Τον Αύγουστο δεν έχει ειδήσεις, λέει ο Ο. Έκο. Όμως για τον ελληνικό λαό είναι ο καλύτερος μήνας του χρόνου. «Αύγουστε καλέ μου μήνα, να ’σουν τρεις φορές το χρόνο», λένε στην Κάρπαθο. Αυτός είναι «ο μήνας που τρέφει τους έντεκα», λένε επίσης και «μακάρι σαν τον Αύγουστο να ’ταν οι μήνες όλοι».
Ένα λιμανάκι ελληνικού νησιού όλο κατάρτια περήφανα υψωμένα και φτωχά καΐκια αραγμένα, ένα άσπρο ελληνικό ερημοκλήσι δαρμένο από την αντηλιά και γύρω αμπέλια, μποστάνια, συκιές, φραγκοσυκιές, ελιές και τζιτζίκια στον Παρακλητικό Κανόνα. Ζήτω η Αυγουστιάτικη Ελλάδα της υπαίθρου και της περιφέρειας. Των χρωμάτων, των αρωμάτων και της φιλοξενίας. Η Ελλάδα της θάλασσας και του βουνού, του τοπικού πολιτισμού, του μέτρου αλλά και της κιτσαρίας.
Αύγουστε μήνα και Θεέ, που λουσμένος στις αστροφεγγιές στάζουν τα γένια σου άστρα και γιασεμιά, σε σένα ορκιζόμαστε νάμαστε καλά, κι ο κόσμος όλος, πάλι του χρόνου να μας δεις στο βράχο να φιλιόμαστε…
Ο «Αρχάγγελος της Κρήτης» Νίκος Ξυλούρης τραγούδησε τον «Ερωτόκριτο» με τρόπο μοναδικό. Αλλά και ο Γιάννης ο Παπαχατζάκης, ο τυφλός βιολάτορας του Σταυροχωρίου, μας ξάφνιασε με την ιδιοφυή, μουσικά, εκδοχή του. Ο άλλος Γιάννης, ο Βάρδας από τον Κρούστα, έχει επίσης τη δική του άποψη για το έργο. Στην Κρήτη η παράδοση είναι ακόμα ζώσα, γι’ αυτό μπορείτε να ακούσετε πολλές εκδοχές του «Ερωτόκριτου» από τους λαϊκούς λυράρηδες και λαουτιέρηδες.
Η λαϊκή τέχνη των ανωνύμων, επίσης, τιμά με απλοχεριά συνεχώς μέχρι σήμερα τους ήρωες του Κορνάρου. Η αισθητική της ψυχής των μανάδων μας έκανε τον Ερωτόκριτο και την Αρετούσα κάδρο, κέντημα και υφαντό στους τοίχους των παιδικών μας αναμνήσεων.
Ο Εγγονόπουλος τους είδε με το σουρεαλιστικό του μάτι, ενώ ο Θεόφιλος τους απεικόνισε με την απλοϊκή του ψυχή.
Ακόμα θυμάμαι την πρωτοποριακή παράσταση του Αμφιθεάτρου του Σπύρου Ευαγγελάτου στην δεκαετία του ’70 με τη μουσική του Μαρκόπουλου, όπως επίσης και την αντίστοιχη του Περιφερειακού Θεάτρου Κρήτης με τον Παρτσαλάκη και τη θαυμάσια μουσική του Λεοντή. Πάντα το έργο, παρά τη γνωστήτου υπόθεση, εξακολουθεί να συγκινεί και να διδάσκει, όπως εξάλλου όλα τα μεγάλα έργα.
Και οι έντεχνοι Ξαρχάκος, Χάλαρης και Μαμαγκάκης κατέθεσαν τις δικές τους εκδοχές για το έργο. Ο Μαρκόπουλος, πάλι, συνέθεσε μια όπερα με βάση τον «Ερωτόκριτο» την οποία παρουσίασε σε σκηνοθεσία του Νίκου Κούνδουρου.
Ο Ερωτόκριτος και η Αρετούσα έχουν περάσει στο εθνικό μας υποσυνείδητο, είναι δικοί μας άνθρωποι. Μιλάμε την ίδια γλώσσα, νοιώθουμε τα ίδια αισθήματα, αναφερόμαστε στον ίδιο χώρο, έχουμε κοινές παραδόσεις και πολιτισμό. Γι’ αυτό οι γέροι στην Κρήτη, δυστυχώς όχι και οι πιο νέοι, χωρίς να ξέρουν πολλές φορές γράμματα, γνωρίζουν και απαγγέλλουν μεγάλα κομμάτια από το έργο του Βιτσέντζου Κορνάρου.
Ο «Ερωτόκριτος» είναι τεράστιο σε ποιότητα έργο. Εκτός του ότι το επιβεβαιώνουν όλα τα «ιερά τέρατα» της γλώσσας μας, άλλη τρανή απόδειξη αυτού είναι το ότι ακόμα και σήμερα, όπως όλα τα μεγάλα έργα, εμπνέει τους δημιουργούς και παράγονται απ’ αυτό καινούργια έργα. Το συνέδριο της Σητείας (31 Ιουλίου, 1 και 2 Αυγούστου) προς τιμήν του, εντάσσεται σε μια τέτοια διαδικασία αφού, όπως σε κάθε συνέδριο, παρουσιάζεται νέα γνώση.
Έχω τη γνώμη πως σε μια γωνιά στα σπίτια μας, πλάι στους αγίους της πίστης μας, θα πρέπει να καίμε κι ένα άλλο καντήλι στους αγίους του πολιτισμού μας. Να ξεκινάμε με τον Όμηρο και να φτάνουμε μέχρι το Μίκη Θεοδωράκη. Ανάμεσά τους θα πρέπει να έχουμε και το Βιτσέντζο Κορνάρο.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ λέει συχνά πως οι άλλοι λαοί θα πρέπει να ανακαλύψουν τον πολιτισμό σε αντίθεση με εμάς τους Έλληνες, οι οποίοι γεννιόμαστε πολιτισμένοι. Και το οφείλουμε σ’ αυτούς.
ΥΓ. Γιατί τελευταίαακούμε όλο και πιο σπάνια «Ερωτόκριτο» στις διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις; Εδώ τουλάχιστον στην ανατολική Κρήτη θα πρέπει να αρχίζουν οι μουσικοί μ’ ένα απόσπασμα απ’ αυτόν.
Πριν από τρία χρόνια είχαμε δημοσιεύσει μια φανταστική συνέντευξη με τον ποιητή του Ερωτόκριτου, Βιτσέντζο Κορνάρο.
Με αφορμή το συνέδριο, τιμής ένεκεν παραπέμπουμε σ' αυτήν: "Φανταστική συνέντευξη"
Και κάποια άλλη φορά είχαμε συνθέσει τους ακόλουθους στίχους, που τους μελωποίησε ο λαϊκός λυράρης Γιάννης Βάρδας, για τις ανάγκες μιας εκδήλωσης.
Μνήμη Βιτσέντζου Κορνάρου
Τσι περαζόμενους καιρούς που οι ποιητές ωρίζα
στα κείμενά τους έψαχνα θεμέλιο και τη ρίζα
Τι είν’ αυτό που άνθρωπο, τον άνθρωπο τον κάνει;
Και τι είν’ αυτό που από τη Γη στον ουρανό τον βάνει;
Εβρήκα στου Ρωτόκριτου τις ρίμες το γραμμένο
Και δα το τραγουδώ για ’σας, πολλά αφιερωμένο:
«Κάτεχε πως εισε πολλά το ζω τ’ αθρώπου μοιάζει,
κι οπού ’χει γνώσι κι ομυαλό, ετούτ’ ας τα λογιάζη,
άθρωπος να’ναι δυνατός, να ’χη αντραιά και χάρι
πλιά δύναμι και πλιά ντρειά έχει το λεοντάρι,
κι αν είν’ στα πόδια γλήγορος, κι αν πιλαλή και τρέχη,
τούτην τη γληγορότητα και πλιά το λάφιν έχει.
Κι αν κ’ η φωνή ντου ’ναι γλυκειά, μελωδική η λαλιά ντου
και παίρνουν αναγάλλιασι, όσοι κι αν ειν’ κοντά ντου
είναι πολλώ λογιώ πουλλιά, που γλυκοκιλαηδούσι
π’ αφήνουνε το φαγητό πολλοί να τα γροικούσι.
Έτσι κ’ οι άλλες χάριτες , που σ’ άθρωπο θωρούμε,
βρίσκονται πάντα κ’ εις τα ζα, που να τα πω βαρειούμαι,
και μόνον ο λογαριασμός είναι, που διαχωρίζει
το ζω απού τον άνθρωπο, για κείν’ όλα τα ρίζει,
στένει το λάφι ως κι α γλακά, και τα θεριά μερώνει
και τα πουλλιά, αν πετού ψηλά, στη γης τα χαμηλώνει.
εκείνος ο λογαριασμός όλα τα βασιλεύγει,
νικά, μερώνει τ’ άγρια, και τα θεριά παιδεύγει,
κι απήτης και το χάρισμα ετούτο απαρνήθης,
τη στόρησι της ανθρωπιάς εξέσκισες κ’ εγδύθης,
και πορπατείς ωσάν το ζω, λογαριασμό δεν έχεις,
και δε νογάς που βρίσκεσαι, και που ’σαι δεν κατέχεις».
Βιτσέντζος είν’ ο ποιητής κ’ εις τη γενιά Κορνάρος
Πολύ ωραία η πρωτοβουλία του Δήμου Σητείας για τη διοργάνωση ενός "Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου", όπως δηλώνεται στη σχετική ιστοσελίδα που έχει αναρτήσει στο διαδίκτυο ο δήμος, για μια από τις μεγαλύτερες μορφές των Κρητικών Γραμμάτων όλων των εποχών, το Βιτσέντζο Κορνάρο.
Φέτος συμπληρώνονται 456 χρόνια από τη γέννησή του και 386 από το θάνατο του ποιητή του Ερωτόκριτου. Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στη Σητεία από 31 Ιουλίου μέχρι και 2 Αυγούστου με προσκεκλημένους ομιλητές πανεπιστημιακούς και παράλληλες εκδηλώσεις αρκετά σημαντικές.
Αυτό που δεν μπορώ να καταλάβω, κι ας με συγχωρήσουν οι αγαπητοί διοργανωτές, εκτός από τους θρησκευτικούς άρχοντες, το νομάρχη, τους βουλευτές και δημάρχους τέως και νυν δεν υπάρχουν άλλοι π.χ. πνευματικοί άνθρωποι στην περιοχή για να τους εντάξουν στην τιμητική επιτροπή; Ή μήπως αυτοί βλέποντας τον κατάλογο των προσώπων αρνήθηκαν να ενταχθούν; Είναι πάντως οξύμωρο να τιμάται ο κορυφαίος κατά την άποψή μας πνευματικός άνθρωπος της Κρήτης από τιμητική επιτροπή που δεν περιέχει πνευματικούς ανθρώπους, εκτός του προέδρου, ο οποίος δέχτηκε να είναι επικεφαλής δημάρχων κ.α. της επιτροπής αυτής.
Παραθέτουμε τιμητικά, ακριβώς όπως έχει αναρτηθεί, την τιμητική επιτροπή:
Αλεξίου Στυλιανός,Πρόεδρος, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης
Επίτιμος Δημότης Σητείας
Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ιεραπύτνης και Σητείαςκ.κ. Ευγένιος
Φωνάζει ο πλανόδιος ψωμάς στο δρόμο: "Αρτίδια, αρτίδια, αρτίδια", ώσπου τον πλησιάζει ένας νοικοκύρης και του λέει: -Μην τα λες αρτίδια τα ψωμάκια σου, γιατί θα μπερδευτείς και θα πεις τίποτ΄ άλλο. -Και πώς να τα λέω; -Να τα λες ψωμάκια! -Mα, ψωμάκια τάλεγα και μπερδεύτηκα!
Το καλοκαίρι όλη η Ελλάδα είναι μια ευλογία με τα υπαίθρια θέατρα στα οποία ξαναζωντανεύουν οι κορυφαίοι μας ποιητές, τραγωδοί και κωμωδοί Ευρυπίδης, Σοφοκλής, Αισχύλος και Αριστοφάνης.
Ω, καλή μου ξανθιά Από τους "Όρνιθες" του Αριστοφάνη σε μετάφραση Βασίλη Ρώτα
Στην απάντηση του κυβερνητικού εκπροσώπου κ Αντώναρου, σε σχετικό ερώτημα: "Έχουμε δουλειά να κάνουμε ακόμα", ο ετυμόλογος της παρέας: "Να την πάρετε σπίτι".
