξηγούν. Και στον Πλάτωνα, σ' ένα χωρίο του Φαίδρου το «ξεναγείν» θεωρείται συνώνυμο τού «περιηγείσθαι».

Ο Ηρόδοτος τα ταξίδια (460-450 π.χ.) που περιγράφει στο έργο του τα κάνει μετά τους Περσικούς πολέμους. Είναι ο ιστοριογράφος «πατέρας της Ιστορίας» αλλά μαζί γεωγράφος και περιηγητής. Κίνητρό του η φιλομάθεια, η περιέργεια και η επιθυμία του να γνωρίσει τους λαούς που τη μεγάλη δύναμή τους σύντριψαν οι Αθηναίοι στις μάχες του Μαραθώνα, στη Σαλαμίνα, στις Θερμοπύλες και τη Μυκάλη. Το έργο του είναι δομημένο στα δίπολα: Έλληνες-βάρβαροι, Ευρώπη-Ασίας. Αφορά τις εντυπώσεις του από τη Μαύρη Θάλασσα, ως τη Σκυθία (Ν. Ρωσία), τη Μ. Ασία Έφεσο - Σάρδεις, την Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα, τη Ν. Ιταλία και Σικελία, την Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου. Στην Αθήνα ήρθε πολλές φορές. Οδηγός του η «Περίοδος» του Εκαταίου. Ο Ηρόδοτος, όμως δεν κάνει ένα θαλάσσιο ταξίδι, «περίπλου» αλλά ταξίδια με συγκεκριμένο στόχο. Μέσα από το έργο του προβάλουν: Θρησκεία, ήθη και έθιμα, φυσική γεωγραφία και αρχαιολογία. Προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τα μνημεία, τους ναούς, τα τρόπαια των μαχών, τα έργα τέχνης και τα αναθήματα στα μεγάλα Ιερά, τις ξένες θεότητες και γενικά για τον τρόπο ζωής των λαών που γνώρισε. Είναι ασφαλώς ένας πρόδρομος του Παυσανία και βοηθός για την Ιστορία και την αρχαιολογική έρευνα.

Τον 4ο π.Χ. αι. έχει κιόλας αρχίσει ο θαυμασμός για την Ελλάδα με επίκεντρο την Αθήνα. Η πρώτη ενσυνείδητη προσπάθεια περιήγησης έχει κέντρο την Αθήνα. Δυστυχώς ελάχιστα στοιχεία έχουν σωθεί. Ο περιηγητής Διόδωρος γράφει για την Αττική στα «Περί μνημάτων» και «Περί δήμων» έργα του. Οι συνθήκες από τη μεγάλη πορεία του Αλεξάνδρου ευνοούν τις μετακινήσεις στο αχανές κράτος και οι εμπειρίες των Ελλήνων περιηγητών καταγράφονται στους «Περίπλους» και τους «Σταθμούς». Ο πλους του Νεάρχου από τις εκβολές του Ινδού μέχρι τον Ευφράτη, το ταξίδι του Πυθέα από την Ισπανία προς τα βορειοδυτικά της Ευρώπης, και η εύρεση του θαλάσσιου δρόμου από την Αίγυπτο στις Ινδίες, που περιγράφει ο Ποσειδώνος από την Απάμεια στο έργο του «Περί του ωκεανού», φανερώνουν τη δυνατότητα για μεγάλα ταξίδια.

Ο Στράβων (63/64 π.Χ – 23 μ.Χ.) υπήρξε ιστορικός, γεωγράφος και φιλόσοφος. Ως γεωγράφος, συγκαταλέγεται στους διασημότερους της αρχαίας εποχής. Ταξίδεψε αρκετά και κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του μάζεψε το υλικό το οποίο αξιοποίησε για τη συγγραφή των ιστορικών και γεωγραφικών έργων του. Το έργο του «Γεωγραφικά», που αποτελείται από 17 βιβλία, σώζεται ακέραιο, είναι ένα περιληπτικό, αλλά σαφές και μεθοδικό σύγγραμμα, που αφορά την πληροφόρηση για τα πράγματα της εποχής του. Παρουσιάζει την περιγραφική ιστορία ανθρώπων και πόλεων από διαφορετικές περιοχές του τότε γνωστού κόσμου. Το έργο αυτό του Στράβωνος είναι, θα μπορούσαμε να πούμε, ο πιο ακριβής και ποιοτικός «παγκόσμιος Γεωγραφικός Άτλας» της εποχής του.

Ο 1^ος μ.Χ. αι. είναι η χρυσή εποχή των ταξιδιών. Οι Αύγουστος και Νέρων ταξιδεύουν στην Ελλάδα. Η αδρή περιγραφή του Στράβωνα για την Ελλάδα στα «Γεωγραφικά», συμπληρώνεται τον επόμενο αιώνα από τον Παυσανία. Πριν απ’ αυτόν ο Διονύσιος ο περιηγητής πρώτος καθιερώνει την περιήγηση ως ξεχωριστό φιλολογικό είδος, όπως ο Στράβων τη γεωγραφία.

Η πνευματική ζωή στην Ελλάδα την περίοδο των φιλελλήνων αυτοκρατόρων Αδριανού και Αντωνίνων γνωρίζει μια καινούργια άνθηση. Η Ελλάδα είναι ο τόπος που φιλοδοξεί να επισκεφθεί κάθε καλλιεργημένος άνθρωπος. Το έργο του Παυσανία, «Ελλάδος περιήγησις» γράφτηκε την εποχή των Αντωνίνων, γύρω στο 150 μ.Χ., τότε που το πέρασμα από χώρα σε χώρα, χωρίς διατυπώσεις, δημιουργούσε ζωηρή επιθυμία για ταξίδια. Το έργο του είναι πηγή ανεκτίμητη για την τοπογραφία, την ιστορία και τα μνημεία, όχι μόνο της κλασικής εποχής αλλά της ελληνιστικής και της ρωμαϊκής. Η συμβολή του βρίσκεται κυρίως στο ότι κατέγραψε περιφρονημένα στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού που του έδιναν την ευκαιρία να αναφέρει θρύλους και τοπικές λαϊκές παραδόσεις. Μύθοι, θεότητες, λατρεία και αναφορά ασήμαντων γεγονότων μειώνουν την επιστημονική γραφή, με αποτέλεσμα να κουράζουν το μελετητή αλλά να ικανοποιούν το εγκυκλοπαιδικό ενδιαφέρον του κοινού της εποχής του, και να τρέφουν το θαυμασμό του για το μεγαλείο της Ελλάδας. Στο έργο του, που αποτελεί πολύτιμο οδηγητή του σημερινού ιστορικού και αρχαιολόγου, διακρίνομε το θερμό ενδιαφέρον και θαυμασμό για το μεγάλο παρελθόν του ελληνικού ηπειρωτικού χώρου. Είναι ίσως ένα τελευταίο προσκύνημα στους ολύμπιους θεούς πριν αρχίσει ο μεσαίωνας.

Η χαρτογράφηση την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας πρόσθεσε νέες τεχνικές στην επιστήμη της γεωγραφίας. Ο περίπλους, δηλαδή η περιγραφή λιμανιών και της στεριάς από έναν που θα ακολουθούσε την ακτογραμμή με κάποιο πλεούμενο, βελτιώνεται. Οι Άραβες κατά την περίοδο του Μεσαίωνα αξιοποίησαν τις ελληνικές και ρωμαϊκές τεχνικές και δημιούργησαν δικές τους.

Ευρωπαίοι και άλλοι περιηγητές (Σατοβριάνδος, Γκιλιέ, Τσελεμπή κ.α.) διέσωσαν στα βιβλία τους πολλές εικόνες από την τουρκοκρατούμενη Ελλάδα και μάλιστα οι Ευρωπαίοι με τις διηγήσεις τους δημιούργησαν φιλελληνικό κλίμα στην Ευρώπη πριν και κατά την διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Τα έργα τους, όπως και εκείνα των αρχαίων σε πολλές περιπτώσεις είναι μοναδικές ιστορικές πηγές για αρκετές περιοχές της χώρας μας.

Σήμερα που τα ταξίδια το καλοκαίρι έχουν γίνει θεσμός μπορεί κανείς, εκτός από το Διαδίκτυο, που είναι γεμάτο από κάθε είδους πληροφορίες, να βρει θαυμάσιους τουριστικούς οδηγούς –ας είν’ καλά η τοπική αυτοδιοίκηση- και λεπτομερείς χάρτες με τα αξιοθέατα κάθε χώρου, φυσιολατρικές διαδρομές, εξαίσιες εικόνες, πιάτα κ.α. (Η ελληνική πατριδογνωσία σήμερα γράφεται από τον Ηλία Μαμαλάκη. Ποιος ξέρει τη Σίφνο; Οι περισσότεροι θυμούνται το μέρος με την ωραία ρεβιθάδα… το κοκορέτσι, τη φασολάδα, το σπεντζοφάι, την παστιτσάδα, το χαλούμι… Εκεί που έχει τα καλά ρακάδικα, βοήθειά μας). Τα ταξιδιωτικά, επίσης, των εφημερίδων πολλές φορές, το ξέρει ο κόσμος, γράφονται εις αντάλλαγμα πώλησης διαφημιστικού χώρου και στο πλαίσιο φανερών ή κρυφών δημοσίων σχέσεων.

Καλή η τοπική αυτοδιοίκηση, σεβαστές οι φιλόπονες προσπάθειες των ανθρώπων της, αλλά εκτός από τις πολυτελείς εκδόσεις, οι πληροφορίες χρηστικές (δεν είναι κακό) και πρωτογενείς (είναι κακό να είναι μόνο τέτοιες): Που θα πας για να καταναλώσεις, να αφήσεις το χρήμα και να τονώσεις την τοπική οικονομία. Απευθύνονται σε πελάτες, οι οποίοι αγοράζουν τουριστικά προϊόντα και υπηρεσίες. Έχουν και αυτά, βέβαια, να παίξουν ένα ρόλο... Άλλα, όμως, τα μάτια του χι δημοσίου υπαλλήλου και άλλα του Παπαντωνίου, του Καζαντζάκη, και του Παναγιωτόπουλου.

Άλλο να περιγράφεις αυτό που βλέπεις και άλλο να βλέπεις πίσω από αυτά που φαίνονται και να τα μεταφέρει στο χαρτί προκαλώντας τη φαντασία και το συναίσθημα. Οι ταξιδιωτικές εντυπώσεις αποτελούν είδος της σύγχρονης πεζογραφίας. Είναι οι ψυχικές αντιδράσεις του συγγραφέα από τις επισκέψεις των τόπων με λογοτεχνική μορφή και προσωπικό ύφος.

Ο Α. Μωραϊτίδης είναι ο πρώτος συγγραφέας ταξιδιωτικών εντυπώσεων με το βιβλίο του «Με του βοριά τα κύματα». Ο Ζ. Παπαντωνίου με το «Άγιον Όρος», «Το Βυζάντιο που δεν απέθανε» κ.α. Ο Καζαντζάκης, ο πιο ταξιδεμένος λογοτέχνης της εποχής του, έγραψε τα βιβλία «Αγγλία», «Ιαπωνία», «Ισπανία» και «Ρωσσία». Ο Κ. Ουράνης τα «Ελληνικά Ταξίδια». Ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος το «Ελληνικοί ορίζοντες», «Σκαραβαίος ο Ιερός», «Η Λυρική Ευρώπη», «Ο κόσμος της Κίνας» κ.α. Ο Κόντογλου τα «Ταξίδια» κλπ

Ήλιος, Ελύτης, καλοκαίρι. Με τη φέτα το καρπούζι στο ’να χέρι, Ρομβινσώνες με δισάκια ή με χρυσές κάρτες, στο Πήλιο ή στη Μύκονο, στην άμμο την ξανθή ή στην πισίνα στα πλακάκια, στο αρμυρίκι ή την ομπρέλα, στις θαλασσινές σπηλιές ή στο πανηγύρι του χωριού. Μάτια μου η Ελλάδα την πάει τη φεγγαράδα. Πάει όμως και το νυχτολούλουδο και το μαϊστράλι και το όνειρο. Και το ούζο με μεζέ πάει, παρά θιν αλός βεβαίως βεβαίως. Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα μ’ ανασταίνει.

Παρά το γνωστό ακκισμό «ωραίος λαός των ορέων», είν’ η ζωή μας θάλασσα και η θάλασσα η ζωή μας, στη χώρα όπου μας έλαχε να ζούμε. Για μερικούς είναι κι άπονη. Όμως, λαός ευρηματικός είμαστε, όλοι θα ζήσουμε. Τα καλύτερα ταξίδια, ποιος δεν το ξέρει, στο μυαλό και στο χάρτη μας τα κάναμε. Και στην πόλη έχει κάτι νύχτες με φεγγάρι, μες τα θερινά τα σινεμά ... Κανείς ποτέ δεν θα πεθάνει από πλήξη σ’ αυτή τη χώρα. Ελλάς ο παράδεισος.

Όπου κι αν πάτε διακοπές, όπου και αν βρεθείτε, πάρτε μαζί σας έναν Καζαντζάκη, έναν Παναγιωτόπουλο. Το μέλλον προβλέπεται ξηρό. Μην αφήσετε το καλοκαίρι να γίνει πραγματική εποχή ξηρασίας. Ανακαλύψτε και βάλτε στην παρέα σας ενδιαφέροντες ανθρώπους, με γούστο, με απόψεις για τα πράγματα, την κοινωνία και τους χώρους που θα επισκεφθείτε στις διακοπές σας. Ακόμα κι αν θα τους επισκεφθείτε νοερώς.

"Αμάλθεια" τεύχος 156-157

Φέτος το περιοδικό ΑΜΑΛΘΕΙΑ, που εκδίδει η Ιστορική-Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου, συμπληρώνει 40 χρόνια συνεχούς κυκλοφορίας.

Το νέο τεύχος, με αριθμό 156-157, που κυκλοφόρησε με μικρή καθυστέρηση λόγω των Ευρωεκλογών, είναι διπλό, αφορά την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2009 και είναι το πέμπτο της Β’ περιόδου κυκλοφορίας του περιοδικού. Όπως είναι γνωστό, το περιοδικό κυκλοφορεί σε δυο εξαμηνιαία διπλά τεύχη συνεχώς από τον Ιούλιο του 1970.

Στις μόνιμες στήλες του νέου τεύχους «επισημάνσεις» υπάρχουν μικρά σχόλια επώνυμων σχετικά με τον πολιτισμό, την παιδεία, την παράδοση, το κοινωνικό γίγνεσθαι και γενικότερα για γεγονότα της περιόδου αναφοράς τους περιοδικού. Ανθολογούνται επίσης Καβάφης, Παλαμάς, Γκάτσος, Ρίτσος, Δροσίνης, Μανουσάκης, Βαφόπουλος, Ελύτης και Κατσαρός.

Στη συνέντευξη του τεύχους φιλοξενείται ο γνωστός δεξιοτέχνης λυράρης-τραγουδιστής και ερευνητής της Κρητικής παραδοσιακής μουσικής και του χορού Δημήτρης Σγουρός.

Στις βιβλιοδιαδρομές ο Γιάννης Χρονάκης παρουσιάζει το βιβλίο της Μ. Σωρού «Πρόσφυγες στο Μεραμπέλλο (1914-1940)». Επίσης παρουσιάζονται τα βιβλία «Τα καημένα χωριά, μνήμες της καταστροφής των δυτικών χωριών της Ιεράπετρας το 1943», «Γεράπετρος και Γεραπετρίτες», «Οι οπλαρχηγοί του Μέσα Λασιθίου κατά τις Κρητικές Επαναστάσεις, τεκμήρια Ιστορίας» και «Μαγικές επωδοί και καταδεσμοί στη Μεσαρά».

Η υπόλοιπη αρθρογραφία περιλαμβάνει μια έρευνα σχετικά με τις προσφορές «εις μνήμην στο νομό Λασιθίου», ένα άρθρο του Δ. Μουδατσάκη για τον Κλήδονα, ένα μικρό αφιέρωμα στον λαϊκό μαντιναδολόγο Καβρό από τα Μετόχια Πισκοκεφάλου, του Στρατή Κουρουπάκη, ένα άρθρο του καθηγητή Μανόλη Αθ. Λουκάκη για την «Παλαιοχριστιανική βασιλική της Κολοκύθας». Τις ανασκαφές στον Πρινιάτικο Πύργο Καλού Χωριού παρουσιάζουν η Βέρα Κλώντζα-Γιάκλοβα και η συνεργαζόμενη ομάδα αρχαιολόγων που εργάζονται εκεί. Ένα μικρό άρθρο είναι αφιερωμένο σε μια καταστροφική πλημμύρα του 1932 στο Σταυροχώρι Σητείας και τέλος, ο κ Ι.Μ.Καραβαλάκης αναφέρεται με άρθρο του στους ευεργέτες από το Οροπεδίου Λασιθίου.

Για το τεύχος συνεργάστηκαν με άρθρα τους οι κκ Ι. Καραβαλάκης, Δ. Μουδατσάκης, Γιανν. Χρονάκης, Στ. Κουρουπάκης, Β.Κλώντζα-Γιάκλοβα, J. Day, B. Hayden, B. Molloy, Μ. Λουκάκης κ.α. Οι εικαστικές παρεμβάσεις είναι των κκ Θ. Ματθαικάκη, Ε. Σπαθοπούλου και Α. Γιαρμενίτη.

Με την ευκαιρία επιθυμούμε να ευχαριστήσουμε όλους εκείνους που με ανιδιοτέλεια συμπαρίστανται στην έκδοση και την κυκλοφορία της Αμάλθειας: Τους συνεργάτες μας, τους συνδρομητές, τις εφημερίδες και τους ραδιοσταθμούς που προβάλουν το έργο μας και όλους εκείνους που μας στέλνουν τα καλά τους λόγια.

Το περιοδικό είναι συνδρομητικό –15 € για δυο διπλά τεύχη ετησίως- και όποιος ενδιαφέρεται για περισσότερες πληροφορίες μπορεί να απευθυνθεί στα τηλέφωνα (28410).24.789 - 6977192004 ή στο e-mail: istam@agn.forthnet.gr