ΤΕΡΠΝΑ ΚΑΙ ΩΦΕΛΙΜΑ
Σήμερα έχει γίνει μία ριζική ανακατάταξη των πολιτιστικών αξιών. Η φιλοσοφία, τα γράμματα και οι ανθρωπιστικές επιστήμες έχουν παραγκωνιστεί . Η τεχνολογία της εποχής μας, ο έντονος πρακτικισμός και ο σύγχρονος χρησιμοθηρικός πολιτισμός δεν αφήνουν περιθώρια για την επικράτηση των διαχρονικών ανθρωπιστικών αξιών. Ο λόγος του Ιωάννη Σταμέλου έρχεται ως αντίδοτο στην προχειρότητα και τη χρησιμοθηρία του facebook και του twitter. O λόγος του διατρέχει αξίες που επικαιροποιούν τις ανθρωπιστικές σπουδές και τη διαχρονικότητα της ανθρώπινης σκέψης και του λόγου.
«Τερπνά και ωφέλιμα» είναι ο τίτλος του τελευταίου βιβλίου του. Το τερπνό και το ωφέλιμο του συγγραφέα ξεφεύγει από την ατομική χρησιμοθηρία και αναφέρεται στο κοινωνικό ωφέλιμο με καυστικό χιούμορ. Ακολουθεί το της βίβλου: « κανένας μας δε ζει μονάχα για τον εαυτό του». Το χιούμορ ασφαλώς προάγει τον πολιτισμό και τις ανθρώπινες σχέσεις. Το ζητούμενο για το συγγραφέα είναι η «ενεργοποίηση της σκέψης» του αναγνώστη με «έξυπνο και πνευματώδη τρόπο». Έτσι, λοιπόν, το ανθολόγιο δικαιολογεί το περιεχόμενό του μια και απευθύνεται σε «προχωρημένους». Αυτή είναι η ειδοποιός διαφορά που καταξιώνει τη γραφή του συγγραφέα. Το διαχρονικό, στοχαστικό , σατυρικό και ευφάνταστο χιούμορ διατρέχει τις σελίδες του βιβλίου.
Στο πρώτο κεφάλαιο τεκμηριώνεται με ενδεικτικές διαχρονικές αναφορές η σημασία του γέλιου.
Η περιήγηση των ενδεικτικών αποσπασμάτων ξεκινά από την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη.
Συνεχίζεται στο τρίτο κεφάλαιο με σύντομες ρήσεις ιστορικών προσώπων εκτός Ελλάδας. Ενδεικτικό παράδειγμα: « Υπάρχουν τρία πράγματα αληθινά. Οι θεοί , η ανθρώπινη βλακεία και το γέλιο. Μια και τα δύο πρώτα ξεπερνούν τη δυνατότητα κατανόησης από μέρους μας οφείλουμε νε εναρμονιστούμε καλύτερα με το τρίτο» ( Τζόν Κένεντι, σελ. 45). Ακολουθούν ενδεικτικά σύντομα αποσπάσματα από την ελληνική πολιτική σκηνή . Ενδεικτικό παράδειγμα του σύγχρονου κωμικού στην πολιτική: « Οι πολιτικοί λόγοι μοιάζουν με τις φούστες των γυναικών. Πρέπει να είναι μάξι για να καλύπτουν το θέμα, αλλά μίνι για να συγκεντρώνουν την προσοχή στο…ενδιαφέρον σημείο» ( σελ. 68).
Το χιούμορ στη λογοτεχνία ,στη φιλοσοφία, στις τέχνες, στις επιστήμες , στον αθλητισμό και στον επιχειρηματικό χώρο είναι άφθονο , όπως και τα παραδείγματα του συγγραφέα .Στο κεφάλαιο αυτό απολαμβάνει ο αναγνώστης το μέγεθος και τον πλούτο των παραδειγμάτων σε ένα ευρύ φάσμα του πολιτισμού.
Το χιούμορ του Αριστοφάνη δε θα μπορούσε να λείψει από το βιβλίο του .
Η αναφορά στο επόμενο κεφάλαιο στους: Γουάιλντ, Μολιέρο και Σαίξπηρ συμπληρώνει ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της ελληνικής και ξένης διανόησης.
Οι παροιμίες είναι απαραίτητες στο περιεχόμενο του βιβλίου. Είναι χαρακτηριστικά δείγματα της λαϊκής θυμοσοφίας.
Η τελευταία περιήγηση του συγγραφέα αφορά τον κοινωνικό περίγυρο.
Ο συγγραφέας συγκέντρωσε ενδεικτικά παραδείγματα σε επιλεγμένες περιοχές. Ωστόσο, καλύπτει ένα ευρύ φάσμα, γιατί είναι αντιπροσωπευτικά και συμβάλλουν στη βαθύτερη κατανόηση του θέματος που διαπραγματεύεται. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι σέβεται τη γλώσσα των συγγραφέων και όπου χρειάζεται αποδίδει ελεύθερα το περιεχόμενο με σκοπό να « διατηρείται πιο ζωντανό το πνεύμα του χιουμοριστικού στιγμιότυπου» ( σελ. 4).
Το περιεχόμενο του βιβλίο συμπληρώνεται από μία άλλη μορφή του πολιτισμού , τα σκίτσα ενός καταξιωμένου γελοιογράφου, του ΚΥΡ. Στο βιβλίο υπάρχει αλφαβητικός κατατοπιστικός κατάλογος ονομάτων.
Το χιούμορ δε λείπει από τη ζωή μας. Ο Ιονέσκο επισήμανε: « όπου δεν υπάρχει χιούμορ, υπάρχει οργή και μίσος». Στην εποχή μας με τα ανυπέρβλητα προβλήματα μπορεί να λειτουργήσει ως αντίδοτο. Αλήθεια με τη σύγχρονη πολιτική σκηνή με φιγούρες- πολιτικούς τύπου Καμένου θα πρέπει να γελάμε η να κλαίμε; Όμως, το χιούμορ που κινητοποιεί την ανθρώπινη σκέψη και προβληματίζει έχει αξία. Το χιούμορ ή για την ακρίβεια το (φθηνό) γέλιο που προσβάλλει τη νοημοσύνη του αναγνώστη και που αναφέρεται σε ταπεινά ένστικτα, δεν έχει θέση κατά το συγγραφέα.
Οι χιουμοριστικές ατάκες είναι χαρακτηριστικές και ορισμένες έχουν παραμείνει στο χρόνο. Ποιος σητειακός δε γνωρίζει την περίφημη ατάκα του καθηγητή Χαρούλη στο γυμνάσιο Σητείας : « να συνεχιστεί ο θρήνος» απευθυνόμενος στη μαθήτρια που έκλαιε και αγωνιούσε για την προαγωγή της και ρωτούσε τον καθηγητή μέχρι να πάρει την απάντηση.
Το βιβλίο διαβάζεται ευχάριστα και προβληματίζει . Αφήνει τον αναγνώστη να ενεργοποιήσει τη σκέψη του χωρίς να τον κουράζει με βιβλιογραφικές αναφορές. Παράλληλα δίνει τη δυνατότητα να γνωρίσουμε καταξιωμένους ανθρώπους και ιστορικές προσωπικότητες μέσα από ενδεικτικά παραδείγματα του χιούμορ που σωστά επισημαίνεται ότι είναι το προοίμιο της τέχνης.
Tα Τερπνά και Ωφέλιμα εκδόθηκε στην Αθήνα το Δεκέμβριο του 2018 από τις εκδόσεις Οσελότος. Ο Ιωάννης Σταμέλος σπούδασε μαθηματικά και διετέλεσε πρόεδρος της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας παραρτήματος Λασιθίου. Έχει διατελέσει Διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Νομού Λασιθίου. Το συγγραφικό το έργο είναι πλούσιο και πολύπλευρο. Το βιβλίο αυτό είναι το δέκατο έκτο.
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΖΙΦΑΣ
