Κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του
περιοδικού ΑΜΑΛΘΕΙΑ, το οποίο εκδίδει ηΙστορική-Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου. Το τεύχος είναι τετραπλό και
έχει αριθμό 200-203. Το περιοδικό to
2020 συμπλήρωσε τα 50 χρόνια συνεχούς κυκλοφορίας, έτσι το τεύχος αυτό έχει και
επετειακό χαρακτήρα.
Στις σελίδες του νέου τεύχους
υπάρχει ειδική αναφορά στα πενήντα χρόνια της κυκλοφορίας του, ενώ στο πλαίσιο
αυτό περιλαμβάνεται και μια συνέντευξη με το Πρωτοπρεσβύτερο Ευάγγελο
Παχυγιαννάκη, ένα από τα ιδρυτικά μέλη, πρωτεργάτη στη σύσταση της Ιστορικής
Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου και του περιοδικού της, πρώτο Πρόεδρο και
σχεδιαστή του εμβλήματός της.
Στη συγκυρία που διανύουμε δεν
θα μπορούσαμε να αγνοήσουμε τις κατά καιρούς πανδημίες. Στο πνεύμα αυτό
δημοσιεύεται άρθρο με θέμα «Επιδημίες στα Γράμματα», ένα πρωτότυπο ποίημα του
λαϊκού βάρδου Γιάννη Βάρδα με θέμα «και οι λύρες εσωπάσαν», το οποίο σχολιάζει
ο φιλόλογος Γιάννης Χρονάκης, καθώς και οι βραβευμένες μαντινάδες από τον
σχετικό διαγωνισμό που είχαμε προκηρύξει το 2020.
Ο διαγωνισμός, θυμίζουμε,
ήταν αφιερωμένος στους γιατρούς και το άλλο νοσηλευτικό προσωπικό που θεωρούμε
ότι τους οφείλουμε με κάθε τρόπο ευγνωμοσύνη για τις υπηρεσίες που μας προσφέρουν
ειδικά στην παρούσα περίσταση.
Δημοσιεύονται στο τεύχος αυτό οι βραβευμένες
μαντινάδες καθώς και κάποιες άλλες αξιόλογες κατά την κρίση της επιτροπής.
Μια άλλη ενότητα είναι
αφιερωμένη στις προσωπικότητες που τίμησε η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία και το
περιοδικό της το 2019: Τους Καθηγητές Πανεπιστημίου Βασίλειο Φθενάκη, Μιχάλη
Κασσωτάκη, Χριστόφορο Χαραλαμπάκη, Κωνσταντίνο Δεμέτζο καθώς και τον τέως
Δήμαρχος Σητείας και λόγιο Νίκο Πετράκη, όπως και την παγκοσμίου φήμης
ενδυματολόγο Ανδριανή Νεοφύτου.
Ο διακεκριμένος Καθηγητής του
ΕΚΠΑ και δημιουργός του Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών Χριστόφορος Χαραλαμπάκης
παραχώρησε, επίσης, για τους αναγνώστες της «Αμάλθειας», μια ιδιαιτέρως
ενδιαφέρουσα και εκτεταμένη συνέντευξη η οποία φιλοξενείται στο τεύχος.
Ο Δρ Δημήτριος Χατζηδάκης
παρουσιάζει στο τεύχος τα αποτελέσματα της μεγάλης έρευνας που πραγματοποίησε
για να καταγράψει τους πεσόντες από το Ν. Λασιθίου στους Αγώνες μας κατά το
1940-44.
Ο φιλόλογος Μιλτιάδης Παπαδάκης
γράφει για την Τραπεζόντα, την γενέτειρα των Κορνάρων και ο υπογράφων για την
διασπορά στην Ελλάδα των κρητικών ονομάτων με βενετσιάνικη ρίζα.
Στη μνήμη της Καθηγήτριας Αικατερίνης
Μαριδάκη-Κασσωτάκη δημοσιεύουμε ένα εντυπωσιακό λαϊκό στιχούργημα από το βιβλίο
της, το οποίο και παρουσιάζουμε. Στη μνήμη επίσης του φιλέλληνα Maurice Born ο
Ιωάννης Παλαμάς μετέφρασε από τα γαλλικά και δημοσιεύουμε ένα μικρό απόσπασμα
από το βιβλίο του που αναφέρεται στην Σπιναλόγκα.
Στις μόνιμες στήλες, όπως
πάντα, οι«Επισημάνσεις», με νέους αλλά
και καταξιωμένους ποιητές καθώς και μικρά επίκαιρα αλλά και διαχρονικά
σχόλιακοινωνικού προβληματισμού και
στις «βιβλιοδιαδρομές» παρουσιάζονται μια σειρά βιβλίων που έχουν θέματα παρμένα
από την Ιστορία, τη Λαογραφία, τα πρόσωπα και τον Πολιτισμό της Κρήτης.
Η υπόλοιπη αρθρογραφία
περιλαμβάνει μικρότερα άρθρα για θέματα που σχετίζονται με τον κρητικό
πολιτισμό και τα πρόσωπα (Ι. Κονδυλάκης), ενώ για την εικονογράφηση θα πρέπει
να επισημάνουμε το φανταστικό πορτραίτο του Νέαρχου που έχει φιλοτεχνήσει ο
Πρωτοπρεσβύτερος Ευάγγελος Παχυγιαννάκης.
Το περιοδικό είναι
συνδρομητικό –15 € ετήσια συνδρομή- και όποιος ενδιαφέρεται για περισσότερες
πληροφορίες μπορεί να απευθυνθεί στα τηλέφωνα (28410).24.789 - 6977192004 ή στο
e-mail: stamelosioa@gmail.com
Ευχαριστούμε, κλείνοντας,
όλους τους φίλους και συνεργάτες, που με ανιδιοτέλεια συμπαρίστανται με κάθε
τρόπο στην έκδοση και την κυκλοφορία της «Αμάλθειας». Ιδιαίτερες ευχαριστίες
για την σημαντική συμβολή τους στην έκδοση του τεύχους στους Πρωτ. Ευάγγελο
Παχυγιαννάκη και Στρατή Κουρουπάκη, όπως και στα Μέσα Ενημέρωσης που ανιδιοτελώς
προβάλουν το περιοδικό και τις εκδηλώσεις της Εταιρείας. Στους πολύ δύσκολους
καιρούς που περνάμε το περιοδικό έχει ανάγκη την κάθε προσφορά. Καλή χρονιά.
Για
την Ιστορική-Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου
Στο πλαίσιο του
«Έτους Ερωτόκριτου» για το 2019, η Ιστορική Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου
και το περιοδικό «Αμάλθεια», προκήρυξαν διαγωνισμό στην Κρητική Μαντινάδα, με
θέμα «Βιτσέντζος Κορνάρος και Ερωτόκριτος». Κατ’ αυτόν τον τρόπο θελήσαμε να
τιμήσουμε το μεγάλο γεγονός αλλά και να συμβάλλουμε στην διατήρηση και εξέλιξη
του ιδιαίτερου λογοτεχνικού είδους της μαντινάδας, η οποίασυνδέεται άρρηκτα με την Κρήτη.
Ο διαγωνισμός
πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 20 Σεπτεμβρίου – 31 Οκτωβρίου 2019 με ελεύθερη
συμμετοχή και με την προϋπόθεση ότι ο κάθε συμμετέχων θα μπορούσε να στείλει
μέχρι επτά μαντινάδες οι οποίες θα έπρεπε υποχρεωτικά να ήταν πρωτότυπες,
αδημοσίευτες και να περιέχουν το όνομα ενός τουλάχιστον ήρωα ή του συγγραφέα
του «Ερωτόκριτου».
Η Κριτική Επιτροπή
αφού έλαβε υπόψη τις συμμετοχές και την προκήρυξη, αποφάσισε τη βράβευση των
παρακάτω μαντινάδων (η σειρά δεν είναι αξιολογική):
Έπαινοι
Και με σπασμένα
τα φτερά στσι φυλακές του κόσμου
θ’ αντέξω σαν την
Αρετή ίσαμε να ’ρθεις φως μου.
* * *
Κορνάρε κι αν σου
ζήλεψα ήταν στην πένα μόνο
γιατί με κείνη
κέρδισε τη μάχη με το χρόνο.
Της Αντωνίας
Μηλογιαννάκη, από Χανιά, οι οποίες
κατατέθηκαν με το ψευδώνυμο:
«Ο Χαρταετός» και ισοψήφησαν.
◊ ◊ ◊
Ωσά(ν) τον Ρώκριτο
πατώ τσ’ αγάπης μονοπάθια
κι αντάμωσα τον
έρωτα φως μου στα δυο σου μάθια.
* * *
Ωσά(ν) τον
Ερωτόκριτο λαούτο πιάνει η σκέψη
μια μαντινάδα να
τση πω τον λοϊσμό ν’ αρνέψει.
Του Γιάννη
Παπαστεφανάκη από το Καταλαγάρι Πεδιάδας, οι οποίες
κατατέθηκαν με το ψευδώνυμο:
«Κουμαντικό» και ισοψήφησαν.
◊ ◊ ◊
Ο Ρώκριτος που
κράτανε σπαθιά μικρά μεγάλα
μου ’πε τσ’ αγάπης
το σπαθί πως κόβει πλια ’πο τ’ άλλα.
Του Στέλιου
Χαλκιαδάκη από το Ρέθυμνο, η οποία
κατατέθηκε με το ψευδώνυμο:
«Stexa»
◊ ◊ ◊
Χρόνους πολλούς
ανήμενα ωσάν την Αρετούσα
κι εκράτουνα το
μυστικό για σένα πως πονούσα
Της Νίκης
Καραγιάννη από τα Βριλήσσια (Αττική), η οποία
κατατέθηκε με το ψευδώνυμο:
«Νένα»
◊ ◊ ◊
Εσύ Κορνάρε
ξομπλιασες την τέχνη σου στο στίχο
κι ο Κρητικός τον
έντυσε με τση καρδιάς τον ήχο.
Του Αθανάσιου
Πατεράκη από την Δ.Ε. Ελ. Βενιζέλου, η οποία
κατατέθηκε με το ψευδώνυμο:
«Λευκορείτης»
◊ ◊ ◊
Σητεία μου
πεντάμορφη σκύψε τη γκεφαλή σου
Και τίμα το
Βιτσέντζο σου το μπρώτο μερακλή σου.
* * *
Βγάλε τα κρούσα Αρετή κι ολόρθη αντίκρυ στάσου
(σ)το μ-ποιητή
απού ’καμε ποίμα τον έρωτά σου.
Του Ιωάννη
Γενειατάκη, από την Καλαμαύκα Λασιθίου, οι οποίες
κατατέθηκαν με το ψευδώνυμο:
«Ι, EL»
◊ ◊ ◊
Πλούτη, παλάτια
και λεφτά, χρυσαφικά και λούσα
για μια καρδιά τ’
αρνήθηκε όλα η Αρετούσα.
Του Νικόλαου
Μιαουδάκη, από την παραλία Μαραθώνα, η οποία
κατατέθηκε με το ψευδώνυμο:
«Κανενιανός»
◊ ◊ ◊
Θε μου, σα(ν)
ξαναγεννηθώ, τη Στεία ν’ αντικρύσω,
άντρα σαν το
Ρωτόκριτο, να βρω και ν’ αγαπήσω!
Της Κατερίνας
Γουλιέλμου, από τη Σητεία, η οποία
κατατέθηκε με το ψευδώνυμο:
«Βεατρίκη»
◊ ◊ ◊
Με την αγάπη τσ’
Αρετής κι η γ’ εδική μας μοιάζει
μιαν ώρα χώρια να
’μαστε ο κόσμος σκοτεινιάζει.
Της Άννας
Σκανδαλάκη από τον Χάρακα Μονοφατσίου, η οποία
κατατέθηκε με το ψευδώνυμο:
«Μερακλίνα»
◊ ◊ ◊
Η αγάπη σας
Ρωτόκριτε ομόρφυνε τον κόσμο
κι έκαμε να
μυρίζει η γης βασιλικό και δυόσμο.
Της Πόπης Σωμαράκη, από το Ηράκλειο της Κρήτης, η οποία
κατατέθηκε με το ψευδώνυμο:
«Παρισιάνα»
Στο διαγωνισμό κατατέθηκαν 48 συμμετοχές.
Έπαινος απονέμεται σε περισσότερες από δέκα επειδή προέκυψαν ισοψηφίες.
Από τις υπόλοιπες μαντινάδες η επιτροπή
έκρινε ότι αξίζουν ιδιαίτερης αναφοράς και άλλες 23 οι οποίες τιμητικά θα
δημοσιευτούν στο προσεχές τεύχος του περιοδικού ΑΜΑΛΘΕΙΑ. Οι μαντινάδες αυτές
ανήκουν στους: Χαράς Φαραντάκη, από Ροδωπού Κισσάμου Χανίων, η οποία συμμετείχε
με το ψευδώνυμο «Αποσπερίδα», Ιωάννη Γενειατάκη, από την Καλαμαύκα Λασιθίου, Νικόλαου
Κουδουμά, από το Ηράκλειο Κρήτης, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Βοριτσανός»,
Αντωνία Μηλογιαννάκη, από Χανιά, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Ο
Χαρταετός», Αθανάσιο Πατεράκη από την Δ.Ε. Ελ. Βενιζέλου, ο οποίος συμμετείχε με
το ψευδώνυμο «Λευκορείτης», Γιάννη Παπαστεφανάκη από το Καταλαγάρι Πεδιάδας, ο
οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Κουμαντικό», Νίκη Κιουρτσιδάκη, από τα
Φραντζεσκιανά Μετόχια, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Ρόδο», Κωνσταντίνο
Εμμ. Σφενδουράκη, από Ζάκρο Σητείας, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Φαούτσα»,
Κωνσταντίνα Κοκολάκη, από Άγιο Νικόλαο, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Κλειώ
Σιδεράτου», Μιχάλη Πιτυκάκη, από Αθήνα, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο
«Πολύδωρος» «Β», Γεώργιο Πλατανάκη, από Κάτω Ζάκρο, ο οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο
«Πολύδωρος» «Α», Μαρία Χαιρέτη, από το Ηράκλειο Κρήτης, η οποία συμμετείχε με το
ψευδώνυμο «Λουΐζα Ταραξάκου», Στέλιο Εμμ. Αϊλαμάκη, από τα Λιβάδια Σητείας, ο
οποίος συμμετείχε με το ψευδώνυμο «Στοχαστής», Άννα Σκανδαλάκη από τον Χάρακα
Μονοφατσίου, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο: «Μερακλίνα», Μαρία
Βογιατζάκη-Ντούζα, από τα Κουνουπιδιανά Χανίων, η οποία συμμετείχε με το ψευδώνυμο
«Ωσάν της Αρετούσα» και Πόπη Σωμαράκη, από το Ηράκλειο της Κρήτης, η οποία
συμμετείχε με το ψευδώνυμο: «Παρισιάνα».
Στο πλαίσιο της ανάδειξης της σπουδαιότητας της Κρητικής χλωρίδας, ως
στοιχείο της ζωής και του πολιτισμού, η Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού
Λασιθίου και το περιοδικό «Αμάλθεια», προκηρύσσουν διαγωνισμό στην Κρητική Μαντινάδα,
με θέμα «Χόρτα, βότανα και αρωματικά φυτά της Κρητικής χλωρίδας».
Ο διαγωνισμός θα πραγματοποιηθεί στον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου τον Νοέμβριο
του 2018 και για τον σκοπό αυτόν προσκαλούμε τους ενδιαφερομένους να συμμετάσχουν
καταθέτοντας τις εργασίες τους με τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
Όροι
συμμετοχής
1) Οι
μαντινάδες θα πρέπει να είναι πρωτότυπες, αδημοσίευτες και υποχρεωτικά θα
πρέπει να περιέχουν το όνομα τουλάχιστον ενός χόρτου, βότανου ή αρωματικού
φυτού της Κρητικής χλωρίδας.
2) Στον διαγωνισμό μπορεί να
συμμετάσχει οποιοσδήποτε -εκτός από τα μέλη της κριτικής επιτροπής- χωρίς
περιορισμό ενώ οι εργασίες που θα κατατεθούν δεν επιστρέφονται.
3) Κάθε δημιουργός μπορεί να
συμμετάσχει με το πολύ επτά (7) μαντινάδες,
όπως ορίστηκαν παραπάνω. Καταληκτική ημερομηνία υποβολής ορίζεται η Παρασκευή 9
Νοεμβρίου 2018.
Οδηγίες
αποστολής
Οι συμμετέχοντες θα πρέπει να στείλουν έναν
φάκελο στην διεύθυνση:
α) Οι μαντινάδες σε τέσσερα
δακτυλογραφημένα (ή καθαρογραμμένα) αντίγραφα τα οποία θα υπογράφονται στο
τέλος με το ψευδώνυμο του συμμετέχοντος χωρίς καμία άλλη ένδειξη.
β) Ένας μικρότερος φάκελος
όπου εξωτερικά θα αναγράφεται το ψευδώνυμο ενώ στο εσωτερικό του τα ακόλουθα
στοιχεία:
Ψευδώνυμο, όνομα, επώνυμο, επάγγελμα, διεύθυνση κατοικίας, τηλέφωνο, e-mail (αν
υπάρχει).
Βραβεία-Κριτική Επιτροπή
Οι
δημιουργοί των δέκα καλύτερων μαντινάδων, κατά την κρίση της επιτροπής, θα
τιμηθούν με έπαινο σε ειδική εκδήλωση και οι μαντινάδες τους αυτές θα
δημοσιευτούν στο περιοδικό «Αμάλθεια», της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας
Νομού Λασιθίου. Θα λάβουν ακόμα και τρία τεύχη του περιοδικού «Αμάλθεια» και
δυο τεύχη του περιοδικού που θα τις δημοσιεύσει.
γ) Η κριτική επιτροπή θα αποτελείται
από 3 διακεκριμένους φιλολόγους.
Για
πρόσθετες πληροφορίες μπορείτε να απευθύνεστε στο τηλέφωνο 6977192004 ή στο e-mailstamelosioa@gmail.com
Η εκδήλωση-αφιέρωμα της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Ν. Λασιθίου
Πραγματοποιήθηκε το βράδυ της
Τετάρτης 21 Ιουνίου η προγραμματισμένη εκδήλωση-αφιέρωμα «στην καθημερινότητα
του Καζαντζάκη» της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Νομού Λασιθίου, στο
Επιμελητήριο Λασιθίου, στον Άγιο Νικόλαο, με αφορμή τα 60 χρόνια από το θάνατο
του μεγάλου συγγραφέα.
Εισαγωγή
Στην αρχή της εκδήλωσης ο πρόεδρος
Γιάννης Σταμέλος αναφέρθηκε στο «Έτος Νίκου Καζαντζάκη», όπως έχει
χαρακτηριστεί το 2017 από το υπουργείο Πολιτισμού και τη σημαντικότητά του για
το έργο και τη μνήμη του μεγάλου Κρητικού.
«Στο πλαίσιο αυτό η Ιστορική
Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου και το περιοδικό «Αμάλθεια», είπε, «εντάσσουν
και τη σημερινή εκδήλωση που έχει θέμα «Ο Καζαντζάκης στην καθημερινότητά
του»».
Σημαντικότητα του θέματος
Στη συνέχεια αναφέρθηκε στη
σημαντικότητα και την πρωτοτυπία του θέματος της εκδήλωσης.
Ο άνθρωπος ως προσωπικότητα,
βέβαια, είναι μια ευρεία και χωρίς πλαίσιο έννοια. Δεν έχουμε προκύψαμε όλοι
από το ίδιο καλούπι. Η προσωπικότητά μας είναι αποτέλεσμα μοναδικών διεργασιών
και αλληλεπιδράσεων. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν μπορούμε να εστιάσουμε σε κάποια
σημεία που παρατηρούμε ότι έχουν παρόμοιες συνέπειες σε πολλούς ανθρώπους.
Το λογοτεχνικό έργο, όπως και κάθε
άλλη μορφή τέχνης, είναι ένα φτιαχτό, κατασκευασμένο, δημιούργημα. Και είναι
πολλές οι φορές που ο δημιουργός μπαίνει στη θέση του άλλου. Του ήρωα του έργου
του για να περιγράψει τη συμπεριφορά και το χαρακτήρα του. Άρα ο συγγραφέας θα
πρέπει να έχει έντονο το στοιχείο της ενσυναίσθησης. Να είναι ανθρωπογνώστης.
Από την άλλη, όμως, ακόμα και αν το προσπαθήσει πολύ, μπορεί να απαλλάξει το
δημιούργημά του από αυτοβιογραφικά στοιχεία;
Ο χαρακτήρας του συγγραφέα
επηρεάζει το έργο; Και αν ναι σε τι βαθμό; Η προσωπική μας άποψη είναι ότι όσο
και να το προσπαθήσει πάντα θα βγαίνουν στο έργο κάποια από τα στοιχεία της
προσωπικότητας του.
Μπορεί άραγε ο αναγνώστης να
ανιχνεύσει τις διάφορες φάσεις της ζωής του δημιουργού στα έργα του; Νομίζω πως
ναι. Μπορεί να ανιχνεύσει τα πιστεύω, τις πεποιθήσεις και τις αυταπάτες του;
Και πάλι νομίζω ναι. Και σίγουρα έχει ενδιαφέρον κάτι τέτοιο για την
ουσιαστικότερη κατανόηση του έργου του.
Η καθημερινότητα του καθενός μας,
ασφαλώς, είναι μια επιλογή ή μια ολόκληρη σειρά από επιλογές. Στα σωστά χέρια
μπορεί να είναι ένα καλός μηχανισμός για να αξιοποιήσουμε καλύτερα τον πιο
περιορισμένο απ’ όλους του πόρους το χρόνο. Τη δύναμη της θέλησης, την
αυτοπειθαρχία, την αισιοδοξία μας.
Το ενδιαφέρον είναι ότι τα μεγάλα
πνεύματα, ακόμα και στις πιο ασυνήθιστες δραστηριότητες τους, έχουν βαθιά
προσήλωση στο θέμα τους. Ως προς τούτο ο Β.Σ. Πρίτσετ (V.S. Pritchett, αμερικανός κριτικός
λογοτεχνίας). λέει: «αργά ή γρήγορα οι σπουδαίοι άντρες γίνονται όλοι ίδιοι.
Δεν σταματούν να δουλεύουν ποτέ. Δεν χάνουν λεπτό. Είναι πολύ θλιβερό». Είναι
πραγματικά θλιβερό; Ο Καζαντζάκης λέει όχι. Ζητάει από τους αργόσχολους των
καφενείων να του δώσουν λίγο από τον χρόνο τους για να σωθεί. Γιατί το έργο του
είναι λυτρωτικό για τον ίδιο. Πιθανόν και για πολλούς από τους αναγνώστες του.
Η ζωή του τα πρώτα
χρόνια και η διαμόρφωση του χαρακτήρα του
Ακολούθησαν μικρά αποσπάσματα από
τη βιογραφία του Καζαντζάκη και ιστορικά γεγονότα της εποχής κατά την οποία η
Κρήτη ήταν τουρκοκρατούμενη. Περιστατικά που σημάδεψα βαθιά τον χαρακτήρα του.
Η επίδραση που είχε το Γαλλικό
σχολείο στη Νάξο, στο οποίο φοίτησε ο Καζαντζάκης για δύο χρόνια. Το αίσθημα
της ευθύνης κι του χρέους που απέκτησε εκεί. «Τούτο στάθηκε το πρώτο και το πιο
αποφασιστικό βήμα της πνευματικής μου ζωής. Στην άνθιση της εφηβείας του άνοιξε
σαν φωτεινό παράθυρο ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός. Ως τότε δυο τρία πρωτόγονα πάθη
με κυβερνούσαν», λέει, «ο φόβος, η αγωνία να νικήσω τον φόβο και η λαχτάρα της
λευτεριάς. Τώρα άναψαν μέσα μου δυο άλλα πάθη: η ομορφιά και η δίψα της
μάθησης».
Η Έλλη Αλεξίου
Η Έλλη Αλεξίου, η οποία έχει γράψει
μια βιογραφία του Καζαντζάκη, σε διάφορα αποσπάσματα που παρουσιάστηκαν από
τηλεοπτικές συνεντεύξεις της περιέγραψε τον χαρακτήρα και την καθημερινότητα
του Καζαντζάκη μέσα από περιστατικά στα οποία και η ίδια συμμετείχε.
Μίλησε για ένα άνθρωπο περήφανο, με
πολύ υψηλούς στόχους, με αίσθημα ευθύνης, αλλά και σπουδαίο στην παρέα, με
χιούμορ και πνεύμα οξύ.
Η ίδια μίλησε για τα βραβεία του,
το χαμένο Νόμπελ, την πολεμική που του ασκήθηκε, τις απόψεις του για τις
κολακείες και τα θυμιάματα.
Η Ελένη Καζαντζάκη
Η Ελένη Καζαντζάκη μίλησε (σε
αποσπάσματα από βίντεο) για την γνωριμία τους, τη σχέση τους μέχρι το θάνατό
του αλλά και για την αθωότητα του χαρακτήρα του.
Για τη μεγαλοσύνη του χαρακτήρα του
μίλησαν επίσης ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής, ο Ζιλ Ντασέν, ο Γιάννης Μαγκλής,
ο Κίμων Φράιερ και ο ζωγράφος Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας.
Περιστατικά
Αναφέρθηκαν περιστατικά από τη ζωή
του στην Αίγινα, στην Αντίμπ της Γαλλίας, στη Σητεία κ.α., από τα οποία προέκυπταν
στοιχεία του χαρακτήρα του. Και άλλα για το θυμό και την ευαρέσκεια που ένοιωθε
πχ από την ιδέα να δημιουργηθεί από τον Ανεμογιάννη το μουσείο Καζαντζάκη στους
Βαρβάρους.
Θεατρικά σκετς-Μουσικές
επιλογές
Η εκδήλωση εμπλουτίστηκε με διάφορα
θεατρικά σκετς και τραγούδια από το έργο του. Ακούστηκαν αποσπάσματα από τα
έργα του «Καπετάν Μιχάλης», «Αναφορά στον Γκρέκο», «Ασκητική», «Συμπόσιο»,
«Χριστόφορος Κολόμβος», «Ζορμπάς», «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» κ.α.
Αποδόθηκαν σκηνικά κείμενα των
Βασίλη Βασιλικού, Γιώργου Στασινάκη κ.α.
Τα σκέτς ερμήνευσαν οι Μαριάνθη
Μενεγάκη, Μανώλης Απιδιανάκης, Γιώργος Δόργιας και Γιώργος Δεμέτζος.
Έπαιξαν οι μουσικοί Κωστής
Λυμπρίτης και Μιχάλης Υγειονομάκης. Το ριζίτικο τραγούδι απέδωσαν οι Γιώργος
Φουλεδάκης, Κωστής Λυμπρίτης, Κωστής Μαστοράκης και Γιάννης Σταμέλος.
Το τραγούδι του Χατζιδάκι «Δεν ήταν
νησί» ερμήνευσε η Μαριάνθη Μενεγάκη.
Ο Κινηματογραφικός
Καζαντζάκης
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα κινηματογραφικά
έργα που βασίστηκαν σε βιβλία του Καζαντζάκη.
Ο Μιχάλης Κακογιάννης μίλησε για
τον Καζαντζάκη και τη σχέση τους. Μίλησε ακόμα για τον Ζορμπά και τις επιλογές
του στο πρόσωπο του Άντονι Κουήν.
Αναφορά επίσης έγινε στο φιλμ του
Μάρτιν Σκορτσέζε «Ο τελευταίος πειρασμός», το οποίο είναι βασισμένο στο ομώνυμο
βιβλίο του Καζαντζάκη.
Ενώ εκτενέστερη αναφορά έγινε, λόγω
της μεγάλης συμβολής του στην ανάπτυξη της περιοχής, στο φιλμ του Ντασέν «Ο
Χριστός ξανασταυρώνεται» που γυρίστηκε στην Κριτσά το 1956.
Ο Χριστός ξανασταυρώνεται
Τον Αύγουστο του ’56 ήταν που
άρχισαν τα γυρίσματα του Ντασέν στην Κριτσά για το έργο του «Αυτός που πρέπει
να πεθάνει», το οποίο είναι βασισμένο στο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη «Ο
Χριστός ξανασταυρώνεται».
Η ταινία είναι η πρώτη ξένη
παραγωγή που γυρίστηκε μεταπολεμικά στην Ελλάδα.
Η Μερκούρη που πρωταγωνιστούσε, στο
βιβλίο της «Γεννήθηκα Ελληνίδα», μεταξύ άλλων αναφέρεται και στην συνάντηση που
είχαν με τον Ντασέν στην Αντίμπ της Γαλλίας, με τον μεγάλο συγγραφέα και τη
γυναίκα του Ελένη, πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα. Είναι η εποχή όπου ο
Καζαντζάκης μένει μόνιμα με τη γυναίκα του εκεί.
Γράφει σχετικά: «Ο Καζαντζάκης μιλούσε
για την Ελλάδα με πάθος». Από το πάθος του αυτό «κατάλαβα πόσο δύσκολη έπρεπε
να είναι η αυτοεξορία του […] Ύστερα μίλησαν με τον Τζούλι πολλή ώρα για την
προσέγγιση του [Ντασέν] στο σενάριο [της ταινίας «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»,
που επρόκειτο να γυριστεί].
Η Μελίνα μιλώντας για τη σύζυγό του
λέει: «Η Ελένη Καζαντζάκη ήταν ένας θαυμάσιος σύντροφος. Ήταν ο φίλος, η παρέα,
ο σύντροφος. […] Η Ελένη είχε ετοιμάσει ένα θαυμάσιο γεύμα. Ο Νίκος έφαγε
ελάχιστα.
Πριν φύγουμε ο Τζούλι είπε πως είχε
σκοπό να γυρίσει την ταινία στην Ελλάδα. Ο Καζαντζάκης κούνησε το κεφάλι του.
Οι αρχές δεν θα επέτρεπαν το γύρισμα ενός έργου του στην Ελλάδα, είπε. Ο Τζούλι
επέμεινε πως θα αγωνιζόταν για να το πετύχει. «Τότε Ντασενάκη να δοκιμάσεις
στην Κρήτη. Ίσως να μην σε ενοχλήσουν εκεί», είπε ο Καζαντζάκης, ο οποίος είχε
βαφτίσει τον Ντασέν, Ντασενάκη. Μεταξύ του Ντασέν και του Καζαντζάκη είχε
αναπτυχθεί μια αφάνταστη φιλία», γράφει η Μελίνα.
Από το «πανί» πέρασαν η Μελίνα, ο
Ντασέν, ο Φρέντι Γερμανός και ο τότε δήμαρχος Κριτσάς Γιάννης Ταβλάς και
θύμησαν στους παρευρισκόμενους σκηνές και περιστατικά από τα γυρίσματα της
ταινίας που έμελλε να αλλάξει την οικονομία της περιοχής.
Ευχαριστίες
Η όμορφη εκδήλωση, για την οποία το
Επιμελητήριο απεδείχθη μικρό, έκλεισε με το ριζίτικο «Κόσμε χρυσέ» αφιερωμένο
στον μεγάλο Κρητικό και τις ευχαριστίες του προέδρου Γιάννη Σταμέλου.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες για τη
σημερινή μας εκδήλωση οφείλουμε, είπε, στο ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ Λασιθίου για την
παραχώρηση της αίθουσας. Στην εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ για την δωρεάν προβολή της. Τον
Λεωνίδα Κλώντζα για την κάλυψη της εκδήλωσης. Στο βιβλιοχαρτοπωλείο ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΟ
για τη χορηγία των αφισών και των άλλων χαρτικών.
Τον ΚΩΣΤΗ ΛΥΜΠΡΙΤΗ και τον ΜΙΧΑΛΗ
ΥΓΕΙΟΝΟΜΑΚΗ για τη μουσική διδασκαλία και τη συμμετοχή τους. Την ΜΑΡΙΑΝΘΗ
ΜΕΝΕΓΑΚΗ, τον ΜΑΝΩΛΗ ΑΠΙΔΙΑΝΑΚΗ, τον ΓΙΩΡΓΟ ΔΟΡΓΙΑ και τον ΓΙΩΡΓΟ ΔΕΜΕΤΖΟ για
την απόδοση των θεατρικών σκετς. Τους χορωδούς ΓΙΩΡΓΟ ΦΟΥΛΕΔΑΚΗ και ΚΩΣΤΗ
ΜΑΣΤΟΡΑΚΗ. Τον Αντιπεριφερειάρχη κ.
Μανώλη Κλώντζα και όλους όσοι μας τίμησαν με την παρουσία τους.
Τα κείμενα, τα βίντεο και τα
πολυμέσα ήταν του Γιάννη Σταμέλου.
Τον Αύγουστο του ’56 ήταν που
άρχισαν τα γυρίσματα του Ντασέν στην Κριτσά για το έργο του «Αυτός που πρέπει να
πεθάνει», το οποίο είναι βασισμένο στο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός
ξανασταυρώνεται».
Η ταινία είναι η πρώτη ξένη
παραγωγή που γυρίστηκε μεταπολεμικά στην Ελλάδα.
Η Μερκούρη που πρωταγωνιστούσε, στο
βιβλίο της «Γεννήθηκα Ελληνίδα», μεταξύ άλλων αναφέρεται και στην συνάντηση που
είχαν με τον Ντασέν στην Αντίμπ της Γαλλίας, με τον μεγάλο συγγραφέα και τη
γυναίκα του Ελένη, πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα. Είναι η εποχή όπου ο
Καζαντζάκης μένει μόνιμα με τη γυναίκα του εκεί.
Γράφει σχετικά: «Ο Καζαντζάκης μιλούσε
για την Ελλάδα με πάθος». Από το πάθος του αυτό «κατάλαβα πόσο δύσκολη έπρεπε
να είναι η αυτοεξορία του […] Ύστερα μίλησαν με τον Τζούλι πολλή ώρα για την
προσέγγιση του [Ντασέν] στο σενάριο [της ταινίας «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»,
που επρόκειτο να γυριστεί].
Η Μελίνα μιλώντας για τη σύζυγό του
λέει: «Η Ελένη Καζαντζάκη ήταν ένας θαυμάσιος σύντροφος. Ήταν ο φίλος, η παρέα,
ο σύντροφος. […] Η Ελένη είχε ετοιμάσει ένα θαυμάσιο γεύμα. Ο Νίκος έφαγε
ελάχιστα.
Πριν φύγουμε ο Τζούλι είπε πως είχε
σκοπό να γυρίσει την ταινία στην Ελλάδα. Ο Καζαντζάκης κούνησε το κεφάλι του.
Οι αρχές δεν θα επέτρεπαν το γύρισμα ενός έργου του στην Ελλάδα, είπε. Ο Τζούλι
επέμεινε πως θα αγωνιζόταν για να το πετύχει. «Τότε Ντασενάκη να δοκιμάσεις
στην Κρήτη. Ίσως να μην σε ενοχλήσουν εκεί», είπε ο Καζαντζάκης, ο οποίος είχε
βαφτίσει τον Ντασέν, Ντασενάκη. Μεταξύ του Ντασέν και του Καζαντζάκη είχε
αναπτυχθεί μια αφάνταστη φιλία», γράφει η Μελίνα.
Ο Ντασέν, πάλι, σε κάποιο ηχητικό απόσπασμα
συνέντευξης θυμάται περιγράφοντας τον Καζαντζάκη, πως «περπατούσε πολύ, έγραφε
πολύ και γελούσε πολύ». «Αν πρέπει να βρω μια λέξη», λέει, «θα έλεγα ότι ήταν
περήφανος. Ήταν σαν γεράκι. Σαν ένα περήφανο πουλί».
Ο θυμός του Καζαντζάκη είχε τη βάση
του στα όσα είχαν γίνει στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, όπου του ασκήθηκε μια
πολεμική άνευ προηγουμένου και η οποία συνέβαλε και στη στέρηση του Νόμπελ.
Ενδεικτικά, στα ΝΕΑ της 17ης Φεβρουαρίου 1955 διαβάζουμε ότι «Η
κυβέρνησις παραπέμπει ήδη εις τον εισαγγελέα την υπόθεσιν των έργων του Νίκου
Καζαντζάκη» [της απαγόρευσης δηλαδή της κυκλοφορίας τους στην Ελλάδα].
Όλα αυτά τον είχαν πικράνει πολύ.
Έτσι, όταν ο Ντασέν του είπε να έρθει στην Ελλάδα για να παρακολουθήσει τα
γυρίσματα της ταινίας στην Κριτσά αυτός απάντησε: «όχι δεν θα έρθω». «Και για
πρώτη φορά μου έδειξε τον πραγματικό του θυμό», λέει ο Ντασέν, «την πίκρα του,
την απογοήτευσή του για όλα όσα συνέβησαν [στην Ελλάδα]».
Σχετικά με το χώρο που θα γύριζε ο
Ντασέν την ταινία, η Μελίνα έχει πει σε μια εκπομπή του Φρέντι Γερμανού στην
ΕΡΤ το 1977, πως ο Ντασέν είχε σκοπό να γυρίσει την ταινία στην Γιουγκοσλαβία
και ότι αυτή ήταν τελικά που τον έπεισε να την γυρίσει στην Ελλάδα.
Γύρισαν όλη την Κρήτη, με τη Μελίνα,
για να βρουν τον κατάλληλο χώρο. Σε κάθε χωριό της Κρήτης που σταματούσαν και
τους έλεγαν τον σκοπό τους, όλοι με ένα στόμα απαιτούσαν, ακούγοντας το όνομα
Καζαντζάκης, να γυριστεί εκεί το φιλμ.
Τελικά διάλεξαν την Κριτσά, όπου
και γυρίστηκε η ταινία.
Δήμαρχος στην Κριτσά το 1956 ήταν ο
Γιάννης Ταβλάς. 21 χρόνια μετά (το 1977) στην εκπομπή του Φρέντι Γερμανού στην
ΕΡΤ που προαναφέραμε, ο Γιάννης Ταβλάς ξανασυναντά την Μελίνα και τον Ντασέν
και θυμούνται περιστατικά από την Κριτσά της εποχής των γυρισμάτων.
«Όχι μόνο θυμάται η Κριτσά τον
Ντασέν», λέει ο Ταβλάς, αλλά «παρακολουθεί ακόμα και το που πηγαίνει. Οι πιο
πολλοί Κριτσώτες ξέρουν τη βιογραφία του, όπως και το τι κάνει κάθε φορά. Όπου
γύρισες φιλμ [λέει απευθυνόμενος στον Ντασέν] χτίστηκε ξενοδοχείο». Για τη
Μελίνα διηγείται ότι ο Ντασέν την εποχή εκείνη έλεγε πως «κοιμόταν σαν έμβρυο,
ξυπνούσε σαν μωρό και εργαζόταν σαν Σπαρτιάτισσα, σκληρά».
Και συμπλήρωσε για τον Ντασέν ότι
«όλους τους χωριανούς τους αγαπούσε και τον αγαπούσανε. Ήρθε [τότε στην Κριτσά]
Γαλλοαμερικανός αλλά έφυγε Έλληνας.
Στην ταινία έλαβαν μέρος 1.500
κομπάρσοι. Όλο το χωριό. Σαρακίνα και Λυκόβρυση».
Η Μελίνα τον διακόπτει για να του
θυμίσει ότι οι κομπάρσοι για την ταινία ήταν χωρισμένοι σε δυο ομάδες. «Ήταν οι
καλοί και οι κακοί, οι πλούσιοι και οι φτωχοί. Στο σχολείο διαβάζαμε το βιβλίο
του Καζαντζάκη και λέγαμε [πως] υπάρχουν οι φτωχοί, υπάρχουν οι πλούσιοι. Και
οι πλούσιοι θα δουλέψουνε πιο πολλές μέρες. Και όλοι τότε ήθελαν να ήταν
φτωχοί, ακόμα κι αν δουλεύανε λιγότερες μέρες, διότι όλοι δεν θέλανε [ιδεολογικά]
να είναι πλούσιοι».
Ο Ντασέν, πάλι, αναφέρει ότι
υπάρχουν στην ταινία και ρόλοι Τούρκων. Όμως κανένας δεν ήθελε τότε να παίξει
ρόλο Τούρκου.
«Ήταν ένας», λέει ο Ντασέν, «που
τον φωνάζαμε Γκάρμπο. Πολύ γέρος». «Ο Παναγιώτης», συμπληρώνει ο Ταβλάς, που
είχε πεθάνει το 77. «Ήταν αυτός που κατέβηκε στον τάφο και πήρε τα κόκαλα των
προγόνων μαζί με τα εικονίσματα. Ήταν καταπληκτικός».
«Στην Κρήτη», λέει η Μελίνα, «τα
γηρατειά φέρνουν μια ιδιαίτερη ομορφιά στους ανθρώπους. Γιατί δεν φοβάσαι το
θάνατο εδώ. […] Στην Κρήτη εγώ δεν θα φοβόμουν να πεθάνω. Ούτε θα φοβόμουν μην ασκημύνω,
θα ήμουν μια ωραία γριά. Η Κρήτη έχει ένα σεβασμό προς τα γηρατειά. Αυτό είναι
απίθανα μεγάλο όταν ζεις στο εξωτερικό, όταν βλέπεις πόσο περιφρονούνε την
ηλικία. Στην Κρήτη τα πόδια σου είναι στεριωμένα στη γη και ξέρεις ότι η ζωή
και ο θάνατος είναι δεμένα μαζί. Και ότι είναι τίμιο και το ένα και το άλλο».
Αναφερόμενη στη σχέση της με τον
Ντασέν, που οριστικοποιήθηκε στην Κριτσά, και έμελλε να τους συνδέσει για πάντα
λέει: «Στην Κριτσά με τον Ντασέν περάσαμε ένα δαχτυλίδι έρωτα και δώσαμε
υπόσχεση αγάπης και αμοιβαίου σεβασμού».
Η Μελίνα με τον Ταβλά θυμήθηκαν
ακόμα το γλέντι που έγινε ένα βράδυ στο [μπαρ] Ριφιφί στα γενέθλια του άλλου
πρωταγωνιστή της ταινίας Ρονέ, όπου μεθυσμένοι, έπεσαν όλοι στη θάλασσα, στο
λιμάνι μπροστά στο Ριφιφί.
Η ταινία αυτή (πρώτη διεθνής
παραγωγής στην Ελλάδα, όπως αναφέρθηκε) έχει συνδεθεί με ένα σωρό ανθρώπους
πολύ σημαντικούς. Τον Μάνος Χατζιδάκι, που έγραψε τη μουσική, τον Τσαρούχη που
έκανε τα σκηνικά, κ.α. Ενώ η Ελένη Βλάχου της Καθημερινής, έστειλε για πρώτη
φορά τότε απεσταλμένο να καλύψει για μήνες τα γυρίσματα και να συντηρεί έτσι το
θέμα στην επικαιρότητα.
Τα γυρίσματα ολοκληρώθηκαν τον Οκτώβριο
του 1956 στην Κριτσά. Το φιλμ προβλήθηκε το 1957. Ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών
στην Ελλάδα. Έτυχε όμως θερμής υποδοχής στο φεστιβάλ των Κανών και απέσπασε
ειδική μνεία από την κριτική επιτροπή. Εκεί το είδε και ο Καζαντζάκης και «το
λάτρεψε», όπως λέει χαρακτηριστικά η Μελίνα.
Την Τετάρτη 21 Ιουνίου, στις 20.00,
στο Επιμελητήριο Λασιθίου στον Άγιο Νικόλαο, θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση-αφιέρωμα
στην καθημερινότητα του Καζαντζάκη, με αφορμή τα 60 χρόνια από τον θάνατό του.
Εκεί θα ξαναθυμηθούμε, μεταξύ των άλλων και μερικά στιγμιότυπα από τα γυρίσματα
του Ντασέν στην Κριτσά.
Το 2017 συμπληρώνονται 60 χρόνια
από το θάνατο του Νίκου Καζαντζάκη (1883-1957) και το υπουργείο Πολιτισμού
κήρυξε τη χρονιά ως «Έτος Νίκου Καζαντζάκη».
Η πρωτοβουλία είναι σημαντική αφού με
αφορμή το γεγονός αυτό έχουν προγραμματιστεί ανά τον κόσμο δεκάδες συνέδρια και
ημερίδες με ποικίλη θεματολογία γύρω από την προσωπικότητα και το έργο του
μεγάλου Κρητικού.
Εκτός από τα συνέδρια και τις
ημερίδες, οι εκδηλώσεις για τον Καζαντζάκη θα περιλαμβάνουν επίσης ομιλίες σε
σχολεία, εκθέσεις, προβολές κινηματογραφικών ταινιών και ντοκιμαντέρ,
επισκέψεις στους τόπους όπου έζησε ή πέρασε ο Νίκος Καζαντζάκης κ.α.
Στο παραπάνω πλαίσιο η Ιστορική
Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου και το περιοδικό «Αμάλθεια» που εκδίδει, θα
πραγματοποιήσουν την Τετάρτη 21 Ιουνίου στο Επιμελητήριο Λασιθίου, στον Άγιο
Νικόλαο, εκδήλωση με θέμα «Ο Καζαντζάκης στην καθημερινότητά του».
Μέσα από μικρά στιγμιότυπα,
μαρτυρίες ανθρώπων που τον έζησαν από κοντά στα διάφορα στάδια της ζωής του και
αποσπάσματα από τα έργα του θα γίνει μια απόπειρα να σκιαγραφηθεί το πορτραίτο
του «καθημερινού ανθρώπου» Νίκου Καζαντζάκη. Γιατί πιστεύουμε ότι το έργο του
κάθε δημιουργού δεν είναι τελικά ανεξάρτητο από όλα αυτά τα μικρά, τα
καθημερινά του.
Ο Μπαλζάκ έπινε 50 φλιτζάνια καφέ
την ημέρα και ο Μπετόβεν απαιτούσε ο καφές του να έχει εξήντα κόκκους ανά
φλιτζάνι-συχνά τους μετρούσε ο ίδιος για να είναι σίγουρος. Ο Βολταίρος ήταν
στο γραφείο του 20 ώρες την ημέρα. Η Γερτρούδη Στάιν με το ζόρι 30 λεπτά, ενώ ο
Κάφκα έγραφε πάντα μετά τις 10.30 το βράδυ.
Είναι οι λεπτομέρειες της
καθημερινής ζωής που κάνουν τη διαφορά σε ένα μεγάλο πνεύμα, σε ένα μεγάλο
δημιουργό; Είναι η συμπεριφορά του διαφορετική από εκείνη του μέσου ανθρώπου,
του ανθρώπου που είναι σαν εμάς;
Γιατί, τελικά, «ποιος μπορεί να
εξηγήσει την ουσία, τη σφραγίδα του καλλιτεχνικού ταπεραμέντου; Ποιος μπορεί να
συλλάβει τη βαθιά και ενστικτώδη συγχώνευση πειθαρχίας και σπατάλης στην οποία
βασίζεται;», όπως σωστά θέτει τα ερωτήματα
ο Τόμας Μαν στο έργο του «Θάνατος στη Βενετία».
Ασφαλώς και δεν είναι η
καθημερινότητα που δημιουργεί τη διαφορά και σίγουρα η μελέτη τέτοιων
συμπεριφορών είναι επιφανειακή προσέγγιση αν θελήσουμε να φιλοτεχνήσουμε με
μόνο τα στοιχεία αυτά το πορτραίτο ενός μεγάλου δημιουργού. Γιατί μια τέτοια
προσέγγιση μας βοηθά μεν να δούμε τις συνθήκες της δημιουργικής δραστηριότητας,
αλλά όχι και τα προϊόντα της.
Σίγουρα όμως αποτελεί μια
συμπληρωματική προσέγγιση στη δημιουργία του ολοκληρωμένου πορτραίτου του.
Όπως, επίσης, οι προβληματισμοί που
αναδεικνύονται δίνουν μια αίσθηση για τις απόψεις μας σχετικά με τη ζωή των
μεγάλων. Γιατί τέτοιου είδους ζητήματα όλοι μας παλεύουμε να απαντήσουμε σε
κάποιο βαθμό.
-Πώς παράγεται ένα σημαντικό
δημιουργικό έργο ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να κερδίζεις το ψωμί σου;
-Τι είναι καλύτερο, να αφοσιώνεσαι
ολοκληρωτικά σε ένα έργο ή να ασχολείσαι με αυτό κάθε μέρα και από λίγο;
-Όταν φαίνεται να μην υπάρχει
αρκετός χρόνος για όλα όσα θέλεις να πετύχεις πρέπει να κάνεις θυσίες στον
ύπνο, στο εισόδημα, στο καθαρό σπίτι;
-Είναι ασύμβατη η άνεση με τη
δημιουργικότητα;
-Είναι προαπαιτούμενο για τη
συστηματική δημιουργική δουλειά το να επιτύχεις ένα βασικό επίπεδο άνεσης στην
καθημερινότητα;
Η καθημερινότητα του καθενός μας,
ασφαλώς, είναι μια επιλογή ή μια ολόκληρη σειρά από επιλογές. Στα σωστά χέρια
μπορεί να είναι ένας καλός μηχανισμός για να αξιοποιήσουμε καλύτερα τον πιο
περιορισμένο απ’ όλους του πόρους, το χρόνο. Τη δύναμη της θέλησης, την
αυτοπειθαρχία, την αισιοδοξία μας.
Το ενδιαφέρον είναι ότι τα μεγάλα
πνεύματα, ακόμα και στις πιο ασυνήθιστες δραστηριότητες τους, έχουν βαθιά
προσήλωση στο θέμα τους. Ως προς τούτο ο Β.Σ. Πρίτσετ (V.S. Pritchett, αμερικανός κριτικός
λογοτεχνίας). λέει: «αργά ή γρήγορα οι σπουδαίοι άντρες γίνονται όλοι ίδιοι.
Δεν σταματούν να δουλεύουν ποτέ. Δεν χάνουν λεπτό. Είναι πολύ θλιβερό». Είναι
πραγματικά θλιβερό; Ο Καζαντζάκης λέει όχι. Ζητάει από τους αργόσχολους των
καφενείων να του δώσουν λίγο από τον χρόνο τους για να σωθεί. Γιατί το έργο του
είναι λυτρωτικό για τον ίδιο. Πιθανόν και για πολλούς από τους αναγνώστες του.
Στην εκδήλωση της
Ιστορικής-Λαογραφικής Εταιρείας Ν. Λασιθίου αποσπάσματα από τα έργα του θα
δραματοποιήσουν η Μαριάνθη Μενεγάκη, ο Μανώλης Απιδιανάκης, ο Γιώργος Δόργιας
και ο Γιώργος Δεμέτζος.
Τη μουσική διδασκαλία έχουν οι
Κωστής Λυμπρίτης και Μιχάλης Υγειονομάκης. Τα τραγούδια θα αποδώσουν η Μαριάνθη
Μενεγάκη και οι Λυμπρίτης Κωστής, Φουλεδάκης Γεώργιος, Μαστοράκης Κωστής,
Υγειονομάκης Μιχάλης κ.α.
Η εκδήλωση θα αρχίσει στις 8.00 και
η είσοδος θα είναι ελεύθερη.
Τον Νίκο Κούνδουρο είχα συναντήσει στη βίλα του στον Άγιο Νικόλαο στις αρχές Σεπτεμβρίου 2004. Η βίλα του με τη θαυμάσια θέα στον κόλπο του Μιραμπέλου είναι γνωστή και από την ταινία της Αλίκης Βουγιουκλάκης και του Δημήτρη Παπαμιχαήλ «Η αρχόντισα και ο αλήτης», όπου έχει σχεδόν εξ’ ολοκλήρου γυριστεί εκεί. Ο Ν.Κούνδουρος υπήρξε μια από τις μεγάλες προσωπικότητες του 20ου αιώνα στον παγκόσμιο κινηματογράφο. Ήταν πολύ αγαπητός στους κατοίκους του Αγίου Νικολάου. Με είχε δεχτεί στον κήπο της βίλας του. Έκανε κάτι μερεμέτια και ήταν πολύ πρόχειρα ντυμένος. Παράτησε τις δουλειές του και καθίσαμε να μιλήσουμε για όλα. Μιλάγαμε δυο ώρες. Ήταν πολύ χαρούμενος γιατί του είχε ανακοινώσει ο Μπαμπινιώτης ότι η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Αθηνών των ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα παμψηφεί. Μου επανέλαβε αρκετές φορές το παμψηφεί. Εγώ του ομολόγησα ότι το βρήκα εντελώς φυσικό και μάλιστα του σχολίασα ότι είχαν αργήσει. Δεν πειράζει μου απάντησε. Δεν μπορούσαμε να φωτογραφηθούμε έτσι που ήταν και ενώ είπαμε να βρεθούμε σύντομα πάλι για τη φωτογράφηση βρεθήκαμε πολύ αργότερα. Είχα μαζί μου ένα περιοδικό που του είχε κάνει ένα μικρό αφιέρωμα με μια φωτογραφία από τον "Δράκο". Έδειξε ότι είχε εντυπωσιαστεί από τη μορφή των ερωτήσεων και μου υπέγραψε με το σχόλιο "Έκπληκτος". Ολόκληρη η συνέντευξη ΕΔΩ
Κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του
περιοδικού ΑΜΑΛΘΕΙΑ, το οποίο εκδίδει η
Ιστορική-Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου. Το τεύχος είναι τετραπλό και έχει αριθμό 184-187. Το περιοδικό διανύει το 47ο
έτος συνεχούς κυκλοφορίας.
Στις «επισημάνσεις», όπως πάντα,
περιλάβαμε νέους αλλά και καταξιωμένους ποιητές: Ζέρβας, Μαρκάκης, Λαζαρόπουλος
αλλά και Σουρής, Σκόκος, Κ. Δημουλά, Ελύτης, Πολέμης κ.α. Επίσης «επισημάναμε»
αρκετά μικρά σχόλια από ειδήσεις θετικού
προσανατολισμού, οι οποίες συνήθως περνάνε απαρατήρητές στον κυκεώνα των
ειδήσεων της υπερβολής και των σκοπιμοτήτων.
Στις συνεντεύξεις του τεύχους
φιλοξενούμε τον κορυφαίο σήμερα βιολάτορα της Ανατολικής Κρήτης Βαγγέλη Βαρδάκη
και τον αείμνηστο μαντιναδολόγο Κωστή Καμινάκη σε μια συνέντευξη που είχαμε
πάρει παλιά.
Στις «βιβλιοδιαδρομές» παρουσιάζονται
τα βιβλία: «Ο Νομός Λασιθίου και η Ιστορία του», της Εταιρείας Γραμμάτων και
Τεχνών Ανατολικής Κρήτης, «Η εκπαίδευση στην Επαρχία Λασιθίου», των Μιχάλη
Κασσωτάκη και Ιωάννη Καραβαλάκη και «Το χρονικό του εν Νεαπόλει Μεραμπέλλου
Μητροπολιτικού Μεγάρου 1929-2015» της Μαρίας Γ. Σεργάκη.
Η υπόλοιπη αρθρογραφία
περιλαμβάνει μια σειρά άρθρων σε ένα αφιέρωμα στην Κρητική Μαντινάδα της Ανθής
Ρουμπελάκη, του υπογράφοντα και του Γιάννη Χρονάκη. Ο Βαγγέλης Βαρδάκης γράφει για το βιολί στην
παραδοσιακή μουσική της Κρήτης. Ο Γιάννης Χρονάκης αναφέρεται στον λογοτέχνη
Γιάννη Σφακιανάκη από τη Νεάπολη. Η Καθηγήτρια του ΑΠΘ Μαρία Αρακαδάκη γράφει
για το έσχατο προπύργιο της Βενετικής Θαλασσοκρατορίας, τη Σπιναλόγκα, η Μαρία
Καρτέρη-Σιγανού για το Κρητικό λεξιλόγιο, η αρχαιολόγος Μαρία Μαρή για το Καθολικό
της Ιεράς Μονής Παναγίας Φανερωμένης, στη Σκοπή Σητείας, ο Εφέτης Ι. Μ.
Μαρκάκης «περί της μαρτυρουμένης από τον Αριστοτέλη ελλείψεως λήμματος των
κόσμων της Δωρικής Κρήτης». Ο υπογράφων, τέλος, για τα ονόματα των περιοχών που
αναφέρονται σε χάρτες της Κρήτης του 16ου, 17ου, 18ου και 19ου αιώνα.
Στο τεύχος αυτό δημοσιεύονται, ακόμα,
τα αποτελέσματα του διαγωνισμού τετράστιχου που προκήρυξε η Ι.Λ.Ε.Ν. Λασιθίου
και το περιοδικό μας με τα βραβευμένα ποιήματα.
Ειδικά για το τεύχος αυτό φιλοτέχνησαν
θαυμάσιες συνθέσεις οι φίλοι μας εικαστικοί Ανεζίνα Μπλαζογιαννάκη, Κατερίνα
Μεσίγκου και Αγγελική Σβορώνου.
Ευχαριστίες οφείλουμε,
επίσης, σε όλους τους φίλους και συνεργάτες και τα μέσα ενημέρωσης που με
ανιδιοτέλεια συμπαρίστανται με κάθε τρόπο στην έκδοση, την κυκλοφορία και την
προβολή της «Αμάλθειας». Στους
πολύ δύσκολους καιρούς που περνάμε το περιοδικό έχει ανάγκη την κάθε προσφορά.
Το περιοδικό είναι
συνδρομητικό –15 € ετήσια συνδρομή- και όποιος ενδιαφέρεται για περισσότερες
πληροφορίες μπορεί να απευθυνθεί στα τηλέφωνα (28410).24.789 - 6977192004 ή στο
e-mail: stamelosioa@gmail.com
Για την
Ιστορική-Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου
Ο σκηνοθέτης Γιάννης
Σμαραγδής κατάγεται από τις Γωνιές Μαλεβιζίου. Μεγάλωσε στο Ηράκλειο. Σπούδασε
σκηνοθεσία στην Ελλάδα και το Παρίσι. Την εμφάνισή του στον κινηματογράφο
έκανε, το 1972, με την μικρού μήκους ταινία «Δυο τρία πράγματα». Έχει διδάξει
στο Πάντειο και σε σχολές κινηματογράφου. Έχει εκδώσει τα βιβλία «Γεωγραφία του
μη ορατού» (1995), «Καβάφης-λογοτεχνική μορφή του σεναρίου Καβάφης» (1996) και
το διήγημα «Η ελαφίνα της πλατείας Χαλανδρίου» (2006). Έχει γυρίσει τις ταινίες
«Κελί Μηδέν» (1975), «Καλή σου Νύχτα κυρ’ Αλέξανδρε» (τηλεταινία) (1981), «Το
τραγούδι της Επιστροφής» (1983), «Η δε πόλις ελάλησεν» (σειρά ντοκιμαντέρ)
(1993), «Καβάφης» (1996), «ElGreco»
(2007), «Αναζητώντας τον Ιωάννη Βαρβάκη» (ντοκιμαντέρ) (2009) και «Ο Θεός
αγαπάει το χαβιάρι» (2012).
...
-Οι δοκιμασίες γιγαντώνουν την Ελλάδα; Σε κάποιο άρθρο σας
χρησιμοποιείτε μια ρήση του Καζαντζάκη. Λέτε «Όσο
για την Ελλάδα – για να γυρίσουμε στον Καζαντζάκη – «αυτή ’ναι αιώνια και θα
βγει κι από τούτη τη δοκιμασία, γιγαντωμένη». Πιστεύετε ότι οι δοκιμασίες για
την Ελλάδα έχουν προκαθορισμένα αποτελέσματα; Είστε αισιόδοξος;
-Βεβαίως
και είναι προκαθορισμένα. Η Ελλάδα είναι αιώνια. Και γιγαντώνεται από τις
δυσκολίες. Τo ζήτημα είναι πόσο νωρίς το
καταλαβαίνουν οι Έλληνες ώστε να πράξουν το πρεπό, όπως λέμε στην Κρήτη, ontime. Στον
χρόνο που πρέπει. Συνήθως αργούμε. Για να δούμε αυτή τη φορά, αυτό το βάρβαρο
χτύπημα που μας κάνουν οι δανειστές μας μήπως μας συνεφέρουν και αρχίσουμε να
συμπεριφερόμαστε σαν ανώτεροι Έλληνες.
...
-Υπάρχουν καλοί νέοι δημιουργοί του
κινηματογράφου στην Ελλάδα σήμερα ώστε να
περιμένουμε μια μεγάλη εκπροσώπηση στο εξωτερικό; Ή η περίπτωση η δική
σας και του Λάνθιμου είναι μεμονωμένες, εξαιρέσεις στον γενικότερο κανόνα;
-Ο
ελληνικός κινηματογράφος ανθεί. Τα νέα ταλέντα, οι νέοι κινηματογραφιστές,
είναι σπουδαίοι, το ξαναλέω, αλλά σε λάθος χωράφι. Όταν θα μπουν στο σωστό
χωράφι, όταν θα βρουν τις αγιασμένες ρίζες μας, που είναι η μεγάλη ελληνική
θεματολογία, που από μόνη της είναι οικουμενική, τότε θα έχουμε έναν λαμπρό διεθνή
κινηματογράφο που θα είναι χρήσιμος στη χώρα μας και στους ανθρώπους της
παγκόσμια κοινότητας. Λίγο τα παιδιά είναι με τις μόδες. Είναι φυσικό. Πρέπει
κάποια στιγμή να φύγουν κι απ’ αυτές και να σκάψουνε το χωράφι που έχει από
κάτω κρυμμένους θησαυρούς.
Στο βιβλίο
«Λασίθι, οι άνθρωποι και ο τόπος», ο συγγραφέας Γιάννης Σταμέλος, με αφορμή 153
πρόσω
πα, κάνει μερικά ταξίδια στο χώρο και το χρόνο, επιδιώκοντας να
σκιαγραφήσει τους ανθρώπους και το ανατολικό άκρο της Κρήτης, αυτό που σήμερα
αποτελεί το νομό Λασιθίου.
Μικρά βιογραφικά
πορτραίτα, αφορμές, στιγμιότυπα και συνεντεύξεις, πραγματικές ή φανταστικές,
αποτελούν τα κύρια δομικά στοιχεία του βιβλίου. Μέσα από το υλικό αυτό προσπαθεί
να αναδείξει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ανθρώπων και τον πολιτισμός τους.
Τα βιβλίο
προσφέρει πλήρη τεκμηρίωση και διατρέχει όλο τον ιστορικό ορίζοντα από τα
μινωικά χρόνια μέχρι τις μέρες μας.
Αποτελεί μια
άλλη ματιά, και προσέγγιση, σε γνωστά και άγνωστα στοιχεία από τον διαχρονικό πολιτισμό
του νομού Λασιθίου.
Ο συγγραφέας
κατοικεί μόνιμα στον Άγιο Νικόλαο από το 1989. Είναι μαθηματικός και υπηρετεί
στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Έχει γράψει συνολικά εννέα βιβλία. Έχει
διατελέσει πρόεδρος του Παραρτήματος Λασιθίου της Ελληνικής Μαθηματικής
Εταιρείας και από το 2007 είναι πρόεδρος της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας
Νομού Λασιθίου και υπεύθυνος έκδοσης του περιοδικού «Αμάλθεια».
Στην παρουσίαση
που θα γίνει στο Πολύκεντρο Σητείας, το Σάββατο 19 Δεκεμβρίου και ώρα 18.30, θα
συντονίσει η Κατερίνα Γουλιέλμου και εκτός από τον συγγραφέα θα μιλήσουν και θα
διαβάσουν αποσπάσματα οι Νίκος Τσαντάκης, Φανή Παφύτα και Μιχάλης Περάκης.
Διάλεξη της Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας Ν. Λασιθίου
Ο Αντώνης Σπυρίδωνα Βασιλάκης γεννήθηκε το 1952 στην Κνωσό
Ηρακλείου, όπου και κατοικεί μόνιμα. Σπούδασε αρχαιολογία και ιστορία τέχνης
στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο (1970-1975) και ανακηρύχθηκε διδάκτορας Προϊστορικής
Αρχαιολογίας από το Πανεπιστήμιο Κρήτης (1992). Υπηρέτησε στην αρχαιολογική
υπηρεσία Ηρακλείου (1978-2010) και το 2011 διορίστηκε Έφορος Αρχαιοτήτων
Κεφαλληνίας-Ιθάκης και Ζακύνθου, από όπου αφυπηρέτησε το Νοέμβριο 2011.
Εργάστηκε σε ανασκαφές σε όλη την Κρήτη από τα φοιτητικά του
χρόνια, από τα Γουρνιά μέχρι τους Αρμένους και το Ιδαίο άντρο, και σε πάνω από
50 θέσεις στο Ηράκλειο, στην Κεφαλονιά και στην Ιθάκη. Έχει δημοσιεύσει 20
βιβλία για τα ευρύ κοινό και πάνω από 80 μελέτες για τον πολιτισμό της Κρήτης,
καθώς και δυο επιστημονικές μονογραφίες (η μια στα αγγλικά). Το συνθετικό
βιβλίο του για τη Μινωική Κρήτη διδάσκεται σε πανεπιστήμια στη Βρετανία και
στην Ελλάδα (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων).
Δίδαξε επί 35 χρόνια στην ιδιωτική εκπαίδευση, στη Σχολή
Ξεναγών και στο ΤΕΙ Κρήτης, στα ΙΕΚ φυλάκων και συντηρητών αρχαιοτήτων στο
Ηράκλειο και στις Μοίρες, στα ΠΕΚ Κρήτης (με μαθήματα στο Ρέθυμνο, στο Λασίθι
και στο Ηράκλειο. Το 2012-13 ήταν επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο
Βανκούβερ του Καναδά. Έχει δώσει διαλέξεις σε πανεπιστήμια και άλλα ιδρύματα
στο Ηράκλειο, στην Αθήνα, στο Ρέθυμνο, στο Οροπέδιο, στη Βρετανία, στην Ιταλία
και στη Γαλλία.
Την Τρίτη 20 Ιανουαρίου 2015 προσκεκλημένος της Ιστορικής Λαογραφικής
Εταιρείας Νομού Λασιθίου και ώρα 19.00, θα μιλήσει στο Επιμελητήριο Λασιθίου,
στον Άγιο Νικόλαο, με θέμα: «Το Λασίθι μέσα από τα μνημεία του».
Ειδικότερα, ο ομιλητής θα παρουσιάσει συνθετικά και συνοπτικά την ιστορία
και τον πολιτισμό της ανατολικής Κρήτης, με τη μορφή σύντομης περιήγησης στους
σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία 5.000 χρόνων, από την αρχή της
μινωικής εποχής μέχρι και την πρωτοβυζαντινή περίοδο.
Κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του
περιοδικού ΑΜΑΛΘΕΙΑ, το οποίο εκδίδει η
Ιστορική-Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου. Το τεύχος είναι τετραπλό και έχει αριθμό 176-179. Το περιοδικό
διανύει το 45ο έτος συνεχούς κυκλοφορίας.
Στις «επισημάνσεις»
περιλάβαμε ποίηση των Γκανά, Χριστιανόπουλου, Παλατινή Ανθλογία, Μόντη,
Σεφέρη, Ουράνη, Ελύτη, Γκάτσου και Ελευθερίου, καθώς και μικρά σχόλια σε
ειδήσεις θετικού προσανατολισμού που συνήθως περνάνε απαρατήρητές στον κυκεώνα
των ειδήσεων της υπερβολής και των σκοπιμοτήτων.
Το 2014 έχει ανακηρυχθεί έτος
Κώστα Μόντη, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 100 χρόνων από τη γέννηση του
μεγάλου Κύπριου ποιητή. Ο Μόντης δεν έδινε συνεντεύξεις. Μια από τις ελάχιστες
που είχε παραχωρήσει ήταν στον δημοσιογράφο Νίκο Τραντά. Με μεγάλη μας χαρά
φιλοξενούμε στο τεύχος τη συνέντευξη αυτή, η οποία δημοσιεύεται για πρώτη φορά.
Φιλοξενούμε ακόμα μια πολύ ενδιαφέρουσα
συνέντευξη της Καθηγήτριας στο Πανεπιστήμιο του Σαλέντο Χρύσας Δαμιανάκη.
Στις «βιβλιοδιαδρομές»
παρουσιάζονται τα βιβλία: «Σύντομος Ιστορία της Πόλεως Αγίου Νικολάου και των Εκκλησιών
αυτής», του π. Ε. Παχυγιαννάκη, «Λασίθι, οι άνθρωποι και ο τόπος», του Ι.
Σταμέλου, τα «Κρητικά Χρονικά, τόμος ΑΓ’, 2013», το «1ο Γυμνάσιο Σητείας, η
ιστορία του σχολείου», «Δημήτρης Σαριδάκης (1912-1977)», της Ντενίζ-Χλόης
Αλεβίζου, το «Κεντρί, το χωριό των Σταμνάδων», του Γ. Μανιαδάκη, «Άγνωστες
σελίδες από την Κρητική Βενετοκρατία & Τουρκοκρατία», του Μ. Γεροντή, «Ο
Κρης Στυλιανός Μ. Παπαδάκης», της Μ. Σεργάκη, «Το εποπτικό υλικό που
χρησιμοποίησα στην Ειδική Αγωγή», του Γ. Χρονάκη, «Κρητών Παιδεία», του Μ.
Μακράκη, «Στα χρόνια της νιότης μου», του Ε. Φρουδάκη, «Η πόλη του Ηρακλείου
και οι δημοτικοί της άρχοντες, Ιστορικές αναδρομές και διαδρομές», του Δ. Σάββα
και το «Ερωτο-κρι(η)τολογικά», του Μ. Παπαδάκη.
Η υπόλοιπη αρθρογραφία περιλαμβάνει
ένα άρθρο αφιερωμένο στην «Γιορτή της Μητέρας», ένα άρθρο της Μ.
Καρτέρη-Σιγανού σχετικό με τα «Παρατσούκλια των Αγιονικολιωτών», η Άρτεμις
Μπλαζογιαννάκη γράφει για «Την Κρήτη πριν την κατοικήσει ο άνθρωπος», ο
υπογράφων για την «Εφημερίδα του Νομού Λασιθίου ΑΝΑΤΟΛΗ». Ο Ιωάννης Μαρκάκης
στο άρθρο του αναφέρεται στο δίκαιο της δωρικής Κρήτης και τέλος μια σειρά
άρθρων της Μ. Χατζηπαναγιώτη, Μ. Καρτέρη, Α. Ρουμπελάκη και του υπογράφοντος
είναι αφιερωμένα στον Δομίνικο Θεοτοκόπουλο, με αφορμή τα 400 χρόνια από το
θάνατό του.
Ειδικά για το τεύχος αυτό
φιλοτέχνησαν θαυμάσιες συνθέσεις οι φίλοι μας εικαστικοί Νίκη Δούκα, Μανώλης
Σαριδάκης και Γιώργος Ψαραδέλης.
Ευχαριστίες οφείλουμε,
επίσης, σε όλους τους φίλους και συνεργάτες και τα μέσα ενημέρωσης που με
ανιδιοτέλεια συμπαρίστανται με κάθε τρόπο στην έκδοση, την κυκλοφορία και την
προβολή της «Αμάλθειας». Στους πολύ δύσκολους καιρούς που περνάμε το περιοδικό
έχει ανάγκη την κάθε προσφορά.
Το περιοδικό είναι
συνδρομητικό –15 € ετήσια συνδρομή- και όποιος ενδιαφέρεται για περισσότερες
πληροφορίες μπορεί να απευθυνθεί στα τηλέφωνα (28410).24.789 - 6977192004 ή στο
e-mail: stamelosioa@gmail.com
Για την
Ιστορική-Λαογραφική Εταιρεία Νομού Λασιθίου